Koninginnekruid

Hoe herken je een koninginnekruid?

Groeivorm

Dichte pol van rechtopgaande, vaak roodachtige stengels, 1–1,5 m hoog en ongeveer 80 cm breed.

Blad

Tegenoverstaand, verdeeld in drie tot vijf lancetvormige, gezaagde slippen, zoals bij hennep; licht behaard.

Bloem

Kleine, vuilroze tot lila bloemhoofdjes in brede, platte tot koepelvormige trossen, van juli tot september.

Zaad

Kleine nootjes met een witte pluis die met de wind meewaaien; daardoor zaait hij zich makkelijk uit.

Wortels

Korte, houtige wortelstok; de pol wordt langzaam breder.

Bloei: juli–september · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart, mei en september

Waarom in je tuin?

• Een van de beste inheemse vlinderplanten van de nazomer.
• Ook bijen, hommels en zweefvliegen vinden er volop nectar.
• Lange bloei van juli tot september, als veel andere wilde planten al uitgebloeid zijn.
• Groeit waar veel planten het moeilijk hebben: natte grond, vijverranden en halfschaduw.
• Stevig en hoog: een mooie achtergrond voor een natuurlijke border of een oeverbeplanting.
• De uitgebloeide stengels bieden in de winter beschutting aan insecten.

Waar staat een koninginnekruid graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon bloeit hij het rijkst en komen de meeste vlinders.
• Vochtige tot natte, voedzame grond: leem, klei of veen. Zuur, neutraal en kalkrijk zijn allemaal goed.
• Ideaal langs een vijver, een sloot of in een natte hoek; in een gewone border lukt het als de grond niet uitdroogt.
• Hij wordt hoog en breed: zet hem achteraan en hou 60–80 cm tussen de planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

1,5 m hoog, 0,8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Kattenstaart: Paarsrode aren in dezelfde natte grond en in dezelfde maanden.
• Moerasspirea: Roomwitte, geurende pluimen op dezelfde vochtige plek, iets vroeger in de zomer.
• Grote wederik: Gele bloemen naast het roze, ook inheems en goed voor bijen.
• Gewone engelwortel: Grote witte schermen in de nazomer, ook een insectenmagneet.
• Echte valeriaan: Roze-witte, geurende schermen in juni–juli, voor het koninginnekruid bloeit.

Hoe en wanneer plant je een koninginnekruid?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er wat compost door, behalve op grond die al voedselrijk is.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Hou 60–80 cm tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water en hou de grond de eerste weken vochtig.
6. Een laag bladcompost rond de voet houdt de grond koel en vochtig.

Verzorgen

Water

Op een natte plek niet nodig; in een border water geven bij langdurige droogte.

Bemesten

Meestal niet nodig; op arme grond in het voorjaar wat compost.

Uitgebloeide bloemen

Knip de bloemtrossen in september af, voor het zaad rijp is, als je geen zaailingen wilt.

Steun

Op een winderige plek of in rijke grond kunnen de stengels omvallen; eind mei inkorten maakt de plant steviger.

Delen

Om de 3–4 jaar delen houdt de pol jong en compact.

Tip: Wil je geen zaailingen in de hele tuin, knip dan de bloemtrossen in september af zodra ze verkleuren: de vlinders hebben er dan al volop van gesmuld.

Wanneer snoei je een koninginnekruid?

Snoeimaanden: maart, mei en september.

Wanneer: Knip de afgestorven stengels in maart af, net voor de nieuwe groei begint. In september knip je de uitgebloeide trossen weg als je geen zaailingen wilt; eind mei kun je de stengels inkorten voor een lagere plant.

Hoe:

• Knip in maart alle oude stengels af tot ongeveer 10 cm boven de grond.
• Laat de stengels de hele winter staan: insecten vinden er beschutting en met rijp erop zijn ze mooi.
• Eind mei kun je de stengels met een derde inkorten: de plant blijft lager, vertakt meer en bloeit iets later.
• Knip in september de uitgebloeide bloemtrossen af, voor de pluizen verschijnen.

Let op: Gooi het snoeiafval niet in een weide met grazers en niet bij het hooi: ook gedroogde plantendelen zijn giftig.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In maart–april of in oktober de pol opgraven en met een spade in stukken steken, elk met een paar knoppen. Meteen terugplanten en aangieten.

Zaad

Hij zaait zich vanzelf uit: verplant de zaailingen in het voorjaar. Je kunt ook vers zaad in de herfst in een pot zaaien en die buiten laten staan.

Stekken

In april–mei stekken van jonge scheuten van 8–10 cm in vochtige stekgrond zetten, onder plastic, op een lichte plek uit de zon.

Hoe komt een koninginnekruid de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: geen bescherming nodig.
• Het bovengrondse deel sterft in de herfst af; de wortelstok loopt in het voorjaar weer uit.
• Laat de stengels tot maart staan als winterbeschutting voor insecten.
• In een grote pot blijft hij winterhard; zet de pot bij strenge vorst tegen een muur en laat hem niet uitdrogen.

Ziektes en plagen

• Zaailingen overal: Hij zaait zich makkelijk uit. Knip de bloemtrossen na de bloei af of kies de gevulde vorm ‘Flore Pleno’.
• Omvallen: Hoge stengels vallen om na wind of regen. Eind mei met een derde inkorten of steun geven.
• Bladluis: Op de stengeltoppen in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes ze op; anders afspuiten met water.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in droge nazomers. Water geven bij droogte en aangetaste bladeren wegknippen.
• Slap blad: Hangende bladeren op een te droge plek. Water geven of verplanten naar een vochtigere plek.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels afknippen tot 10 cm. Planten of delen.
• April: Planten. De nieuwe scheuten lopen uit. Stekken nemen.
• Mei: Eind mei eventueel met een derde inkorten.
• Juli: Eerste bloei. Vlinders op de bloemen.
• Augustus: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• September: Laatste bloei. Uitgebloeide trossen afknippen voor het zaad rijp is.
• Oktober: Planten of delen.
• December: Rust. De stengels laten staan als winterbeschutting.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Deze planten bevatten pyrrolizidine-alkaloïden, net als het jakobskruiskruid langs de wegen: die beschadigen de lever, ook in kleine hoeveelheden die je lange tijd binnenkrijgt, en die schade is blijvend. Paarden en koeien zijn het gevoeligst, ook voor gedroogde planten in hooi of kuilvoer, omdat ze die dan niet meer proeven: plant ze niet in of aan een weide, gooi maaisel of snoeiafval nooit bij het voer en maai ze niet mee met gras voor hooi. Maak er nooit thee of kruidenmiddeltjes van, ook niet van het koninginnekruid, dat vroeger als geneeskruid gebruikt werd. Houd kinderen, honden en katten weg van de plant en draag handschoenen bij het snoeien. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De soortnaam cannabinum verwijst naar de bladeren, die op die van hennep lijken; verwant zijn de twee planten niet.
• De geslachtsnaam Eupatorium zou verwijzen naar Mithridates VI Eupator, koning van Pontus.
• Koninginnekruid is een geliefde nectarplant van de Spaanse vlag, een opvallende, overdag vliegende nachtvlinder met zwart-witte voorvleugels en rode achtervleugels.