Boerenwormkruid

Zo herken je hem

Groeivorm

Overblijvend, 60–120 cm, met rechtopstaande, stevige stengels in dichte pollen die met wortelstokken uitbreiden.

Blad

Donkergroen, tot 20 cm lang, veerdelig met getande slippen, als een varenblad. Sterke kamferachtige geur bij kneuzen.

Bloem

Goudgele, platte bloemhoofdjes van 0,5–1 cm zonder lintbloemen, als knoopjes, in brede, vlakke schermen; van juli tot september.

Stengel

Stevig, gegroefd, vaak roodachtig, bovenaan vertakt.

Vrucht/Zaad

Kleine, geribde nootjes zonder pluis; ze vallen dicht bij de plant uit.

Verwarring met

Jakobskruiskruid heeft gele bloemhoofdjes mét lintbloemen en is zeer giftig voor paarden en vee. Echte en reukeloze kamille hebben witte lintbloemen rond een geel hart. Duizendblad heeft witte schermen en fijner gedeeld blad.

Bloei: juli–september · Snoeien: maart en september

Waarom in je tuin?

• De wormkruidbij haalt haar stuifmeel bij composieten, en vooral bij boerenwormkruid; ook veel andere wilde bijen, zweefvliegen en kevers bezoeken de bloemen.
• Lange bloei in de nazomer, als veel andere wilde bloemen al uitgebloeid zijn.
• Op de stengels leven vaak bladluiskolonies die door mieren verzorgd worden: voedsel voor lieveheersbeestjes, zweefvlieglarven en vogels.
• De stevige stengels met droge knoopjes blijven in de winter staan als schuilplek voor insecten en zijn mooi met rijp erop.
• Gedroogd houden de bloemen hun kleur: mooi in een droogboeket.
• Vroeger werd het geurende kruid opgehangen of uitgestrooid om vliegen en vlooien te weren.

Waar staat een boerenwormkruid graag?

• In het wild: rivier- en kanaaloevers, dijken, spoorwegtaluds, wegbermen, akkerranden en braakliggende terreinen.
• Zon tot lichte halfschaduw, op matig voedselrijke grond, van vrij droog tot vochtig; zand, leem of klei.
• In de tuin: achteraan in een zonnige, wilde border, aan de rand van een bloemenweide, langs een sloot of tegen een haag.
• Geef hem ruimte of zet hem in een afgesloten hoek: hij breidt uit met wortelstokken.

Mooi samen met

• Wilde peen: Witte schermen naast de gele knoopjes, voor dezelfde zweefvliegen.
• Grote kattenstaart: Paarse aren in dezelfde periode, op vochtige oevergrond.
• Knoopkruid: Paarse bloemhoofdjes voor vlinders en hommels in de nazomer.
• Koninginnenkruid: Roze schermen voor vlinders, op oevers en in ruige hoeken.

Hoe en wanneer plant je een boerenwormkruid?

1. Koop planten in pot of zaad van inheemse herkomst bij een kwekerij voor wilde planten.
2. Plant in maart–april of september–oktober op 50–60 cm afstand, op een plek waar hij mag uitbreiden.
3. Zaaien kan in het voorjaar of de herfst: strooi het fijne zaad op losgemaakte grond, druk aan en dek nauwelijks af.
4. Geef de eerste weken water bij droogte, tot de planten goed geworteld zijn.
5. Wil je uitbreiding beperken, plant dan in een bodemloze emmer of achter een wortelscherm van 30 cm diep.
6. Graaf nooit planten uit in de natuur: kwekerijplanten en zaad slaan beter aan.

Verzorgen

Water

Alleen na het planten; daarna verdraagt hij droogte goed.

Bemesten

Niet nodig: op rijke grond wordt hij te hoog en valt hij om.

Woekeren

Steek elk voorjaar de randen van de pol af met een scherpe spade en haal uitlopers weg die te ver gaan.

Zaad laten vallen

Hij zaait zich matig uit. Knip in september een deel van de uitgebloeide schermen af als je geen zaailingen wilt.

Steun

Op een winderige plek of rijke grond kunnen de stengels omvallen. Plant tussen andere hoge planten, zodat ze elkaar steunen.

Tip: Plant boerenwormkruid waar hij mag uitgroeien, zoals een slootkant of de rand van een weide, en laat de stengels de hele winter staan: zo heb je een insectenhotel zonder iets te bouwen.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart en september.

Wanneer: In maart de oude stengels afknippen; in september eventueel uitgebloeide schermen wegnemen.

Hoe:

• Laat de stengels met de droge knoopjes in herfst en winter staan: insecten overwinteren erin en vogels zoeken er voedsel.
• Knip in maart alle oude stengels af tot 10 cm boven de grond, voor de nieuwe scheuten verschijnen.
• Wil je geen zaailingen, knip dan in september de schermen af zodra ze bruin worden.
• Draag handschoenen: het sap kan de huid irriteren.

Let op: Giftige plant: werk met handschoenen en gooi snoeiafval niet in een weide met vee of paarden.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

Deel een pol in maart–april of oktober met een spade; elk stuk met wortelstok en scheuten slaat makkelijk aan.

Wortelstokstukken

Stukken wortelstok met een knop, in het voorjaar 5 cm diep gelegd, worden snel een nieuwe plant.

Zaad

Oogst zaad in oktober en zaai het in het voorjaar oppervlakkig.

Hoe komt een boerenwormkruid de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Sterft boven de grond af; de bruine stengels met droge knoopjes blijven staan.
• In de droge stengels en tussen de bloemhoofdjes overwinteren kleine insecten; met rijp erop is de plant een wintersieraad.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Breidt met wortelstokken uit tot een grote pol. Steek jaarlijks af of plaats een wortelscherm.
• Bladluis: Grote, donkere kolonies op de stengels, vaak verzorgd door mieren. Laat ze: ze voeden lieveheersbeestjes en vogels, en de plant lijdt er weinig onder.
• Omvallen: Op rijke grond of in de schaduw worden de stengels slap. Niet bemesten en een zonnigere plek kiezen.
• Giftig: Giftig voor mens en dier. Plant hem niet in of naast een paardenweide en houd kleine kinderen weg van de plant.
• Huidirritatie: Bij sommige mensen geeft het sap huiduitslag. Werk met handschoenen.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels afknippen. Pollen scheuren of afsteken.
• April: Nieuwe scheuten. Planten of zaaien.
• Mei: Uitlopers aan de rand afsteken.
• Juni: De stengels groeien hoog; mieren en bladluizen verschijnen.
• Juli: Eerste bloei. Zweefvliegen en wilde bijen op de schermen.
• Augustus: Volle bloei. Bloemen plukken om te drogen, met handschoenen.
• September: Laatste bloei. Eventueel uitgebloeide schermen afknippen.
• Oktober: Zaad oogsten. Planten of scheuren.
• December: Rust. Bruine stengels laten staan voor insecten.

Wist je dat?

• De naam boerenwormkruid verwijst naar het vroegere gebruik tegen darmwormen bij mens en vee; door de giftigheid is dat al lang achterhaald.
• De Engelse naam tansy gaat via het Oudfranse ‘tanesie’ terug op het Griekse ‘athanasia’, onsterfelijkheid, mogelijk omdat de gedroogde bloemen zo lang hun kleur houden.
• Mieren verzorgen de bladluizen op boerenwormkruid en ‘melken’ hun honingdauw; sommige luizensoorten leven uitsluitend op deze plant.