Doodsbeenderenboom

Hoe herken je een doodsbeenderenboom?

Groeivorm

Boom van 15–20 m hoog en 10–12 m breed, met een open kroon en grove, stompe twijgen die weinig vertakt zijn.

Blad

Dubbel geveerd, 60–90 cm lang, met tientallen kleine blaadjes; roze-bruin bij het uitlopen, later blauwgroen en in de herfst geel.

Bloem

Groenig witte bloemen in trossen in mei–juni; mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten op verschillende bomen.

Vrucht

Op vrouwelijke bomen: dikke, bruine, leerachtige peulen van 15–25 cm met harde zaden in kleverig vruchtvlees.

Schors

Donkergrijs en gegroefd, met schilferige, naar buiten gekrulde richels.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: januari–februari

Waarom in je tuin?

• Opvallend, stoer silhouet: ook in de winter, kaal, is hij sculpturaal en bijzonder.
• Enorme, dubbel geveerde bladeren die in de lente roze-bruin uitlopen en in de herfst geel kleuren.
• Zeer taai: verdraagt droogte, stadslucht en arme grond zodra hij is ingeworteld.
• Door het late uitlopen valt er in het voorjaar veel licht op de onderbeplanting.
• Een bijzondere boom voor wie iets anders zoekt dan de gewone lindes en esdoorns.

Waar staat een doodsbeenderenboom graag?

• Volle zon; hij groeit in de schaduw slecht.
• Diepe, doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Verdraagt arme en droge grond.
• Droog tot gewoon vochtig; liever geen langdurig natte grond.
• Geef hem 10–12 m ruimte, ook ten opzichte van gebouwen, en plant hem niet waar kinderen of vee de peulen kunnen oprapen.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

18 m hoog, 12 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Narcis: Bloeit in het voorjaar onder de nog kale boom, voor het blad uitkomt.
• Lenteroos: Houdt van de lichte schaduw die de late boom in de lente geeft.
• Ooievaarsbek: Een stevige bodembedekker die goed groeit in de wortelzone.
• Varens: Een frisse onderbeplanting voor de schaduw in de zomer.
• Siergrassen: Zachte pluimen contrasteren met de grove, stoere takken van de boom.

Hoe en wanneer plant je een doodsbeenderenboom?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in maart–april of in oktober–december, als de grond niet bevroren of drassig is.
2. Graaf een plantgat dat twee tot drie keer zo breed is als de kluit en even diep. Rul de bodem en zijkanten los.
3. Zet de boom even diep als in de pot of kweek, met de wortelhals op grondniveau. Vul aan met losse grond.
4. Plaats een paal en bind de boom losjes vast; verwijder de band na twee à drie jaar. Kies een jonge boom: oudere exemplaren verplanten slecht, door de diepe penwortel.
5. Geef meteen 20–30 liter water en leg een laag mulch rond de voet, zonder de stam te raken.

Verzorgen

Water

De eerste twee à drie jaar bij droogte wekelijks een flinke gietbeurt. Daarna redt de boom zich meestal zelf, ook in droge zomers.

Bemesten

Meestal niet nodig. Een schep compost in het voorjaar op arme grond kan helpen.

Mulchen

Een laag bladcompost of schors houdt de grond vochtig; houd de stam zelf vrij.

Opruimen

Het blad valt vroeg en bestaat uit kleine blaadjes en grote bladstelen. Op vrouwelijke bomen vallen de peulen in de winter en het voorjaar; ruim ze op.

Bescherming

Jonge bomen kunnen door konijnen of reeën worden aangevreten; een stamkoker helpt.

Tip: Kies een mannelijke boom als je geen peulen wilt en plant hem op een plek met volle zon en genoeg ruimte; hij heeft een penwortel en verplant slecht.

Wanneer snoei je een doodsbeenderenboom?

Snoeimaanden: januari–februari.

Wanneer: Zo weinig mogelijk. Als het nodig is: in januari–februari, op een vorstvrije dag, als de boom rust.

Hoe:

• Jonge bomen: kies één doorlopende leider en verwijder concurrerende toppen.
• Haal dode, beschadigde en kruisende takken weg.
• Snoei niet in de top: de boom heeft weinig takken en herstelt traag van hard snoeien.
• Laat geen stompjes staan, maar snoei tot net voor de takkraag.

Let op: Snoei de boom niet terug: hij vertakt van nature spaarzaam en hard snoeien bederft de stoere vorm.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

De zaden hebben een zeer harde schil. Vijl ze licht in of leg ze een dag in heet (niet kokend) water tot ze opzwellen; zaai in het voorjaar in diepe potten, want de penwortel groeit snel. Of de boom mannelijk of vrouwelijk is, zie je pas veel later.

Wortelstekken

In de winter: stukjes wortel van 5–8 cm horizontaal in zandige potgrond leggen en vorstvrij zetten. Zo kun je een mannelijke boom klonen.

Hoe komt een doodsbeenderenboom de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Jonge bomen: houd de paal en band in orde en leg een laag mulch rond de voet.
• In de winter is de boom kaal met grove, stompe twijgen; vrouwelijke bomen houden de peulen vaak tot laat in de winter.

Ziektes en plagen

• Peulen en zaailingen: Vrouwelijke bomen laten veel peulen vallen, en er kunnen zaailingen opkomen. Ruim de peulen op en trek zaailingen uit; of kies een mannelijke boom.
• Laat uitlopen: Hij loopt pas laat uit, vaak pas eind mei, en lijkt tot dan dood. Krab met je nagel over een twijg: is hij groen, dan leeft de boom.
• Natte voeten: In drassige, zware grond kwijnt hij. Kies een doorlatende plek of verbeter de afwatering.
• Wildvraat: Konijnen en reeën knagen aan de schors van jonge bomen. Een stamkoker of gaas beschermt tot de stam dik genoeg is.

Het jaar rond

• Januari: Eventueel snoeien op een vorstvrije dag. Peulen opruimen.
• Februari: Eventueel snoeien op een vorstvrije dag.
• Maart: Planten. Compost rond de boom leggen.
• April: Planten. Mulch aanbrengen of aanvullen.
• Mei: Het blad loopt laat uit, roze-bruin. Begin van de bloei.
• Juni: Bloei van de groenig witte trossen. Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juli: Jonge bomen water geven bij droogte.
• September: Peulen rijpen op vrouwelijke bomen. Zaden niet in handen van kinderen of dieren laten komen.
• Oktober: Gele herfstkleur. Planten.
• November: Het blad valt vroeg. Opruimen.
• December: Rust. Planten kan zolang de grond niet bevroren is.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De peulen, het kleverige vruchtvlees en de zaden van de doodsbeenderenboom zijn giftig: ze bevatten cytisine, een alkaloïde dat bij opeten braken, buikpijn, diarree en bij grotere hoeveelheden trillen en stuipen geeft. Vroeger werden de geroosterde zaden in Noord-Amerika als koffievervanger gebruikt, maar probeer dat nooit zelf: rauw of onvoldoende geroosterd zijn ze gevaarlijk. Raap gevallen peulen op, zeker waar kinderen spelen, en plant de boom niet bij een speelplek of een weide: vee en paarden kunnen er ernstig ziek van worden. Houd ook honden en katten weg van de peulen. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• De naam Gymnocladus komt uit het Grieks: ‘gymnos’ (kaal) en ‘klados’ (tak), vanwege de kale winterse takken.
• De Engelse naam ‘Kentucky coffeetree’ verwijst naar kolonisten die de geroosterde zaden als koffiesurrogaat gebruikten, wat je niet moet navolgen: ze zijn giftig.
• De dubbel geveerde bladeren worden tot 60–90 cm lang en horen daarmee tot de grootste samengestelde bladeren van winterharde bomen in ons klimaat.