Herfsttijloos

Hoe herken je een herfsttijloos?

Groeivorm

Knolgewas van 15–20 cm hoog dat in de herfst bloeit zonder blad en pas in het voorjaar bladeren maakt.

Blad

Groot, breed lancetvormig en glanzend groen, 15–25 cm lang; verschijnt in februari–maart en sterft in juni af.

Bloem

Krokusachtige kelken met zes bloemblaadjes en zes meeldraden op een lange, witte bloembuis, in september en oktober.

Kleur

Zachtroze tot lilaroze; de vorm ‘Album’ bloeit zuiver wit.

Knol

Een vrij grote knol met een donkerbruine, papierachtige huid; hij vormt elk jaar nieuwe knollen.

Vrucht

Een eivormige zaaddoos die in het voorjaar tussen de bladeren verschijnt en in juni openspringt.

Bloei: september–oktober · Planten: juli–september

Waarom in je tuin?

• Bloeit in september en oktober, als bijna alle andere bollen al lang uitgebloeid zijn.
• Een late bron van stuifmeel en nectar voor bijen en hommels.
• Makkelijk en blijvend: de knollen komen elk jaar terug en groeien langzaam uit tot een pol.
• Mooi in gras, onder bladverliezende heesters of tussen lage bodembedekkers.
• Een inheemse soort voor een natuurlijke tuin, op voorwaarde dat kinderen en dieren er niet aan kunnen.

Waar staat een herfsttijloos graag?

• Zon of halfschaduw, bijvoorbeeld aan de rand van een border of onder bladverliezende heesters.
• Leem- of kleigrond, neutraal tot kalkrijk en humusrijk.
• Normale, vochthoudende grond die in de zomer niet volledig uitdroogt en in de winter niet onder water staat.
• Kies een plek waar het grote blad in het voorjaar niet stoort: het verwelkt in juni vrij rommelig.
• Plant op 10–15 cm van elkaar, in groepjes van minstens vijf knollen.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,2 m hoog, 0,15 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Kruipend zenegroen: Een lage, groenblijvende mat die de bloemen steun geeft.
• Cyclamen hederifolium: Bloeit in dezelfde periode met kleine roze of witte bloempjes.
• Herfstaster: Paars, blauw of wit als achtergrond in de herfstborder.
• Hemelsleutel: Roze schermen in september en oktober, ook goed voor bijen.
• Siergrassen: Fijne, wuivende halmen rond de kale bloemstelen.

Hoe en wanneer plant je een herfsttijloos?

Planten in juli–september.

1. Plant de knollen in juli en augustus, ten laatste begin september: dan bloeien ze een paar weken later al.
2. Draag handschoenen, want de knollen zijn zeer giftig.
3. Maak een plantgat van 10–15 cm diep en maak zware grond wat losser met compost of grof zand.
4. Zet de knollen met de punt naar boven, op 10–15 cm van elkaar.
5. Sluit het gat, druk de grond lichtjes aan en geef water als de grond kurkdroog is.
6. Steek er een label bij, zodat je later niet per ongeluk in de knollen graaft.

Verzorgen

Water

In de volle grond niet nodig. Enkel net na het planten water geven als de nazomer erg droog is.

Bemesten

Meestal niet nodig. Op arme grond strooi je in het voorjaar wat compost rond het blad.

Blad

Laat het blad helemaal geel worden voor je het weghaalt: zo bouwt de knol reserves op voor de volgende bloei.

Uitgebloeide bloemen

Die vergaan vanzelf. Wil je geen zaailingen, knip dan in mei de zaaddozen weg voor ze openspringen.

Handschoenen

Draag altijd handschoenen als je knollen, blad of zaad aanraakt, en was daarna je handen.

Tip: Plant de knollen tussen een lage bodembedekker of in gras: zo vallen de bloemen minder om en valt het afstervende blad in juni minder op.

Wanneer snoei je een herfsttijloos?

Wanneer: Herfsttijloos wordt niet gesnoeid. Het enige werk is afgestorven blad opruimen in juni–juli.

Hoe:

• Laat het blad staan tot het helemaal geel of bruin is en makkelijk loskomt.
• Knip in mei de zaaddozen weg als je geen zaailingen wilt.
• Ruim slappe, verwelkte bloemen in november op als ze slordig staan.

Let op: Draag handschoenen bij dit werk en leg het blad en de zaaddozen nooit waar dieren ervan kunnen eten.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

Graaf een dichte pol om de 3–4 jaar op in juli, als het blad afgestorven is. Haal de knollen uit elkaar en plant ze meteen opnieuw.

Zaaien

Zaai vers zaad in juni in een pot die buiten blijft staan. Het duurt meerdere jaren voor de zaailingen bloeien.

Hoe komt een herfsttijloos de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: in België is geen bescherming nodig.
• In de winter rust de knol; vanaf februari komt het blad boven, ook als het nog vriest.
• In een pot: zet hem op een beschutte plek en zorg dat de potgrond niet doorweekt raakt.

Ziektes en plagen

• Slakken: Ze vreten aan de bloemen en het jonge blad. Raap ze ’s avonds weg of leg een plankje als val.
• Omvallende bloemen: Na regen of wind vallen de lange kelken om. Plant ze tussen lage bodembedekkers of in gras: dat geeft steun.
• Rommelig blad: Het grote blad verwelkt in juni slordig. Zet er vaste planten voor die dan opkomen en het verbergen.
• Knolrot: In natte, zware grond rotten de knollen. Maak de grond luchtiger met grof zand of kies een hogere plek.
• Verwarring met daslook: Het jonge blad lijkt op dat van daslook. Pluk nooit daslook op een plek waar herfsttijloos groeit.

Het jaar rond

• Februari: Het blad komt boven. Niet verwarren met daslook.
• Maart: Het blad groeit. Letten op slakken.
• April: Blad en zaaddozen. Op arme grond wat compost geven.
• Mei: Zaaddozen wegknippen als je geen zaailingen wilt.
• Juni: Het blad wordt geel: laten afsterven en daarna opruimen.
• Juli: Knollen planten. Dichte pollen scheuren.
• Augustus: Knollen planten.
• September: Bloei zonder blad. Laatste knollen planten.
• Oktober: Bloei. Bijen en hommels op de bloemen.
• November: Verwelkte bloemen opruimen.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van herfsttijloos zijn zeer giftig (colchicine), ook voor huisdieren en vee; er is geen tegengif. De bladeren verschijnen in het voorjaar en worden soms verward met daslook, de paarse bloemen in de herfst met saffraankrokus. Draag handschoenen bij het planten van de knollen en houd kinderen en huisdieren weg. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Herfsttijloos lijkt op een krokus, maar is geen familie: hij heeft zes meeldraden, een krokus maar drie.
• Een losse knol bloeit zelfs zonder grond: leg je hem in augustus op een schoteltje, dan verschijnen er enkele weken later bloemen.
• De naam Colchicum verwijst naar Colchis, een oude streek aan de Zwarte Zee in het huidige Georgië.