Lavas

Zo herken je hem

Groeivorm

Forse, polvormende vaste plant van 1,5–2 m hoog en 60–80 cm breed, met rechte, holle, kale stengels.

Blad

Groot, twee- tot driemaal geveerd, met brede, getande, glanzend donkergroene deelblaadjes; sterk geurend naar selder.

Bloem

Kleine, groengele bloempjes in brede, platte, samengestelde schermen bovenaan de stengels, in juni–augustus.

Vrucht/Zaad

Platte, ovale, geelbruine splitvruchten van ongeveer een halve centimeter, met gevleugelde ribben en een sterke geur.

Wortels

Dikke, vlezige wortelstok met stevige wortels; een oude plant is moeilijk uit te graven.

Verwarring met

Selder heeft dezelfde geur, maar blijft veel lager. Grote engelwortel lijkt op lavas, maar heeft bolronde, groenwitte schermen en een andere geur. Pluk nooit wilde schermbloemen om te eten: gevlekte scheerling en andere giftige soorten lijken sterk op eetbare.

Bloei: juni–augustus · Snoeien: maart en juli

Waarom in je tuin?

• Eén plant geeft jarenlang genoeg blad voor een heel gezin: je kunt snijden van april tot in de herfst.
• Een krachtige smaak van selder en bouillon: een paar blaadjes volstaan voor een pan soep.
• De platte schermen zijn een voedselbron voor zweefvliegen, sluipwespen, kevers en andere insecten met een korte tong, die ook bladluizen in je moestuin opruimen.
• Een rijzige, glanzende plant die hoogte geeft in de moestuin; de holle stengels bieden in de winter schuilplaats aan insecten.
• Een historisch kruid dat al in de middeleeuwse kloostertuinen stond.

Waar staat een lavas graag?

• Groeit bij ons niet in het wild: het is een plant van moestuinen, kruidentuinen en boerentuinen.
• Zon tot halfschaduw; in de halfschaduw blijft het blad malser.
• Diepe, voedselrijke, vochthoudende grond: leem of klei met compost is ideaal. Op droge zandgrond moet je in de zomer water geven.
• Reken op een vierkante meter per plant en zet hem achteraan, zodat hij niet over lagere kruiden heen groeit.
• In een grote, diepe pot kan ook, maar dan blijft hij kleiner en moet je vaker water geven.

Mooi samen met

• Venkel: Nog een hoge schermbloem voor zweefvliegen en sluipwespen.
• Bieslook: Een lage kruidenrand vooraan, met paarse bolletjes voor bijen.
• Goudsbloem: Oranje bloemen in de moestuin die zweefvliegen en bijen aantrekken.
• Zuring: Een vaste groente die dezelfde rijke, vochtige grond wil.
• Komkommerkruid: Blauwe bloemen voor hommels in dezelfde moestuin.

Hoe en wanneer plant je een lavas?

1. Koop een jonge plant bij een kruidenkwekerij of tuincentrum: dat is de snelste manier.
2. Zaaien kan ook: zaai vers zaad in augustus–september of in maart–april binnen in potjes, licht bedekt. Het kiemt traag en onregelmatig.
3. Plant in april of in september–oktober, op 60–80 cm van andere planten.
4. Meng een paar scheppen compost door het plantgat en geef meteen goed water.
5. Houd de grond het eerste jaar vochtig en oogst nog niet te veel, zodat de plant zich kan vestigen.
6. Graaf nooit planten uit in de natuur; voor lavas is dat ook niet nodig, want kruidenkwekerijen hebben hem.

Verzorgen

Water

Ruim water bij droogte, zeker in de volle zon: anders wordt het blad hard en bitter.

Bemesten

In het voorjaar een laag compost rond de plant; meer is niet nodig.

Oogsten

Snijd van april tot september jonge bladeren en stengels; de jongste blaadjes zijn het fijnst. Gebruik ze vers, of vries of droog ze in.

Bloeistengels

Knip bloeistengels weg als je vooral blad wilt; laat er een paar staan voor de insecten en het zaad.

Verjongen

Deel een oude plant om de vier à vijf jaar in het voorjaar: zo blijft hij groeikrachtig.

Tip: Gebruik lavas zuinig: twee of drie blaadjes geven al een volle bouillonsmaak aan een pan soep. Knip de plant na de bloei terug, dan heb je tot in de herfst mals blad.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart en juli.

Wanneer: Knip in juli, na de bloei, de plant een eerste keer terug; haal de oude stengels in maart helemaal weg.

Hoe:

• Knip na de bloei de bloeistengels en het oude blad terug tot een handbreed boven de grond: de plant maakt dan nieuw, mals blad voor de nazomer.
• Laat een paar bloeistengels staan als je zaad wilt oogsten.
• Laat de holle, afgestorven stengels in de winter staan en knip ze in maart weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of september een stuk wortelstok met minstens één knop afsteken en meteen planten.

Zaad

Oogst rijp zaad in augustus–september en zaai het meteen in een bak; ouder zaad kiemt slecht.

Hoe komt een lavas de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• De bovengrondse delen sterven in de herfst af; de plant overwintert als wortelstok en loopt in maart weer uit.
• Volledig winterhard, ook in strenge winters.
• De holle stengels zijn een overwinteringsplek voor insecten: laat ze tot maart staan.

Ziektes en plagen

• Selderijvlieg: Bruine, uitgedroogde vlekken in het blad door mineerlarven. Pluk aangetaste bladeren weg en gebruik de rest gewoon.
• Bladluis: Op de bloeistengels in de zomer. Meestal ruimen lieveheersbeestjes en zweefvliegenlarven ze op; anders afspuiten met water.
• Slakken: Ze eten de jonge scheuten in het voorjaar. Bescherm jonge planten en raap ’s avonds slakken.
• Hard, bitter blad: Te droog of te oud blad. Water geven en na de bloei terugknippen voor nieuw blad.
• Zaailingen: Laat je het zaad rijpen, dan komen er zaailingen. Wied ze of geef ze weg.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels wegknippen. Compost geven. Delen.
• April: Planten. Eerste jonge blad oogsten.
• Mei: Volop blad oogsten voor soep en saus.
• Juni: Begin van de bloei. Bloeistengels wegknippen als je vooral blad wilt.
• Juli: Bloei. Na de bloei terugknippen voor nieuw blad. Water geven bij droogte.
• Augustus: Laatste bloei. Zaad oogsten en vers zaad zaaien.
• September: Nieuw blad oogsten. Planten of delen.
• Oktober: Blad invriezen. Het loof sterft af.
• November: Afgestorven stengels laten staan voor insecten.

Wist je dat?

• Lavas staat in de Capitulare de villis, de lijst met planten die Karel de Grote rond het jaar 800 op zijn landgoederen liet kweken.
• De naam Levisticum is waarschijnlijk een vervorming van Ligusticum, ‘uit Ligurië’; daaruit groeiden de Nederlandse lavas, de Franse livèche en de Engelse lovage.
• Behalve het blad zijn ook de zaden bruikbaar: ze smaken naar selderzaad en worden als specerij gebruikt.