Zalmbes

Zo herken je hem

Groeivorm

Bladverliezende, rechtopgaande tot overhangende struik van 1,5–3 m, die met ondergrondse uitlopers dichte struwelen vormt. De stengels leven een aantal jaren.

Stengel

Goudbruin tot roodbruin, met schilferende schors en fijne, vrij zwakke stekels, vooral onderaan.

Blad

Samengesteld uit drie blaadjes met een dubbel gezaagde rand; het eindblaadje is groter en vaak wat gelobd. Aan beide kanten groen, onderaan licht behaard.

Bloem

Magentaroze tot roodpaars, 2–4 cm breed, met vijf kroonblaadjes en veel meeldraden; meestal alleen of met twee aan korte zijtakjes, in maart–mei.

Vrucht

Een samengestelde bes zoals een framboos, 1,5–2 cm, geeloranje tot zalmrood of donkerrood; rijp in juni–juli. Zacht en sappig, met een milde smaak.

Verwarring met

De framboos (Rubus idaeus) heeft kleine, witte bloemen en bladeren met een witviltige onderkant. De Japanse wijnbes (Rubus phoenicolasius) heeft stengels vol rode klierharen. De sierframboos (Rubus odoratus) heeft grote, enkelvoudige, esdoornachtige bladeren en geen stekels.

Bloei: maart–mei · Snoeien: juli–augustus

Waarom in je tuin?

• Een van de vroegste bloeiende struiken: de magentaroze bloemen verschijnen al in maart–april, als hommelkoninginnen net uit hun winterrust komen.
• De bessen in juni–juli zijn eetbaar en geliefd bij merels, lijsters en andere vogels.
• De dichte, wat stekelige struwelen geven vogels een veilige schuil- en nestplaats.
• Groeit ook in halfschaduw en op vochtige tot natte grond, waar weinig andere vruchtstruiken het goed doen.
• In de winter vallen de goudbruine, schilferende stengels op.

Waar staat een zalmbes graag?

• In het wild: vochtige kustbossen, beekoevers, natte open plekken en bosranden in het westen van Noord-Amerika.
• In de tuin: zon tot halfschaduw. In diepe schaduw groeit hij ook, maar dan bloeit hij minder en geeft hij minder bessen.
• Vochthoudende tot natte, humusrijke grond, licht zuur tot neutraal; lange droogte verdraagt hij slecht.
• Geef hem een plek waar hij zich mag uitbreiden of houd hem in toom met een wortelscherm; nooit in of naast een bos of natuurgebied.

Mooi samen met

• Rode ribes: Komt uit dezelfde streek, bloeit tegelijk in roze en trekt ook vroege hommels.
• Mannetjesvaren: Stevige varens als groene onderbeplanting in de halfschaduw.
• Bosanemoon: Een wit tapijt aan de rand van de struik in maart–april, voor het blad helemaal uit is.
• Moerasspirea: Houdt van dezelfde vochtige grond en bloeit in de zomer, na de zalmbes.
• Hazelaar: Een hogere struik voor de achterkant, met vroege katjes en noten voor eekhoorns.

Hoe en wanneer plant je een zalmbes?

1. Koop hem in pot bij een kwekerij of tuincentrum. Haal nooit planten uit het wild of uit parken.
2. Plant van oktober tot maart, als de grond niet bevroren of te nat is.
3. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er wat bladcompost door.
4. Mag hij zich niet uitbreiden, zet dan een wortelscherm van minstens 40 cm diep rond de plantplaats.
5. Reken op 1,5–2 m ruimte per plant; in een vrij groeiende haag plant je op 1 m.
6. Geef meteen flink water en het eerste jaar regelmatig bij droogte. Leg een mulch van bladcompost rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar wekelijks bij droogte. Later alleen in lange, droge zomers: hij houdt van een vochtige bodem.

Bemesten

Niet nodig. Laat het gevallen blad liggen of geef in het voorjaar wat bladcompost.

Woekeren

Steek elk jaar in het voorjaar of de herfst de uitlopers buiten de gewenste plek met een scherpe spade af en trek ze met wortel en al uit.

Mulchen

Een laag bladeren of houtsnippers houdt de grond koel en vochtig, zoals in zijn oorspronkelijke bossen.

Bessen

Pluk ze als ze zacht zijn en makkelijk loskomen, of laat ze hangen voor de vogels.

Tip: Plant hem waar zijn uitlopers vanzelf begrensd worden, bijvoorbeeld tussen een pad en een muur of in een natte hoek die je toch niet gebruikt. Zo geniet je van de vroege bloemen zonder elk jaar te moeten spitten.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: juli–augustus.

Wanneer: Na de oogst van de bessen, in juli–augustus.

Hoe:

• Haal elk jaar een paar van de oudste, minst bloeiende stengels aan de grond weg.
• Knip dode en beschadigde stengels weg.
• Verwijder opslag buiten de plek waar hij mag groeien, liefst met wortel en al.
• Knip de struik niet over de hele buitenkant in: zo behoud je de bloeiende zijtakjes.

Let op: Hij bloeit op stengels van vorig jaar en ouder: wie in de winter alles kort knipt, heeft het jaar erna geen bloemen en bessen. Draag handschoenen voor de stekels.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelopslag

Steek in de herfst of het vroege voorjaar een uitloper met een stuk wortel af en plant hem meteen weer in. Dit is de makkelijkste manier.

Zaad

Haal de zaadjes uit rijpe bessen, spoel ze schoon en zaai ze in de herfst buiten in een pot. Ze hebben een koude periode nodig en kiemen traag, soms pas na een jaar.

Stekken

Halfrijpe stekken van 10–15 cm in juli, onder plastic in vochtige stekgrond.

Hoe komt een zalmbes de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Verliest in de herfst zijn blad; de goudbruine, schilferende stengels blijven de hele winter zichtbaar.
• Winterhard tot ongeveer −25 °C: de struik zelf heeft geen bescherming nodig.
• Na een zachte winter bloeit hij soms al in februari; een late vorst kan de vroege bloemen dan beschadigen.
• De dichte struwelen en het gevallen blad bieden beschutting aan vogels, insecten en egels.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Wortelopslag maakt de struik elk jaar breder. Steek de opslag jaarlijks af en plaats eventueel een wortelscherm.
• Late vorst: Bruine, bevroren bloemen na een koude nacht in maart. Een beschutte plek, niet in een koude kom, helpt.
• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Lieveheersbeestjes en vogels ruimen ze meestal op.
• Grauwe schimmel: Grijs pluis op rijpende bessen in natte zomers. Pluk rotte bessen weg en houd de struik open door oude stengels weg te halen.
• Verwildering: Vogels verspreiden het zaad. Houd hem weg van bossen en natuurgebieden en gooi uitgestoken wortels niet in de natuur.

Het jaar rond

• Februari: In zachte winters zwellen de eerste knoppen. Planten als de grond niet bevroren is.
• Maart: De bloei begint: hommelkoninginnen op de roze bloemen. Uitlopers afsteken.
• April: Volle bloei; het blad loopt uit. Letten op bladluis.
• Mei: Laatste bloemen; de eerste bessen zetten.
• Juni: Eerste rijpe bessen: plukken of laten hangen voor merels en lijsters.
• Juli: Laatste bessen. Na de oogst oude stengels wegknippen. Halfrijpe stekken nemen.
• Augustus: Snoeiwerk afronden. Water geven bij droogte.
• Oktober: Planten. Uitlopers afsteken. Zaad in een pot buiten zaaien.
• November: Planten. Het gevallen blad laten liggen.
• December: Rust: de goudbruine stengels sieren de tuin.

Wist je dat?

• De naam zalmbes verwijst volgens de ene uitleg naar de kleur van de bessen, die op zalmeitjes lijken, volgens de andere naar de gewoonte van de oorspronkelijke bewoners van de Amerikaanse noordwestkust om de bessen samen met zalm te eten.
• Spectabilis is Latijn voor ‘opvallend’ of ‘bezienswaardig’, naar de felgekleurde bloemen.
• In Groot-Brittannië werd hij vroeger op landgoederen aangeplant als dekking voor jachtwild; zo is hij daar op sommige plaatsen verwilderd.