Witte waterkers

Zo herken je hem

Groeivorm

Overblijvende moeras- en waterplant met liggende tot drijvende, holle stengels van 30–100 cm die op de knopen wortelen; de toppen staan 10–40 cm boven het water.

Blad

Geveerd met 3–9 eironde tot ronde deelblaadjes, het topblaadje het grootst; glanzend donkergroen en kaal, met een pittige mosterdsmaak.

Bloem

Kleine witte kruisbloemen van 4–6 mm met vier kroonbladen en gele helmknoppen, in korte trosjes aan de stengeltoppen. Van mei tot september.

Vrucht/Zaad

Licht gebogen hauwtjes van 1–2 cm op afstaande steeltjes, met de zaden in twee rijen per helft.

Stengel

Hol, sappig en vaak paarsachtig aangelopen, met fijne witte worteltjes op de knopen.

Verwarring met

Slanke waterkers heeft de zaden in één rij en langere, smallere hauwtjes. Bittere veldkers heeft paarse helmknoppen en een gevulde stengel. Groot moerasscherm en kleine watereppe groeien op dezelfde plekken en hebben ook geveerde bladeren, maar bloeien in schermen; let extra op giftige schermbloemigen zoals watertorkruid en waterscheerling.

Bloei: mei–september · Snoeien: juni en september

Waarom in je tuin?

• Bloeit van mei tot september; zweefvliegen, kleine bijen en vliegen bezoeken de witte bloemetjes.
• Waardplant voor de rupsen van het klein geaderd witje, een vlinder die op wilde kruisbloemigen leeft.
• Dichte matten in beken en sloten geven schuilplaats aan waterdiertjes zoals vlokreeftjes, insectenlarven en jonge vissen.
• In bronwater blijft hij vaak de hele winter groen: een van de weinige frisgroene planten in het koude seizoen.
• Een klassieke eetbare plant met een pittige smaak, al eeuwen geteeld; kweek hem zelf in schoon water in plaats van hem wild te plukken.

Waar staat een witte waterkers graag?

• In het wild: bronnen, beken, sloten met kwelwater, natte oevers en drassige plekken in beekdalen.
• Helder, zuurstofrijk en liefst stromend water, ondiep (tot ongeveer 30 cm), vaak kalkrijk.
• Zon tot halfschaduw; in koel bronwater blijft hij ook in de zomer fris.
• In de tuin: in de ondiepe oeverzone van een vijver met schoon water, in een beekje of watergootje, of in een pot in een schaal met water.

Mooi samen met

• Beekpunge: Blauwe bloempjes in hetzelfde ondiepe, stromende water.
• Moerasvergeet-mij-nietje: Lichtblauwe bloemen langs de waterkant.
• Watermunt: Geurige lila bloemhoofdjes in de natte oeverzone.
• Dotterbloem: Goudgele bloemen in het voorjaar aan de vijverrand.

Hoe en wanneer plant je een witte waterkers?

1. Koop planten bij een kwekerij voor water- en oeverplanten, of zaad bij een zaadhandel.
2. Plant in april–juni in de ondiepe oeverzone, met de wortels in de modder en 5–10 cm water erboven, of in een plantenmand met zware grond.
3. Zaaien kan van maart tot mei: strooi het fijne zaad op natte zaaigrond in een pot en zet die in een schaal met water.
4. Zet de jonge planten na 4–6 weken op 15–20 cm afstand uit in ondiep water.
5. Zonder vijver: houd een grote pot met kleiige grond permanent in een schaal water op een koele, halfschaduwrijke plek, en ververs het water geregeld.
6. Pluk of graaf nooit waterkers in het wild: de plant hoort daar thuis, en wild water kan besmet zijn (zie ‘Let op’).

Verzorgen

Water

Altijd nat houden. In een pot of schaal het water geregeld verversen, vooral in warme zomers: stilstaand, warm water bederft snel.

Bemesten

Niet nodig in een vijver; extra voeding geeft vooral algen. In een pot volstaat wat compost in het voorjaar.

Oogsten

Knip van april tot oktober jonge stengeltoppen; dat houdt de plant compact en vertakt.

Woekeren

In een kleine vijver breidt hij snel uit. Trek te lange stengels uit; afgebroken stukken wortelen makkelijk elders.

Bloeistengels

Knip bloeiende toppen weg als je vooral blad wilt, maar laat er een paar staan voor de insecten.

Tip: Een bosje waterkers uit de winkel wortelt vaak in een glas water. Zet de bewortelde stengels daarna in een pot in een schaal water op een koele plek, en je kunt wekenlang je eigen kers oogsten.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: juni en september.

Wanneer: In juni de oude, bloeiende stengels terugknippen; in september de matten uitdunnen.

Hoe:

• Knip in juni de doorgeschoten, bloeiende stengels terug tot een paar knopen boven het water; er komen snel nieuwe, malse scheuten.
• Dun in september de matten uit door oude stengels uit te trekken, zodat het water open blijft.
• Laat een deel van de bloemen staan voor zweefvliegen en kleine bijen.
• Leg het weggenomen materiaal een dag op de oever, zodat waterdiertjes kunnen terugkruipen, en composteer het dan.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Van april tot september stengelstukken van 10 cm met een paar knopen in een glas water zetten: binnen een week verschijnen worteltjes.

Zaad

Van maart tot mei op natte zaaigrond zaaien, in een schaal met water.

Bewortelde stengels

In het voorjaar bewortelde stengelstukken losmaken en elders in ondiep water planten.

Hoe komt een witte waterkers de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• In bronwater of stromend water blijft hij vaak de hele winter groen.
• Bij strenge vorst bevriezen de stengels boven water; de plant loopt in het voorjaar opnieuw uit vanuit de knopen onder water.
• In een pot: zet hem bij strenge vorst tegen een muur of in een koele schuur, zodat de kluit niet helemaal bevriest.

Ziektes en plagen

• Bladluis: Op jonge toppen in de zomer. Spoel ze af met water; lieveheersbeestjes en zweefvlieglarven helpen.
• Aardvlooien: Kleine, springende kevertjes vreten gaatjes in het blad. Houd de plant goed nat: ze houden van droogte.
• Rupsen: Rupsen van witjes eten soms aan het blad. Meestal blijft de schade beperkt; laat ze hun gang gaan.
• Rotte stengels: In warm, stilstaand water rotten de stengels. Ververs het water of zet de plant op een koelere plek.

Het jaar rond

• Maart: Zaaien in een schaal met water.
• April: Planten in de oeverzone. Eerste toppen oogsten.
• Mei: Eerste bloemen. Stekken in water.
• Juni: Bloeiende stengels terugknippen voor nieuwe scheuten.
• Juli: Bloei. Water verversen bij warm weer.
• Augustus: Bloei. Letten op bladluis en rupsen.
• September: Laatste bloemen. Matten uitdunnen.
• Oktober: Laatste oogst van jonge toppen.
• December: In bronwater vaak groen; potten beschermen tegen strenge vorst.

Wist je dat?

• Nasturtium komt van het Latijnse nasus tortus, ‘gedraaide neus’: door de pittige smaak trek je je neus op.
• De Oost-Indische kers heet in het Engels ‘nasturtium’ omdat hij net zo pittig smaakt, maar hij is helemaal geen familie van waterkers.
• In Engeland en Frankrijk werd waterkers vanaf de 19e eeuw op grote schaal geteeld in ondiepe bedden met helder bronwater.