Saffraankrokus

Hoe herken je een saffraankrokus?

Groeivorm

Knolgewas van 10–15 cm hoog; de bloemen verschijnen tegelijk met of net voor het blad.

Blad

Smal en grasachtig met een zilverwitte middenstreep; groeit door in de winter en sterft in april–mei af.

Bloem

Bekervormig, met zes lila tot paarse bloemblaadjes met donkere adertjes, drie gele meeldraden en een stijl die zich splitst in drie lange, rode stempels.

Oogst

De drie rode stempels zijn de saffraan: per bloem pluk je er dus maar drie.

Knol

Rond en wat afgeplat, met een bruine, vezelige huid; vormt elk jaar nieuwe dochterknollen.

Zaad

Hij is steriel en vormt geen zaad: hij vermeerdert alleen via knollen.

Bloei: oktober–november · Oogst en vruchten: oktober–november · Planten: juli–september

Waarom in je tuin?

• Je oogst je eigen saffraan, een van de duurste specerijen ter wereld.
• Late bloei in oktober en november, als de tuin al stil wordt.
• Bijen vinden op zonnige herfstdagen nog stuifmeel in de open bloemen.
• Droogtebestendig: in de zomer rust de knol en heeft hij geen water nodig.
• Klein en makkelijk in een pot, een rotstuin of aan de rand van de moestuin.

Waar staat een saffraankrokus graag?

• Volle zon, op de warmste plek van de tuin, bijvoorbeeld voor een zuidmuur.
• Zand- of lichte leemgrond die heel goed doorlaat, neutraal tot kalkrijk.
• Droog, vooral in de zomer: dan moet de knol warm en droog kunnen rusten.
• Vermijd zware, natte klei, want daar rotten de knollen. Plant dan liever in een verhoogd bed of een pot.
• Reken op ongeveer 10 cm tussen de knollen, in rijen of in groepjes.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,15 m hoog, 0,08 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -15 °C)

Mooi samen met

• Tijm: Een lage, geurige mat die dezelfde droge, zonnige plek wil.
• Blauw schapengras: Fijne, blauwgrijze pollen naast de lila bloemen.
• Hemelsleutel: Bloeit ook in de herfst en verdraagt droogte.
• Lavendel: Een zilvergrijze achtergrond in een warme, droge border.

Hoe en wanneer plant je een saffraankrokus?

Planten in juli–september.

1. Plant de knollen van juli tot begin september: hoe vroeger, hoe meer kans op bloei in hetzelfde jaar.
2. Kies grote, stevige knollen; kleine knollen bloeien het eerste jaar vaak niet.
3. Maak de grond los en meng er op zwaardere grond grof zand of fijn grind door.
4. Plant de knollen 10 cm diep, met de punt naar boven, op 10 cm van elkaar.
5. Druk de grond aan. Water geven is enkel nodig als de grond kurkdroog is.
6. In een pot: neem een diepe pot met een laag grind onderaan en een mengsel van potgrond en zand.

Verzorgen

Water

In de volle grond zelden nodig. In een pot water geven als de grond droog is zolang het blad groen is; in de zomer droog houden.

Bemesten

Na de bloei een beetje kalirijke mest of compost, zodat de knollen dik worden voor volgend jaar.

Oogsten

Pluk de drie rode stempels met je vingers of een pincet op de dag dat de bloem opengaat. Laat de gele meeldraden zitten.

Drogen en bewaren

Laat de stempels enkele dagen drogen op keukenpapier op een warme, droge plek. Bewaar ze in een goed afgesloten potje, in het donker.

In de keuken

Week een paar draadjes in wat warm water of bouillon en gebruik ze in paella, risotto, vissoep of saffraanbrood.

Blad

Laat het blad staan tot het in het voorjaar vanzelf geel wordt: het voedt de knol.

Tip: Kies de warmste, droogste plek van je tuin, bijvoorbeeld voor een zuidmuur: hoe warmer en droger de knollen in de zomer rusten, hoe rijker ze in de herfst bloeien.

Wanneer snoei je een saffraankrokus?

Wanneer: De saffraankrokus wordt niet gesnoeid. Je ruimt enkel het afgestorven blad op in mei–juni.

Hoe:

• Laat het blad staan tot het helemaal geel is: het voedt de knol voor de volgende bloei.
• Verwelkte bloemen mag je laten zitten, ze vormen toch geen zaad.
• Maai of knip het blad nooit groen af.

Let op: Knip je het blad te vroeg weg, dan blijven de knollen klein en bloeien ze het jaar erna nauwelijks.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Dochterknollen

Elke knol vormt elk jaar enkele nieuwe knollen. Graaf de pol om de 3–4 jaar op in juni–juli, haal de knollen uit elkaar en plant de grootste meteen terug. Kleine knollen hebben een jaar of twee nodig voor ze bloeien.

Zaad

Zaaien is niet mogelijk: de saffraankrokus is steriel en vormt geen kiemkrachtig zaad.

Hoe komt een saffraankrokus de winter door?

Winterhard tot −15 °C: jonge planten beschermen.

• Winterhard tot ongeveer −15 °C: in goed doorlatende grond overleeft hij de meeste Belgische winters zonder bescherming.
• Natte grond is in de winter gevaarlijker dan vorst: zorg voor een goede drainage.
• Leg bij strenge vorst wat dennentakken of stro over de plek.
• In een pot: zet hem tegen een zuidmuur onder een afdak en zet hem bij strenge vorst in een koude, lichte ruimte.

Ziektes en plagen

• Muizen: Muizen en woelmuizen eten de knollen. Plant ze in een mandje van fijn gaas of in een pot.
• Knolrot: In natte, zware grond rotten de knollen weg. Plant op een droge, goed doorlatende plek.
• Weinig bloemen: Te kleine knollen, te veel schaduw, een natte zomer of te dichte pollen. Neem de knollen op, verdeel ze en plant ze op een zonniger plek.
• Slakken: In een natte herfst vreten ze aan de jonge bloemen. Raap ze ’s avonds weg.

Het jaar rond

• Januari: Het blad groeit door. In een pot geen natte voeten.
• Maart: Het blad is volgroeid. In een pot water geven als de grond droog is.
• Mei: Het blad wordt geel: laten afsterven.
• Juni: Rust. Afgestorven blad opruimen; om de 3–4 jaar de knollen opnemen.
• Juli: Knollen planten.
• Augustus: Knollen planten.
• September: Laatste knollen planten. Het eerste blad verschijnt.
• Oktober: Bloei. Elke dag de rode stempels plukken en laten drogen.
• November: Laatste bloemen en oogst. Wat kalirijke mest geven.
• December: Het blad staat. Bij strenge vorst licht afdekken.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (oktober–november)

De paarse bloemen verschijnen in oktober en november. Pluk ze op de dag dat ze opengaan, het liefst ’s ochtends, en trek thuis de drie rode stijltakken (de saffraandraadjes) eruit; de gele meeldraden gebruik je niet. Per bloem heb je maar drie draadjes: voor 1 g saffraan heb je zo’n 150 bloemen nodig. Saffraan kleurt en kruidt risotto, paella, bouillabaisse, saffraanbrood en rijstpap.

Bewaring

Droog de draadjes meteen: een paar uur op een bord op een warme, droge plek, of 20 minuten in de oven op 50 °C met de deur op een kier, tot ze knapperig zijn. Bewaar ze in een klein, luchtdicht potje, donker: zo houden ze twee jaar hun kleur en geur.

Let op: Verwar de saffraankrokus niet met herfsttijloos (Colchicum), die ook in de herfst paars bloeit en dodelijk giftig is: herfsttijloos heeft zes meeldraden en geen lange rode stijltakken, en zijn bladeren verschijnen pas in het voorjaar. Gebruik enkel krokussen die als Crocus sativus verkocht zijn. Saffraan is veilig in keukenhoeveelheden (een snuifje); grote hoeveelheden (enkele grammen) zijn giftig, zeker tijdens de zwangerschap.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Saffraanrisotto (risotto alla milanese) (Gerecht · 4 personen · 35 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De saffraankrokus is steriel en vormt geen zaad: alle planten stammen af van knollen die al duizenden jaren door mensen vermeerderd worden.
• Saffraan is zo duur omdat elke stempel met de hand geplukt wordt: voor één gram gedroogde saffraan heb je meer dan honderd bloemen nodig.
• Saffraan werd vroeger niet alleen in de keuken gebruikt, maar ook om stoffen geel te verven.