Cyrtomium

Hoe herken je een cyrtomium?

Groeivorm

Pol van zo’n 60 cm hoog en breed, met licht overhangende bladeren uit een centraal hart.

Blad

Eenmaal geveerd, met glanzende, leerachtige blaadjes die sikkelvormig en soms licht getand zijn; donkergroen en groenblijvend.

Stelen

Stevig, met bruine schubben aan de voet.

Sporen

Varens bloeien niet; de ronde sporenhoopjes zitten verspreid over de onderkant van de blaadjes.

Wortels

Korte, opgaande wortelstok met een dicht wortelgestel.

Planten: april–mei en september · Snoeien: maart–april

Waarom in je tuin?

• Groenblijvend: het glanzende blad blijft de hele winter fris en mooi.
• Grof, glanzend blad dat contrast geeft naast fijnere varens en andere schaduwplanten.
• Verdraagt droge lucht en een beetje droogte beter dan veel andere varens, ook in een pot.
• Veelzijdig: in een beschutte tuin, in een pot op het terras of binnen als kamerplant.
• Weinig werk: alleen in het voorjaar de oude bladeren wegknippen.

Waar staat een cyrtomium graag?

• Halfschaduw of schaduw; felle zon verbrandt het blad.
• Humusrijke, goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Normaal vochtig; in de winter liever wat droger, want kou en natte voeten samen zijn funest.
• Beschut tegen koude wind, bijvoorbeeld tegen een muur of onder groenblijvende struiken; reken op 50–60 cm per plant.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -10 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Nieskruid: Groenblijvend en bloeit in de winter, ook in de halfschaduw.
• Elfenbloem: Een lage bodembedekker met fijne voorjaarsbloemen.
• Hosta: Brede, zachte bladeren in de zomer naast het glanzende, stugge varenblad.
• Sneeuwklokje: Witte klokjes in februari tussen het groenblijvende blad.
• Japans bosgras: Overhangend gras dat zachtheid brengt naast het stevige blad.

Hoe en wanneer plant je een cyrtomium?

Planten in april–mei en september.

1. Plant in april–mei, zodat hij voor de eerste winter goed aangeslagen is; in september kan ook, maar dan zeker op een beschutte plek.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er bladcompost door; op zware grond ook wat grof zand voor de afwatering.
3. Zet de plant even diep als in de pot, met het hart net boven de grond, niet dieper.
4. Houd 50–60 cm afstand tot andere planten.
5. Geef meteen goed water en daarna regelmatig tot hij aangeslagen is.
6. In een pot: kies een ruime pot met een gat in de bodem en humusrijke potgrond met wat zand of perliet.

Verzorgen

Water

In de tuin bij droogte. In een pot regelmatig, zodra de bovenste centimeters droog zijn; binnen in de winter iets minder.

Bemesten

In de tuin een laag bladcompost in het voorjaar. In een pot van april tot augustus maandelijks wat vloeibare mest, half zo sterk als aangegeven.

Oude bladeren

Knip in maart–april beschadigde of verkleurde bladeren weg, zodra de nieuwe uitlopen.

Als kamerplant

Zet hem op een lichte plek zonder directe zon, liefst in een koele kamer; hij verdraagt drogere lucht beter dan veel andere varens.

Verpotten

Pot hem om de twee à drie jaar in het voorjaar om in een iets grotere pot.

Tip: Plant hem tegen een muur op het noorden of oosten, of onder groenblijvende struiken: daar is hij beschut tegen koude wind en blijft het blad de hele winter mooi. Staat hij in een pot, zet hem dan bij strenge vorst even binnen.

Wanneer snoei je een cyrtomium?

Snoeimaanden: maart–april.

Wanneer: In maart–april, zodra de nieuwe bladeren zich beginnen te ontrollen. Omdat hij groenblijvend is, knip je alleen weg wat lelijk is.

Hoe:

• Knip oude, bruine of door vorst beschadigde bladeren aan de voet weg.
• Laat gezonde, groene bladeren staan: ze blijven nog lang mooi.
• Pas op voor de jonge, opgerolde bladeren in het hart.

Let op: Knip de bladeren niet in de herfst weg: ze beschermen het hart tegen vorst.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Sporen

Laat in de zomer een rijp blad op papier uitvallen en zaai de sporen op vochtige, steriele zaaigrond onder glas of plastic, op een lichte plek zonder zon. Ze kiemen vrij vlot, maar het duurt maanden voor je een plantje hebt.

Delen

Oudere planten met meerdere harten kun je in april voorzichtig delen; plant de stukken meteen weer even diep.

Hoe komt een cyrtomium de winter door?

Winterhard tot −10 °C: beschermen in strenge winters.

• Matig winterhard, tot ongeveer −10 °C: in milde Belgische winters overleeft hij op een beschutte plek, maar strenge vorst kan hem doden.
• Leg in november een dikke laag bladeren of stro rond de voet en over het hart, en laat de oude bladeren staan.
• In een pot: zet hem bij strenge vorst binnen op een koele, lichte en vorstvrije plek, zoals een onverwarmde kamer of serre, en geef dan weinig water.
• Als kamerplant: houd hem in de winter koel, licht en iets droger.

Ziektes en plagen

• Vorstschade: Bruine, slappe bladeren na een strenge winter. Knip ze in het voorjaar weg; vaak loopt het hart weer uit.
• Schildluis: Bruine, vastzittende bultjes langs de stelen en nerven, vooral binnen. Wrijf ze er voorzichtig af. De ronde sporenhoopjes aan de onderkant van het blad zijn geen schildluis.
• Wortelrot: Gele bladeren en een rottend hart door natte voeten, vooral in de winter. Zorg voor een goede afwatering en geef in een pot minder water.
• Verbrand blad: Gele of bruine vlekken door felle zon. Zet hem op een schaduwrijkere plek.

Het jaar rond

• Januari: Bij strenge vorst extra beschermen. Potten binnen koel en licht houden.
• Maart: Beschadigde bladeren wegknippen. Wintermulch weghalen.
• April: Planten. Verpotten. Oude bladeren wegknippen; de nieuwe ontrollen zich.
• Mei: Planten. Potplanten bemesten.
• Juli: Water geven bij droogte. Sporen oogsten.
• Augustus: Water geven bij droogte.
• September: Planten op een beschutte plek.
• November: Bladeren of stro rond de voet leggen. Potten bij strenge vorst binnenzetten.
• December: Groenblijvend blad. Potten bij vorst binnen houden.

Wist je dat?

• De soortnaam falcatum betekent ‘sikkelvormig’ en verwijst naar de vorm van de blaadjes.
• Hij wordt al lang als kamerplant gekweekt, omdat hij beter tegen droge kamerlucht kan dan veel andere varens.
• In milde kuststreken van West-Europa is hij hier en daar verwilderd, onder meer op oude muren.