Ooievaarsbek

Hoe herken je een ooievaarsbek?

Groeivorm

Dichte, ronde pol van 25–30 cm hoog en ongeveer even breed.

Blad

Rond tot niervormig, 5–10 cm, ondiep gelobd met een gerimpeld, fluweelachtig oppervlak; salie- tot grijsgroen.

Bloem

Schotelvormige bloemen van ongeveer 3 cm in mei–juni, wit of heel licht lila met fijne paarse nerven.

Vrucht

Een droge vrucht met een lange snavel, zoals bij alle ooievaarsbekken; als ze rijp is, schiet ze de zaden weg.

Wortels

Een dikke, vlezige wortelstok die langzaam uitbreidt.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart en juli

Waarom in je tuin?

• Het zachte, grijsgroene blad is van april tot november een sieraad, ook als de plant niet bloeit.
• Verdraagt droogte en schrale grond: ideaal voor een zonnige border, de rotstuin of een grindtuin.
• Bijen bezoeken de open bloemen in mei en juni graag.
• Blijft compact en netjes: hij breidt traag uit en woekert niet.
• Een rustige, verzorgde randplant voor het voorste deel van de border.
• Weinig werk: geen steun, geen mest en zelden problemen op de juiste plek.

Waar staat een ooievaarsbek graag?

• Volle zon geeft de meeste bloemen en het mooiste blad; lichte schaduw verdraagt hij, maar dan bloeit hij minder.
• Schrale, goed drainerende grond: zand of lichte leem, zuur, neutraal of kalkrijk. Op rijke grond bloeit hij weinig.
• Droog tot normaal vochtig: natte voeten, zeker in de winter, verdraagt hij niet.
• Reken op 30–35 cm tussen de planten; in een groep van drie tot vijf maakt hij het meeste effect.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,3 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Kattenkruid: Blauwe bloemen en al even droogtebestendig in de zon.
• Lavendel: Zilvergrijs blad en paarse bloemen bij het grijsgroene blad.
• Ezelsoor: Nog zachter, zilverwit blad voor een rustige, grijze rand.
• Hemelsleutel: Vlezig blad en bloei in de nazomer, als de ooievaarsbek klaar is.
• Sierui: Paarse bollen die in mei–juni boven de lage pollen uitsteken.

Hoe en wanneer plant je een ooievaarsbek?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat dat iets groter is dan de pot. Voeg geen mest of compost toe, wel wat grof zand of grind in zware grond.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 30–35 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen goed water en daarna de eerste weken bij droogte.
6. Mulch eventueel met een dun laagje grind in plaats van compost: zo blijft de voet droog.

Verzorgen

Water

Enkel het eerste jaar bij droogte. Daarna redt hij zich, ook in droge zomers.

Bemesten

Niet nodig. Mest en verse compost geven veel blad en weinig bloemen.

Mulchen

Een dunne laag grind houdt het blad droog en voorkomt rot aan de voet.

Uitgebloeide bloemen

Knip de uitgebloeide bloemstengels in juli weg: dan blijft de pol netjes en komt het blad beter uit.

Scheuren

Zelden nodig; enkel als de pol na jaren in het midden kaal wordt.

Tip: Plant hem in schrale, grindrijke grond en geef nooit mest: hoe magerder de grond, hoe compacter de pol en hoe rijker de bloei.

Wanneer snoei je een ooievaarsbek?

Snoeimaanden: maart en juli.

Wanneer: Hij wordt nauwelijks gesnoeid: een opknapbeurt in maart en het wegknippen van de bloemstengels in juli volstaan.

Hoe:

• Knip in maart het oude, beschadigde blad weg, net voor het nieuwe blad uitloopt.
• Knip na de bloei, in juli, de uitgebloeide stengels aan de voet weg.
• Laat het gezonde blad staan: het is het grootste sieraad van de plant.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of in september: steek een stuk van de pol met knoppen en wortels af en plant het meteen op zijn nieuwe plek.

Zaad

Zaai rijp zaad in de herfst in een pot met zanderige zaaigrond en laat die buiten staan; de kieming is onregelmatig. Rassen komen niet zuiver uit zaad.

Hoe komt een ooievaarsbek de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −25 °C: in Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Natte grond is in de winter een groter gevaar dan vorst: zorg voor een goede drainage.
• In een pot of bak: gebruik een luchtig mengsel met grind en zet hem in de winter onder een afdak, uit de ergste regen.

Ziektes en plagen

• Weinig bloemen: Meestal door te rijke grond, mest of te veel schaduw. Verplant hem naar een schralere, zonnige plek en stop met bemesten.
• Wortelrot: De pol wordt slap en rot aan de voet, vooral in natte winters op zware grond. Plant hem hoger of in grindrijke grond.
• Slakken: Vreten aan het jonge blad in het voorjaar. Raap ze ’s avonds weg en houd de voet open en droog.
• Kale pol: Oude planten worden in het midden open. Scheur ze in het voorjaar en plant de jonge randstukken opnieuw.

Het jaar rond

• Maart: Oud blad wegknippen. Planten.
• April: Planten. Het nieuwe blad loopt uit: let op slakken.
• Mei: Begin van de bloei. Bijen op de bloemen.
• Juni: Bloei. Jonge planten water geven bij droogte.
• Juli: Uitgebloeide stengels wegknippen.
• Augustus: Weinig werk: het grijsgroene blad blijft mooi.
• September: Planten of scheuren. Zaad verzamelen.
• Oktober: Planten. Zaad buiten in een pot zaaien.
• November: Blad laten staan; het blijft lang mooi.
• December: Rust.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam Geranium komt van het Griekse ‘geranos’, kraanvogel: de lange, spitse vrucht lijkt op een snavel. Ook de Nederlandse naam ooievaarsbek verwijst daarnaar.
• De ‘geraniums’ op balkons en vensterbanken zijn eigenlijk pelargoniums, een ander geslacht uit dezelfde familie.
• De rijpe vrucht krult plots open en slingert de zaden zo een eind van de moederplant weg.