Rood zwenkgras

Zo herken je hem

Groeivorm

Fijnbladig gras van 20–70 cm dat met kruipende wortelstokken een losse tot dichte zode vormt; sommige vormen groeien in losse pollen.

Blad

Wortelbladeren draadvormig en ingerold, 0,5–1,5 mm dik, donker- tot blauwgroen; stengelbladeren vlakker en tot 3 mm breed. De bladscheden van de wortelbladeren zijn tot een buisje gesloten en aan de voet vaak roodachtig.

Bloem

Losse pluim van 5–15 cm, open tijdens de bloei en daarna samengetrokken, in mei–juli. De aartjes zijn 7–10 mm lang, vaak paars of roodachtig aangelopen, met korte naaldjes van 1–3 mm.

Vrucht/Zaad

Smalle graankorrels, rijp in juli–augustus.

Wortels

Fijne, kruipende wortelstokken en een dicht netwerk van fijne wortels vlak onder de oppervlakte.

Verwarring met

Schapengras heeft alleen draadvormige bladeren, ook aan de stengel, geen wortelstokken, en groeit in dichte pollen op droge, arme grond. Gewoon struisgras heeft vlakke bladeren en een ijle pluim met kleine aartjes van één bloempje, zonder naald.

Bloei: mei–juli · Snoeien: juli en september

Waarom in je tuin?

• Een van de belangrijkste waardplanten van het dambordje, en ook voedsel voor de rupsen van onder meer het oranje zandoogje, het bruin zandoogje en het hooibeestje.
• Een ideaal basisgras voor een bloemrijk grasland: fijn, niet te hoog en weinig concurrerend, zodat de bloemen ruimte krijgen.
• Verdraagt droogte, zout en arme grond: goed voor bermen, dijken, taluds, groendaken en zandgrond.
• Vormt een dichte, fijne zode die de grond vasthoudt en tegen betreding kan, en past in een gazon dat je maar af en toe maait.
• Sprinkhanen, kevers en spinnen leven in de fijne zode; de pollen bieden schuilplaatsen in de winter.

Waar staat een rood zwenkgras graag?

• In het wild: schrale hooilanden en weiden, bermen, dijken, taluds, duinen, heide en kwelders.
• Zon tot halfschaduw; het verdraagt meer schaduw dan de meeste gazongrassen.
• Droge tot vochtige, arme tot matig voedselrijke grond: zand, leem of lichte klei, zuur tot kalkrijk. Verdraagt ook zout.
• In de tuin: als basisgras in een bloemrijk grasland of een bloemrijk gazon, op een talud, langs een pad of op een groendak.

Mooi samen met

• Gewone margriet: Witte bloemen in mei–juni in hetzelfde schrale grasland.
• Gewone rolklaver: Gele bloemen voor bijen en waardplant van het icarusblauwtje.
• Grasklokje: Blauwe klokjes in de zomer op arme, droge grond.
• Gewoon biggenkruid: Gele bloemen van juni tot september voor bijen en zweefvliegen.
• Knoopkruid: Paarse bloemen in juli–augustus voor bijen en vlinders.

Hoe en wanneer plant je een rood zwenkgras?

1. Koop zaad van inheemse herkomst bij een kwekerij voor wilde planten, liefst in een mengsel met andere fijne grassen en wilde bloemen. Gazonrassen zijn gekweekt voor een strak gazon, niet voor een bloemrijk grasland.
2. Zaai van eind augustus tot oktober of in maart–april op een fijn, onkruidvrij en losgemaakt zaaibed; een koudeperiode is niet nodig.
3. Zaai dun en gelijkmatig, hark heel licht in en rol of druk het zaad goed aan.
4. Houd de grond vochtig tot de kiemplantjes boven komen, na 1–3 weken.
5. Voor een bloemrijk grasland op rijke grond: verschraal eerst door een paar jaar te maaien en het maaisel af te voeren, of haal de bovenste, voedselrijke laag weg.
6. Steek nooit zoden uit in het wild of in een berm.

Verzorgen

Water

Alleen tijdens de kieming. Daarna niet nodig: in droge zomers kleurt het bruin, maar het herstelt na regen.

Bemesten

Nooit: mest bevoordeelt raaigras en kropaar, die het fijne zwenkgras en de bloemen verdringen.

Maaien

Bloemrijk grasland: begin juli en in september maaien, het maaisel enkele dagen laten liggen en dan afvoeren. Bloemrijk gazon: om de 3–6 weken op 5–8 cm.

Afvoeren

Voer het maaisel altijd af: zo blijft de grond arm en het grasland bloemrijk.

Gefaseerd maaien

Laat telkens een strook staan, zodat rupsen en sprinkhanen kunnen overleven.

Tip: Zaai rood zwenkgras als basisgras in een bloemenweide op arme grond en bemest nooit: het blijft dan fijn en laag, en de bloemen krijgen de ruimte.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: juli en september.

Wanneer: Begin juli, na de bloei, en in september.

Hoe:

• Maai op 5–10 cm hoogte met een zeis of balkmaaier, bij droog weer.
• Laat het maaisel 2–3 dagen liggen, zodat zaad kan uitvallen, en voer het dan af.
• Laat bij elke maaibeurt een strook staan als toevlucht voor insecten en overwinterende rupsen.
• In een bloemrijk gazon maai je hoog en niet te vaak, zodat lage bloemen kunnen bloeien.

Let op: Maai niet kort in de winter: de jonge rupsen van het dambordje en andere zandoogjes overwinteren laag in de grasmat.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Verzamel rijp zaad in juli–augustus en zaai het in september of in het voorjaar; het kiemt vlot zonder koudeperiode.

Delen

Steek in maart–april of in september stukken zode met wortelstokken af en plant ze elders; houd ze nat tot ze aangeslagen zijn.

Hoe komt een rood zwenkgras de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Wintergroen: het fijne blad blijft groen tot grijsgroen, soms roodachtig aangelopen.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C.
• Jonge rupsen, kevers en spinnen overwinteren in de dichte zode.
• Verdraagt strooizout in bermen langs wegen.

Ziektes en plagen

• Verdrongen: Op voedselrijke grond groeien raaigras en kropaar het voorbij. Niet bemesten, en maaien en het maaisel afvoeren.
• Bruin bij droogte: In een droge zomer kleurt het bruin. Niet sproeien: na regen wordt het vanzelf weer groen.
• Rooddraad: In een gazon soms roze-rode vlekken met rode draadjes op het blad, vooral bij warm, vochtig weer. Meestal onschuldig: lucht de grond, voer het maaisel af en het gras herstelt vanzelf.
• Vilt: In een gazon kan een laag dode stengels ontstaan. Hark of verticuteer licht in het voorjaar.

Het jaar rond

• Maart: Nieuwe groei. Zaaien of delen.
• April: Zaaien op een fijn zaaibed. Het gazon licht harken.
• Mei: Begin van de bloei: de pluimen kleuren roodpaars.
• Juni: Volle bloei. Dambordjes vliegen boven het grasland.
• Juli: Begin juli maaien en het maaisel afvoeren; een strook laten staan.
• Augustus: Zaad verzamelen.
• September: Tweede maaibeurt. Zaaien.
• Oktober: Laatste kans om te zaaien.
• December: Wintergroen; rupsen overwinteren in de zode.

Wist je dat?

• Rubra betekent ‘rood’, naar de vaak roodachtige aartjes en de rode voet van de scheuten.
• Sommige vormen groeien op kwelders die geregeld door zeewater overstromen; ook langs wegen met strooizout houdt rood zwenkgras goed stand.
• Met zijn kruipende wortelstokken kan één plant zich heel ver uitbreiden: in Schotland vond men een kloon die zich over meer dan honderd meter had uitgebreid en op meer dan duizend jaar oud werd geschat.