Zonnekruid

Hoe herken je een zonnekruid?

Groeivorm

Rechtopgaande, horstvormende vaste plant van 1–1,5 m hoog en 50–60 cm breed; tuinrassen blijven vaak lager.

Blad

Lancetvormig, 5–15 cm lang, getand; de bladvoet loopt door langs de stengel, zodat die gevleugeld lijkt.

Bloem

Margrietachtige bloemhoofdjes van 3–5 cm met een bol hart en licht hangende, aan de top getande lintbloemen, van juli tot oktober.

Kleur

Geel, oranje, koperkleurig, rood of tweekleurig, met een geel tot bruin hart.

Wortels

Een ondiepe, vezelige wortelpol die na enkele jaren in het midden kaal wordt.

Bloei: juli–oktober · Planten: maart–mei · Snoeien: maart en mei

Waarom in je tuin?

• Warme kleuren van juli tot oktober, als veel andere vaste planten al uitgebloeid zijn.
• Een belangrijke nectarbron voor bijen en vlinders in de nazomer.
• Een uitstekende snijbloem die lang goed blijft in de vaas.
• Een van de weinige zonminnende vaste planten die vochtige, zware grond waardeert.
• Makkelijk en volledig winterhard.

Waar staat een zonnekruid graag?

• Volle zon; in de schaduw valt hij om en bloeit hij minder.
• Voedzame leem- of kleigrond, zuur tot kalkrijk.
• Normaal tot vochtig: de grond mag in de zomer niet uitdrogen.
• Beschut tegen harde wind, zeker voor de hoge rassen.
• Reken op 40–50 cm tussen de planten, ongeveer 5 planten per m².

Licht

Zon

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

1,2 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Herfstaster: Bloeit tegelijk; blauw en paars naast oranje en rood.
• Vingergras: Een siergras dat ook vochtige grond verdraagt en mooi verkleurt in de herfst.
• Zonnehoed: Gele bloemen met een donker hart, in dezelfde zonnige border.
• Koninginnekruid: Hoge, roze schermen voor vochtige grond, ook een vlinderplant.
• Vlambloem: Geurende pluimen in de zomer, op dezelfde vochthoudende grond.

Hoe en wanneer plant je een zonnekruid?

Planten in maart–mei.

1. Plant in maart–mei.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er een paar scheppen compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Hou 40–50 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water en de eerste weken regelmatig.
6. Leg een laag compost of bladcompost rond de planten om de grond vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Geef ruim water bij droogte: bij gebrek aan water worden de onderste bladeren bruin.

Bemesten

In maart of april een laag compost of wat organische mest.

Mulchen

Een laag compost in het voorjaar houdt de grond koel en vochtig.

Steun

Hoge rassen krijgen in mei best een plantensteun, tenzij je ze eind mei inknipt.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide bloemen weg tot boven een volgende knop: zo bloeit hij langer door.

Scheuren

Scheur de pol om de 3–4 jaar in het voorjaar om hem jong en bloeirijk te houden.

Tip: Plant er lagere planten voor, zoals herfstasters of vrouwenmantel: zo zie je de onderste bladeren niet, die in droge zomers vaak bruin worden.

Wanneer snoei je een zonnekruid?

Snoeimaanden: maart en mei.

Wanneer: Eind mei de stengels inknippen, en in maart de dode stengels van vorig jaar afknippen.

Hoe:

• Knip eind mei alle stengels met een derde in, net boven een blad: de plant blijft lager en steviger en bloeit iets later en langer.
• Knip je maar de helft van de stengels in, dan bloeit de plant in twee golven na elkaar.
• Knip in de zomer uitgebloeide bloemen weg tot boven de volgende knop.
• Laat de dode stengels in de winter staan of knip ze in de herfst af; ten laatste in maart, voor de nieuwe scheuten verschijnen.

Let op: Draag handschoenen: bij gevoelige mensen kan het sap de huid irriteren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april de pol uitsteken, de jonge buitenste delen met een spade of mes afsnijden en opnieuw planten. Het kale midden gooi je weg.

Basale stekken

In april stekken van 5–8 cm van jonge scheuten aan de voet nemen en in vochtige stekgrond laten wortelen.

Hoe komt een zonnekruid de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België geen bescherming nodig.
• De dode stengels kunnen de winter over blijven staan; knip ze ten laatste in maart af.
• In een grote pot overleeft hij de winter ook, als de potgrond niet doornat staat.
• Een laag compost in het vroege voorjaar geeft de pol een goede start.

Ziektes en plagen

• Bruine onderbladeren: Het gevolg van droogte in de zomer. Geef ruim water, mulch, en plant lagere planten ervoor om de kale onderkant te verbergen.
• Omvallende stengels: Te veel schaduw, te rijke grond of niet ingeknipt. Knip eind mei in en zet hoge rassen op tijd aan een steun.
• Kale pol: Het midden van oude planten sterft af. Scheur de pol in het voorjaar en plant de jonge randstukken.
• Slakken: Vreten aan de jonge scheuten in het voorjaar. Raap ze ’s avonds weg.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in droge nazomers. Water geven en ruimte tussen de planten laten helpen.

Het jaar rond

• Maart: Dode stengels afknippen. Scheuren en planten. Compost geven.
• April: Planten. Basale stekken nemen.
• Mei: Eind mei de stengels met een derde inknippen. Letten op slakken.
• Juni: Water geven bij droogte. Mulch aanvullen.
• Juli: Begin van de bloei. Snijden voor de vaas.
• Augustus: Volle bloei. Uitgebloeide bloemen wegknippen. Water geven bij droogte.
• September: Bloei, met bijen en vlinders.
• Oktober: Laatste bloei.
• November: Dode stengels laten staan of afknippen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van het zonnekruid zijn giftig: ze bevatten bittere stoffen (onder meer helenaline) die bij opeten braken, buikpijn en diarree geven. In het Engels heet hij ‘sneezeweed’, omdat de gedroogde bloemen en bladeren vroeger als niespoeder gebruikt werden: snuif of eet er niets van. Grazend vee, vooral schapen, kan van verwante soorten ernstig ziek worden: plant hem niet in of naast een weide en gooi snoeiafval niet bij het voer. Houd kinderen en huisdieren weg, en draag handschoenen bij het snoeien en scheuren, want het sap kan de huid irriteren. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De Engelse naam ‘sneezeweed’ verwijst naar het vroegere gebruik van gedroogde, verpulverde bladeren als snuif om te doen niezen.
• Volgens de overlevering vernoemde Linnaeus het geslacht naar Helena van Troje.
• Het bekende ras ‘Moerheim Beauty’ werd in de vorige eeuw gekweekt bij de kwekerij Moerheim in het Nederlandse Dedemsvaart.