Wegedoorn

Hoe herken je een wegedoorn?

Groeivorm

Struik of klein boompje van 2–6 m, dicht vertakt, met doornige zijtakjes.

Blad

Bijna tegenoverstaand, vaak in bundeltjes op korte zijtakjes, 3–7 cm, eirond, fijn gezaagd, met 3–4 paar boogvormige nerven die naar de top lopen.

Schors

Donker grijsbruin tot zwartig en glanzend, later afschilferend; veel korte zijtakjes eindigen in een doorn.

Bloem

Kleine, groengele, viertallige bloempjes in bundeltjes, in mei–juni; mannelijke en vrouwelijke op aparte struiken.

Vrucht

Ronde, zwarte bessen (6–8 mm) dicht langs de twijgen, in september–oktober; giftig en sterk laxerend.

Verschil met het sporkehout

Het sporkehout heeft gaaf, verspreid staand blad en geen dorens.

Verschil met de sleedoorn

De sleedoorn heeft verspreid blad, witte bloesem op kale takken en blauwe sleeën.

Bloei: mei–juni · Snoeien: november–maart

Herkennen per kenmerk: Zwarte bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Sporkehout Frangula alnus: gaaf blad, verspreid staand, en geen dorens. Verschil met sporkehout
• Sleedoorn Prunus spinosa: verspreid blad, witte bloesem op kale takken en blauwe sleeën. Verschil met sleedoorn

Waarom in je tuin?

• Waardplant van de citroenvlinder: de rupsen leven van zijn blad.
• Bloemen voor bijen en bessen voor vogels in de herfst.
• Een doornige, inheemse struik die een gemengde haag dicht en ondoordringbaar maakt.
• Groeit op droge kalkgrond én op vochtige grond.

Waar staat een wegedoorn graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij rijker en draagt hij meer bessen.
• Kalkrijke grond, droog of vochtig. Op zure grond kies je beter het sporkehout.
• Reken op 3 m breed.
• Niet vlak bij een speelplek: de zwarte bessen lokken kinderen.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog tot nat

Grootte

5 m hoog, 3 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Sporkehout: De andere waardplant van de citroenvlinder, voor het zuurdere of nattere deel van de haag.
• Sleedoorn: Nog een doornige, inheemse struik: samen een ondoordringbare haag en een veilige nestplaats.
• Eenstijlige meidoorn: Witte bloesem in mei en rode bessen naast de zwarte bessen van de wegedoorn.
• Wilde liguster: Groeit op dezelfde kalkrijke grond, met geurige bloei voor dezelfde insecten.

Hoe en wanneer plant je een wegedoorn?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of met kluit.
2. In een gemengde haag: één plant per 1–1,5 m, tussen andere inheemse struiken.
3. Alleen vrouwelijke struiken dragen bessen, en dan nog met een mannelijke in de buurt: plant er een paar samen.
4. Zet de struik even diep als hij stond, druk de grond aan en geef water.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna niet meer nodig.

Bemesten

Niet nodig.

Rupsen

Laat de rupsen van de citroenvlinder in mei–juni hun gang gaan: ze eten wat blad, maar de struik heeft er geen last van.

Dorens

Draag stevige handschoenen als je in of onder de struik werkt.

Tip: Wil je citroenvlinders in je tuin? Plant een paar wegedoorns (of sporkehout) op een zonnige plek: de vlinders vinden ze vanzelf.

Wanneer snoei je een wegedoorn?

Snoeimaanden: november–maart.

Wanneer: Dode, zieke en gebroken takken kan je het hele jaar verwijderen. Moet er toch gesnoeid worden, doe het dan in de winterrust (november–maart).

Hoe:

• Weinig snoei nodig; dun oude takken uit in de winter.
• In een gemengde haag verdraagt hij ook knippen: knip hem in de winter mee met de rest van de haag.
• Draag stevige handschoenen tegen de dorens.

Let op: Rond de wintersnoei af vóór half maart, als het broedseizoen begint.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai de pitjes uit rijpe bessen in de herfst buiten; ze kiemen meestal in het voorjaar. Draag handschoenen en was daarna je handen.

Afleggen

Buig een lage tak naar de grond en dek hem af met aarde; na een jaar kan je hem losknippen.

Hoe komt een wegedoorn de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De zwarte bessen blijven vaak lang hangen; lijsters en andere vogels eten ze in de herfst en de winter.

Ziektes en plagen

• Kroonroest: Oranje vlekjes met bekertjes op het blad in het voorjaar: de wegedoorn is tussenwaard van kroonroest, een roestschimmel van haver en grassen. De struik zelf heeft er weinig last van, maar plant hem niet naast een haverakker.
• Bladluis: Luizen op de jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes en mezen ze op.
• Geen bessen: Een mannelijke struik draagt nooit bessen, en een vrouwelijke alleen met een mannelijke in de buurt.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei: oude takken uitdunnen.
• Februari: Snoeien en planten.
• Maart: Snoei afronden vóór half maart; laatste maand om te planten.
• April: Citroenvlinders leggen eitjes op de jonge bladeren.
• Mei: Bloei: groengele bloempjes voor bijen.
• September: De zwarte bessen rijpen: voedsel voor vogels.
• November: Planten; de wintersnoei kan beginnen.
• December: Wintersnoei.

Wat kan je ermee?

Voor de natuur

Waardplant van de citroenvlinder; bloemen voor bijen en bessen voor vogels.

Tuin en landschap

Inheemse, doornige struik voor een gemengde haag op kalkrijke of vochtige grond.

Let op: De bessen en de schors zijn giftig en sterk laxerend.

Wist je dat?

• Net als het sporkehout een waardplant van de citroenvlinder. De bessen zijn een krachtig laxeermiddel, vandaar de naam cathartica (zuiverend).
• Van de bessen maakte men vroeger sapgroen, een groene verf voor schilders en verluchters.
• In Noord-Amerika, waar hij als haagplant werd ingevoerd, is hij een lastige invasieve soort die bossen overwoekert.