Gewone spurrie

Zo herken je hem

Groeivorm

Eenjarig, los vertakt kruidje van 10–40 cm, rechtop of half liggend, vaak in groepjes op kale grond.

Blad

Lijnvormig, vlezig, 1–4 cm lang, in schijnkransen rond elke knoop, met een duidelijk groefje aan de onderkant. Bij de knopen staan kleine, vliezige steunblaadjes.

Bloem

Wit, 4–7 mm, met vijf gave kroonbladen en vijf stijlen, in losse trossen op lange steeltjes. Na de bloei buigen de steeltjes naar beneden. Bloeit van juni tot september, vooral open bij zonnig weer.

Vrucht/Zaad

Een eivormig doosje dat met vijf kleppen openspringt, met kleine, zwartachtige, lensvormige zaadjes met een smal randje.

Stengel

Bezet met kleine klierharen en wat kleverig; soms blijven er zandkorreltjes aan plakken.

Verwarring met

Rode schijnspurrie heeft roze bloemen met drie stijlen en vlakke, niet gegroefde blaadjes. Walstro heeft ook bladkransen, maar vierslippige bloempjes. Liggende vetmuur is veel kleiner, met piepkleine, vaak groenige bloempjes.

Bloei: juni–september

Waarom in je tuin?

• Een echte graadmeter: waar gewone spurrie massaal staat, is de grond zuur, zandig en kalkarm.
• De kleine witte bloempjes worden bezocht door vliegjes, zweefvliegen en kleine bijen; ze kunnen zichzelf ook bestuiven.
• Het kleine, donkere zaad is voedsel voor zaadetende vogels zoals vinken en mussen.
• Een historische voederplant: op arme zandgrond in de Lage Landen werd spurrie gezaaid als groenvoer, vaak na de oogst van de rogge.
• Samen met korenbloem en gele ganzenbloem laat het in een kleine akkerrand zien hoe zandakkers vroeger bloeiden.

Waar staat een gewone spurrie graag?

• In het wild op akkers, braakland, bollenvelden, zandige bermen en open plekken op zure zand- of lemige zandgrond.
• Volle zon; open, onbegroeide grond.
• Droge tot matig vochtige, losse grond; voedselarm tot matig voedselrijk, maar altijd kalkarm.
• In de tuin: in een akkerrand met eenjarige akkerbloemen, in een moestuin op zand of op een zonnige, schrale plek die je jaarlijks licht bewerkt.

Mooi samen met

• Korenbloem: Blauwe bloemen in dezelfde akkerrand op zand.
• Gele ganzenbloem: Grote gele bloemen, ook een plant van zure zandakkers.
• Akkerviooltje: Laag en lichtgeel, in dezelfde open grond.
• Hazenpootje: Wollige roze hoofdjes op droog, schraal zand.

Hoe en wanneer plant je een gewone spurrie?

1. Koop zaad bij een zadenhandel voor inheemse akkerbloemen; op zandgrond zit het vaak ook al in de zaadvoorraad van de bodem.
2. Zaai in april–mei ter plaatse op losgemaakte, onkruidvrije grond; een tweede zaaironde in juli kan ook.
3. Strooi het fijne zaad dun, hark het licht in en druk aan. Mengen met wat zand helpt om gelijkmatig te zaaien.
4. Dun nauwelijks uit; de planten mogen dicht bij elkaar staan, op 10–15 cm.
5. Hou de grond vochtig tot de kieming; daarna is water niet meer nodig.
6. Graaf nooit planten uit in de natuur of op andermans akker.

Verzorgen

Water

Niet nodig, behalve bij de kieming in een droog voorjaar.

Bemesten

Niet nodig en niet wenselijk: kalk en mest maken de grond minder geschikt en laten grovere kruiden winnen.

Grond bewerken

Woel de akkerrand elk najaar of voorjaar licht om: als eenjarige akkerplant heeft gewone spurrie open, kale grond nodig om te kiemen.

Zaad laten vallen

Laat de planten afrijpen; zo zaait het zich elk jaar opnieuw uit.

Woekeren

In een moestuin op zand kan het dichte matjes vormen. Schoffel jonge planten weg voor de bloei; de wortels zijn ondiep.

Tip: Zaai gewone spurrie samen met korenbloem en gele ganzenbloem op een stukje zure zandgrond dat je elk jaar licht omwerkt: zo heb je een kleine, bloeiende akker zoals vroeger.

Snoeien en maaien

Wanneer: Niet nodig: het is een eenjarige plant die na de zaadzetting vanzelf afsterft.

Hoe:

• Laat de planten afsterven en hun zaad verspreiden; ruim ze in de herfst op of werk ze licht onder.
• Wil je minder zaailingen in de moestuin, schoffel of trek de planten dan uit voor de doosjes rijp zijn.
• Laat een paar afgestorven planten in de akkerrand liggen voor de vogels.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

De doosjes rijpen van juli tot oktober. Verzamel ze op een droge dag, laat ze nadrogen in een papieren zak en zaai in het voorjaar.

Hoe komt een gewone spurrie de winter door?

Winterhard tot −10 °C: beschermen in strenge winters.

• Gewone spurrie sterft in de herfst af en overwintert als zaad in de grond.
• Het zaad kan jaren in de grond overleven en kiemt zodra de grond weer bewerkt wordt.
• Laat een kale akkerrand in de winter met rust: vogels zoeken er naar zaad.

Ziektes en plagen

• Kalk: Op kalkrijke of bekalkte grond verdwijnt het. Kies voor gewone spurrie een zure zandgrond en strooi geen kalk.
• Verdringing: Tussen hoog gras of meerjarige kruiden verdwijnt het snel. Hou een plek open door ze elk jaar licht te bewerken.
• Matjes in de moestuin: Kan op zand dichte tapijtjes vormen. Schoffel bij droog weer, voor de bloei.
• Slechte kieming: Kiemt slecht in een droog voorjaar. Zaai na regen of geef water tot de kieming.

Het jaar rond

• Maart: Grond losmaken voor een akkerrand.
• April: Zaaien ter plaatse; vochtig houden.
• Mei: Zaailingen met fijne, draadvormige blaadjes.
• Juni: Eerste witte sterretjes, open bij zonnig weer.
• Juli: Volle bloei; nog zaaien voor een tweede ronde.
• Augustus: Bloei en zaadrijping; de steeltjes buigen naar beneden.
• September: Laatste bloemen; doosjes verzamelen.
• Oktober: Planten sterven af. Akkerrand licht omwerken of laten liggen voor de vogels.

Wist je dat?

• De ‘kransen’ zijn eigenlijk geen echte kransen: het zijn twee tegenoverstaande bladeren met in hun oksels bundeltjes korte blaadjes.
• Er bestaat een grotere, gekweekte vorm van spurrie, die vroeger op zandgrond als voedergewas voor het vee werd geteeld.
• De naam Spergula komt vermoedelijk van het Latijnse spargere, verstrooien, naar het zaad dat uit de doosjes wordt gestrooid.