Pernettya

Hoe herken je een pernettya?

Groeivorm

Dichte dwergstruik van ongeveer 1 m, die zich via uitlopers verbreedt.

Blad

Klein, eirond, 1–2 cm, leerachtig en glanzend donkergroen met een stekelige punt; groenblijvend.

Bloem

Kleine, witte, klokvormige bloempjes in de bladoksels, in mei–juni.

Vrucht

Ronde, glanzende bessen van ongeveer 1 cm, van september tot in de winter.

Wortels

Ondiep, met uitlopers: na enkele jaren vormt hij een dichte groep.

Geslacht

Meestal tweehuizig: vrouwelijke planten dragen bessen, mannelijke zorgen voor het stuifmeel.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart–april

Waarom in je tuin?

• Opvallende bessen van de herfst tot in de winter, in wit, roze, rood of paars.
• Groenblijvend, glanzend blad: ook in de winter een frisse plant.
• Ideaal voor bakken en potten in de herfst en winter.
• Een mooie partner voor andere planten van zure grond, zoals heide en rododendron.
• Weinig werk: nauwelijks snoei of mest nodig.

Waar staat een pernettya graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon zet hij de meeste bessen.
• Enkel zure, humusrijke grond: zand, leem of veenachtige grond, nooit kalkrijk.
• Normaal vochtig: de grond mag niet uitdrogen, maar ook niet nat blijven.
• Plant 60–80 cm uit elkaar en zet één mannelijke plant bij een groepje vrouwelijke.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of veen

Zuurtegraad

Zuur

Vocht

Normaal

Grootte

1 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Skimmia: Ook groenblijvend, met bessen en geurende bloemen, op dezelfde zure grond.
• Struikhei: Bloeit in de nazomer en houdt van dezelfde zure grond.
• Winterheide: Bloemen in de winter naast de bessen.
• Rododendron: Een grotere struik die dezelfde zure, humusrijke grond vraagt.
• Varens: Groen blad in de halfschaduw rond de struik.

Hoe en wanneer plant je een pernettya?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Op kalkhoudende grond plant je hem beter in een bak of pot met zure potgrond voor heideplanten.
3. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er bladcompost of zure compost door.
4. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond aan.
5. Plant op 60–80 cm uit elkaar, met een mannelijke plant binnen enkele meters van de vrouwelijke.
6. Giet aan met regenwater en mulch met fijne schors of dennennaalden.

Verzorgen

Water

Bij droogte regenwater geven; leidingwater bevat vaak kalk.

Bemesten

In het voorjaar wat mest voor zuurminnende planten of zure compost; meer is niet nodig.

Mulchen

Een laag dennennaalden of schors houdt de grond zuur en vochtig.

Uitlopers

Steek uitlopers die te ver gaan in het voorjaar af met een spade.

Pot

Gebruik zure potgrond en een pot met afvoergat, en giet met regenwater.

Tip: Zet een mannelijke plant bij een groepje vrouwelijke voor een rijke besdracht, en plant enkel in zure grond of in een bak met zure potgrond. Giet met regenwater.

Wanneer snoei je een pernettya?

Snoeimaanden: maart–april.

Wanneer: Snoeien is nauwelijks nodig. Wil je de vorm bijsturen, doe dat dan in maart–april, als de bessen hun werk gedaan hebben.

Hoe:

• Knip te lange of kale takken terug tot net boven een blad of zijtak.
• Steek uitlopers buiten de gewenste plek af met een spade.
• Knip dode takjes weg.

Let op: Knip niet in de herfst: dan verlies je de bessen voor de winter.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

In het voorjaar een uitloper met eigen wortels afsteken en apart planten in zure grond.

Halfrijpe stekken

In augustus–september: stekjes van 5–8 cm in een zanderig, zuur stekmengsel onder plastic.

Zaaien

Haal in de herfst de zaden uit de bessen, zaai ze in een pot en laat die buiten overwinteren: ze hebben koude nodig om te kiemen. Pas na enkele jaren zie je of het een mannelijke of vrouwelijke plant is.

Hoe komt een pernettya de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in de tuin geen bescherming nodig.
• De bessen blijven lang hangen en zijn een sieraad voor de wintertuin.
• In een pot of bak bevriezen de wortels sneller: zet de pot beschut tegen een muur en wikkel hem in bij strenge vorst.
• Geef potplanten in een droge winter af en toe regenwater, op een vorstvrije dag.

Ziektes en plagen

• Geen bessen: Er staat geen mannelijke plant in de buurt, of je plant is zelf mannelijk. Zet een mannelijke plant bij de groep.
• Geel blad: Te kalkrijke grond of te kalkrijk gietwater. Gebruik regenwater en mest voor zuurminnende planten.
• Wortelrot: Bruin wordend blad en afstervende takken in natte grond. Zorg voor een goede afwatering.
• Te sterke uitbreiding: De uitlopers veroveren de border. Steek ze elk voorjaar af.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Te lange takken terugknippen. Uitlopers afsteken.
• April: Planten. Mest voor zuurminnende planten geven.
• Mei: Bloei: witte klokjes.
• Juni: Bloei. Bij droogte regenwater geven.
• Augustus: Halfrijpe stekken nemen.
• September: Planten. De bessen kleuren.
• Oktober: Planten. Bessen in volle kleur; ideaal voor herfstbakken.
• December: Bessen sieren de tuin. Potten beschermen bij strenge vorst.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De grote, glanzende bessen van pernettya, in wit, roze, rood of paars, gelden als giftig, al zijn de bronnen het niet eens over hoe giftig ze precies zijn: eet ze dus niet. Pernettya hoort bij de heidefamilie, net als bosbes en veenbes, maar ook als rododendron: de familie zegt niets over of een bes eetbaar is. De bessen lijken op snoepjes en hangen van de herfst tot diep in de winter, vaak in herfstbakken bij de voordeur of op het terras, net op kinderhoogte. Zet zulke bakken buiten het bereik van kleine kinderen, honden en katten, of pluk de bessen weg, en leer kinderen dat het geen snoepjes zijn. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Vroeger heette hij Pernettya mucronata, naar Antoine-Joseph Pernety, die in de 18e eeuw met de expeditie van Bougainville naar de Falklandeilanden reisde.
• Het geslacht Gaultheria is genoemd naar Jean-François Gaultier, een 18e-eeuwse arts en plantkundige in Québec.
• Mucronata betekent ‘met een stekelpuntje’ en verwijst naar de scherpe toppen van de blaadjes.