Hysop

Hoe herken je een hysop?

Groeivorm

Halfheester van 40–60 cm hoog en 50–60 cm breed, met rechtopgaande stengels die onderaan verhouten.

Blad

Smal lancetvormig, 2–4 cm lang, donkergroen; in zachte winters blijft een deel aan de plant.

Bloem

Kleine lipbloemen in dichte, eenzijdige aren aan de stengeltoppen, van juli tot september.

Kleur

Meestal diepblauw tot blauwviolet; er zijn ook roze en witte vormen.

Geur

Het blad ruikt kruidig, wat naar munt en kamfer, vooral als je het kneust.

Bloei: juli–september · Oogst en vruchten: mei–september · Zaaien: maart–mei · Planten: april–mei · Snoeien: april en september

Waarom in je tuin?

• Bloeit in de nazomer, van juli tot september, als veel andere kruiden al uitgebloeid zijn.
• Een topper voor bijen, hommels en vlinders.
• Verdraagt droogte en arme, kalkrijke grond goed.
• Geschikt als laag, geurend haagje rond een kruiden- of groentetuin.
• Het blad en de bloemen zijn eetbaar en geven, spaarzaam gebruikt, een kruidige, licht bittere smaak.

Waar staat een hysop graag?

• Volle zon: in de schaduw wordt hij slap en bloeit hij weinig.
• Goed doorlatende grond: zand, leem of klei met grind, neutraal tot kalkrijk.
• Droog: eenmaal aangeslagen heeft hij zelden extra water nodig.
• Plant 30–40 cm uit elkaar; als laag haagje 25–30 cm.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,6 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Dezelfde zonnige, droge plek; samen bloeien ze van juni tot september.
• Echte salie: Grijsgroen blad naast het donkere blad van hysop, in de kruidentuin.
• Kattenkruid: Een losse, blauwe wolk voor bijen in dezelfde droge border.
• Tijm: Een lage, geurende rand vooraan, op dezelfde arme grond.

Hoe en wanneer plant je een hysop?

Planten in april–mei.

1. Plant in april–mei, als de grond opwarmt en de zware vorst voorbij is.
2. Maak een plantgat iets groter dan de kluit en meng zware grond met grof zand of fijn grind.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 30–40 cm afstand, voor een haagje 25–30 cm.
5. Geef meteen water en de eerste weken bij droog weer, tot de plant goed groeit.
6. Mulch eventueel met grind in plaats van compost: dat houdt de voet droog.

Verzorgen

Water

Enkel het eerste jaar bij lange droogte. Daarna is regenwater genoeg.

Bemesten

Niet nodig. Op rijke grond wordt hij slap en minder geurig.

Oogsten

Pluk jonge scheuttoppen en blaadjes vlak voor of tijdens de bloei, op een droge ochtend.

Uitgebloeide aren

Knip ze in september weg voor een nette plant, of laat er enkele staan voor de zaden.

Vernieuwen

Na 4–5 jaar wordt hij vaak houterig en kaal; vervang hem dan door een stek of zaailing.

Tip: Snoei elk voorjaar terug tot net boven het oude hout: dan blijft hysop jarenlang compact en vol bloemen. Gebruik het bittere blad spaarzaam in de keuken.

Wanneer snoei je een hysop?

Snoeimaanden: april en september.

Wanneer: De hoofdsnoei doe je in april, als de nieuwe knoppen zichtbaar worden. In september knip je de uitgebloeide aren weg.

Hoe:

• Knip in april de takken van vorig jaar terug tot een paar centimeter boven het oude hout, net boven een paar nieuwe knopjes.
• Zo blijft het struikje compact en vertakt het goed.
• Haal dode en bevroren takjes helemaal weg.
• Een haagje snoei je op dezelfde manier, en knip je in september na de bloei licht recht.

Let op: Snoei niet in het kale, oude hout: daar loopt hysop moeilijk opnieuw uit. Snoei ook niet laat in de herfst, want jonge scheuten bevriezen dan.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–april binnen bij 15–20 °C, zaad nauwelijks afdekken; kiemt in 2–3 weken. In mei kan je ook buiten zaaien.

Stekken

In juni zachte stekken van 5–8 cm van niet-bloeiende scheuten nemen, in zanderige stekgrond, licht vochtig houden.

Hoe komt een hysop de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in de meeste Belgische winters overleeft hij zonder bescherming.
• Natte, koude grond is de grootste vijand: een doorlatende, iets hoger gelegen plek helpt.
• Laat de uitgebloeide takken tot april staan: ze beschermen de voet.
• In een pot: zet hem tegen een beschutte muur, uit de regen, en geef in de winter bijna geen water.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: De plant verwelkt en sterft af op natte, zware grond. Plant opnieuw op een droge, goed doorlatende plek.
• Kaal en houterig: Ontstaat als je niet jaarlijks snoeit of op oudere planten. Snoei elk voorjaar en vervang oude planten.
• Weinig bloei: Te veel schaduw of te rijke grond. Verplant naar volle zon en stop met bemesten.
• Bladluis: Soms op jonge scheuttoppen in het voorjaar. Spuit af met water; meestal ruimen natuurlijke vijanden ze op.

Het jaar rond

• Maart: Binnen zaaien.
• April: Hoofdsnoei tot net boven het oude hout. Planten en binnen zaaien.
• Mei: Planten en buiten zaaien.
• Juni: Zachte stekken nemen.
• Juli: Begin van de bloei. Blad en bloemen oogsten.
• Augustus: Volle bloei: bijen en vlinders. Zelden water nodig.
• September: Laatste bloei. Uitgebloeide aren wegknippen.
• Oktober: Rust. Niet meer snoeien of bemesten.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (juli–september)

De diepblauwe (of roze en witte) bloempjes pluk je van juli tot september. Ze smaken milder dan het blad, kruidig en licht zoet. Ris ze van de aar en strooi ze over een salade, een fruitsalade of een dessert, of laat ze meetrekken in thee.

Blad (mei–september)

Pluk jonge scheuttoppen en blaadjes van mei tot september, op een droge ochtend; vlak voor en tijdens de bloei geuren ze het sterkst. Hysop smaakt kruidig, een beetje naar munt en salie, en licht bitter: gebruik het spaarzaam. Een paar fijngehakte blaadjes passen bij lamsvlees, wild, bonen en linzen, in soep, of bij zomerfruit zoals abrikoos en perzik.

Bewaring

Hysop droogt goed. Knip bloeiende stengels, bind ze in kleine bosjes en hang ze ondersteboven op een luchtige, donkere plek. Ris blad en bloempjes af als ze knisperend droog zijn en bewaar ze in een gesloten pot, tot een jaar. Verse takjes houden een paar dagen in een glas water.

Let op: Gebruik hysop als keukenkruid, in kleine hoeveelheden: drink hooguit een kopje hysopthee per dag, en niet wekenlang na elkaar. Niet tijdens zwangerschap of borstvoeding, en niet bij epilepsie. Neem de etherische olie nooit in: die kan stuipen uitlokken, zeker bij kinderen.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Hysopthee (Thee · 1 kop · 10 min)
• Abrikozen met hysop en honing (Compote · 4 personen · 20 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De ‘hysop’ uit de Bijbel was volgens veel botanici waarschijnlijk een andere plant, vermoedelijk een soort wilde marjolein.
• Hysop is een van de kruiden die traditioneel gebruikt worden om absint te maken.
• In de 16e en 17e eeuw plantte men hysop als laag haagje in knopentuinen, de sierlijke perkjes met geometrische patronen.