Zoethout

Hoe herken je een zoethout?

Groeivorm

Rechtopstaande, struikachtige vaste plant van ongeveer 1–1,2 m hoog en 1 m breed; het loof sterft in de winter af.

Blad

Onevengeveerd, met 9–17 eironde blaadjes; frisgroen.

Bloem

Kleine vlinderbloemen in bleekblauwe tot violette aren van juli tot augustus.

Vrucht

Kleine, bruine peulen met enkele zaadjes; in koele zomers worden ze zelden gevormd.

Wortels

Diepe wortels en ondergrondse uitlopers; de wortels zijn geel van binnen en smaken zoet.

Bloei: juli–augustus · Oogst en vruchten: oktober–november · Planten: maart–mei · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Een bijzondere kruidenplant met zoet smakende wortels die je zelf kunt oogsten en drogen.
• Sierlijk, geveerd blad en bleke vlinderbloemen in de zomer.
• Een vaste plant: één keer planten en jaren oogsten.
• Verdraagt droogte als hij eenmaal diep geworteld is.
• Verbetert de grond doordat vlinderbloemigen stikstof binden.

Waar staat een zoethout graag?

• Volle zon; op een warme, beschutte plek groeit hij het best.
• Diepe, losse, goed doorlatende leemgrond; zuur tot kalkrijk.
• Gewoon vochtig; hij verdraagt droogte, maar geen natte winters.
• Reken op 60–100 cm per plant en geef hem ruimte: de wortels groeien diep en breed.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

1,2 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Salie: Een aromatische plant die dezelfde zonnige, droge plek waardeert.
• Tijm: Een lage bodembedekker voor de voet van de hoge zoethout.
• Lavendel: Houdt van dezelfde warme, goed doorlatende plek en trekt bijen aan.
• Hysop: Een stevig kruid met blauwe bloemen dat droogte verdraagt.

Hoe en wanneer plant je een zoethout?

Planten in maart–mei.

1. Plant in maart–mei, als de grond niet meer bevriest en wat warmer is.
2. Graaf de grond minstens 40–60 cm diep los, want de wortels groeien diep.
3. Zet de plant even diep als in de pot, of leg een stuk wortelstok 5–10 cm diep, horizontaal.
4. Houd 60–100 cm tussenruimte tussen de planten.
5. Geef meteen water en leg een dun laagje mulch rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte. Daarna haalt hij water diep uit de grond en redt hij zich meestal zelf.

Bemesten

Weinig nodig; als vlinderbloemige maakt hij zijn eigen stikstof. Eventueel in het voorjaar wat compost.

Onkruid

Houd het eerste jaar de grond rond jonge planten onkruidvrij.

Beheersen

Steek in het voorjaar uitlopers die ver weg opkomen rond de plant af, anders verspreidt hij zich.

Oogsten

Rooi de wortels in oktober–november van planten van drie à vier jaar oud; laat een stuk wortelstok in de grond om opnieuw te laten uitlopen.

Tip: Geef hem een eigen plek met diepe, losse grond en wacht met oogsten tot de plant drie à vier jaar oud is. Oogst nooit alles: laat een stuk wortelstok zitten om opnieuw te laten uitlopen.

Wanneer snoei je een zoethout?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Snoeien is niet nodig; snijd het afgestorven loof in maart af.

Hoe:

• Knip de verdorde stengels eind winter, in maart, af tot enkele centimeters boven de grond.
• Haal ook beschadigd of zwak loof weg.
• Verwijder uitlopers die op de verkeerde plek opkomen.

Let op: Zoethout verspreidt zich met ondergrondse uitlopers en is door de diepe wortels moeilijk te verwijderen. Plant hem op een plek waar hij mag woekeren, of beperk hem met een wortelkerende rand van minstens 40–60 cm diep.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In het voorjaar (maart–april) stukken wortelstok met minstens één oog afsteken en meteen 5–10 cm diep planten. Dat is de gemakkelijkste manier.

Zaad

De zaden hebben een harde schil: kerf ze licht in of week ze een nacht en zaai ze in het voorjaar binnen bij 18–20 °C. Het duurt even voor ze kiemen.

Hoe komt een zoethout de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in België meestal geen probleem, als de grond goed doorlatend is.
• Het loof sterft af. Laat het staan tot maart of snijd het weg.
• Natte winters zijn een groter risico dan vorst: zorg voor goed doorlatende grond. Een laagje mulch beschermt de kop.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: De plant kwijnt en het loof vergeelt op zware, natte grond. Plant op losse, goed doorlatende grond.
• Slakken: Jonge scheuten in het voorjaar worden aangevreten. Verzamel ze ’s avonds of leg slakkenbarrières.
• Bladluizen: Op jonge scheuten in het voorjaar. Spuit ze af met water; lieveheersbeestjes helpen.
• Geen bloei: Op een te koele of schaduwrijke plek bloeit hij weinig. Kies een warme, zonnige plek.

Het jaar rond

• Maart: Afgestorven loof afknippen. Planten of delen.
• April: Delen en planten. Slakken in de gaten houden.
• Mei: Planten. Mulchen.
• Juni: Water geven bij droogte. Onkruid wieden.
• Juli: Bloei begint. Uitlopers controleren.
• Augustus: Volle bloei.
• September: Loof begint te verkleuren.
• Oktober: Wortels van oude planten rooien.
• November: Oogst drogen. Een stuk wortelstok laten staan.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Wortels (oktober–november)

Rooi de wortels in oktober en november, als het loof afsterft, en pas van planten die drie à vier jaar oud zijn. Graaf aan één kant van de plant, neem de dikke zijwortels en de lange, horizontale uitlopers en laat een stuk wortelstok in de grond om opnieuw te laten uitlopen. Vers en gedroogd smaken ze zoet, naar drop. Kauw op een stokje, of gebruik een stukje voor thee of om een dessert op smaak te brengen.

Bewaring

Boen de wortels schoon onder de kraan en snijd ze in stokjes van 10 à 15 cm; splijt dikke stukken in de lengte. Laat ze een paar weken drogen op een luchtige, warme plek, of in de oven op 40 à 50 °C met de deur op een kier (een paar uur tot een dag, naargelang de dikte), tot ze hard zijn en knappen als je ze breekt. Gedroogd houden ze in een gesloten pot minstens een jaar.

Let op: Zoethout bevat glycyrrhizine. Wie er lang of veel van gebruikt, kan een hoge bloeddruk krijgen, vocht vasthouden en te weinig kalium in het bloed krijgen, wat het hartritme kan verstoren. Gebruik het daarom met mate: af en toe een stokje of een kopje thee, niet elke dag weken na elkaar, en tel drop en zoethoutthee uit de winkel mee. Niet bij hoge bloeddruk, hart- of nierproblemen of tijdens de zwangerschap, en niet als je plaspillen, bloeddrukverlagers, hartmedicatie (zoals digoxine) of corticosteroïden neemt, tenzij je arts het goedkeurt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Zoethoutstokjes om op te kauwen (Gedroogd · ± 20 stokjes · 20 min + 2 à 3 weken drogen)
• Zoethoutthee met munt (Thee · 1 kop · 15 min)

Wist je dat?

• De wetenschappelijke naam Glycyrrhiza komt uit het Grieks en betekent ‘zoete wortel’.
• Zoethout is een vlinderbloemige en dus verwant aan erwt en boon.
• De stof die de wortel zoet maakt is vele malen zoeter dan suiker.