Leverbloempje

Hoe herken je een leverbloempje?

Groeivorm

Lage, compacte pol van 10 cm hoog en zo’n 20 cm breed, die heel langzaam groter wordt.

Blad

Drielobbig, leerachtig en langgesteeld, donkergroen, soms gemarmerd; het oude blad blijft tot na de bloei staan.

Bloem

Stervormige bloemen van 1,5–2,5 cm op korte stelen, van februari tot april; ze sluiten ’s nachts en bij somber weer.

Kleur

Meestal blauw tot blauwviolet, soms roze of wit, met witte meeldraden.

Bijzonder

Wat op kroonblaadjes lijkt, zijn gekleurde bloemdekbladen; de drie groene blaadjes eronder lijken op een kelk.

Wortels

Een korte wortelstok met veel fijne wortels; hij houdt niet van verstoring.

Bloei: februari–april · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: februari

Waarom in je tuin?

• Een van de eerste bloeiers van het jaar: blauwe sterretjes al vanaf februari.
• Groeit in schaduw en halfschaduw, onder bladverliezende struiken en bomen.
• Vroege bijen vinden er stuifmeel als er nog weinig bloeit.
• Het leerachtige blad blijft de winter door staan.
• Zeer langlevend: een plant die goed staat, gaat jarenlang mee.
• Klein en fijn: ideaal voor een schaduwrijke rotstuin, onder heesters of in een bosborder.

Waar staat een leverbloempje graag?

• Halfschaduw tot schaduw, bijvoorbeeld onder bladverliezende struiken: in het voorjaar licht, in de zomer schaduw.
• Humusrijke, kalkhoudende tot neutrale grond: leem of klei met veel bladaarde. Op zure zandgrond doet hij het slecht.
• Gelijkmatig vochtig: niet uitdrogen in de zomer, maar ook geen natte voeten.
• Plant op 15–20 cm afstand, vooraan in een schaduwborder of tussen stenen, waar sterke buren hem niet overgroeien.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,1 m hoog, 0,2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Lenteroos: Bloeit rond dezelfde tijd en houdt van dezelfde kalkhoudende, humusrijke grond.
• Sneeuwklokje: Wit naast het blauw, in dezelfde schaduw onder struiken.
• Bosanemoon: Witte sterretjes in maart–april, ook een bosplant.
• Longkruid: Blauwe en roze bloemen en gevlekt blad, in dezelfde halfschaduw.
• Varens: Ze nemen in de zomer de plek over als groene achtergrond.

Hoe en wanneer plant je een leverbloempje?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, bij voorkeur een plant in pot met een volle kluit.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er bladaarde of goed verteerde compost door; op zure grond ook wat kalk.
3. Zet de plant even diep als in de pot; het hart met de knoppen moet vrij blijven.
4. Houd 15–20 cm tussen de planten.
5. Geef meteen water en houd de grond het eerste jaar vochtig.
6. Leg een dun laagje bladaarde als mulch en laat afgevallen blad in de herfst gewoon liggen.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig. Daarna alleen in lange droge periodes in de zomer.

Bemesten

Geen kunstmest; een dun laagje bladaarde of compost in de herfst is genoeg.

Bladafval

Laat het blad van struiken en bomen liggen: het vormt de humusrijke bosgrond waar hij van houdt.

Oud blad

Knip in februari het oude, beschadigde blad weg, zodat de bloemen beter zichtbaar zijn.

Rust

Verplant of scheur hem zo weinig mogelijk: hij herstelt traag.

Tip: Laat het bladafval van struiken en bomen in de herfst gewoon liggen en verplant hem niet: na een paar jaar krijg je een volle pol die elk voorjaar rijk bloeit.

Wanneer snoei je een leverbloempje?

Snoeimaanden: februari.

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Je kunt in februari, net voor of bij het begin van de bloei, het oude en beschadigde blad wegknippen.

Hoe:

• Knip oude, bruine of beschadigde bladeren aan de voet weg; gezond blad mag blijven staan.
• Pas op dat je de bloemknoppen in het hart niet raakt.
• Laat uitgebloeide bloemen staan: zo kan hij zaad vormen.

Let op: Draag handschoenen als je aan de plant werkt: het verse sap kan de huid irriteren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Het zaad rijpt in mei–juni. Zaai het meteen vers in een pot met humusrijke grond en laat die buiten in de schaduw staan; het kiemt vaak pas het volgende voorjaar en bloeit na enkele jaren.

Scheuren

Grote, oude pollen kun je in september voorzichtig scheuren in stukken met voldoende wortels en knoppen. Ze hebben tijd nodig om te herstellen.

Hoe komt een leverbloempje de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Het blad blijft in de winter staan; de bloemknoppen zitten al klaar in het hart.
• Een laag afgevallen blad beschermt de plant en voedt de grond.
• In een pot: zet hem in de winter in de schaduw tegen een muur en laat de grond niet uitdrogen.

Ziektes en plagen

• Slakken: Ze eten aan bloemknoppen en jong blad in het voorjaar. Raap ze ’s avonds op.
• Wegkwijnen: Hij groeit slecht na verplanten of scheuren. Verplant hem zo weinig mogelijk en houd de grond vochtig.
• Verdroging: Bruin, verdord blad in de zomer: te veel zon of droogte. Kies een schaduwrijkere plek en mulch met bladaarde.
• Wortelrot: In natte, dichtgeslagen grond rot de wortelstok. Zorg voor een luchtige, humusrijke grond.
• Overgroeid: Sterke buren nemen hem het licht af. Houd zijn plekje vrij van woekerende planten.

Het jaar rond

• Januari: Rust. Het blad blijft staan.
• Februari: Oud, beschadigd blad wegknippen. De eerste bloemen verschijnen.
• Maart: Volle bloei. Letten op slakken. Planten.
• April: Laatste bloei. Het nieuwe blad loopt uit. Planten.
• Mei: Het zaad rijpt. Meteen zaaien.
• Juni: Water geven bij lange droogte.
• September: Planten. Eventueel voorzichtig scheuren.
• Oktober: Planten. Bladafval laten liggen.
• November: Een dun laagje bladaarde geven.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze voorjaarsbloeiers zijn giftig, vooral vers: als de plant beschadigd wordt, komt protoanemonine vrij, een scherpe stof die ook in boterbloemen zit en in de mond een brandend gevoel, braken en buikpijn geeft, en op de huid roodheid en blaartjes. Pluk in het voorjaar geen blad van bosanemoon, gele anemoon, leverbloempje of wildemanskruid als groenvoer voor konijnen of cavia’s: ze kunnen er ernstig ziek van worden. Leverbloempje en wildemanskruid werden vroeger als geneesmiddel gebruikt; maak er zelf geen thee of middeltjes van. Houd jonge kinderen, honden en katten weg, laat kinderen geen bloemen in de mond steken, en draag handschoenen bij het verplanten en scheuren. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam Hepatica komt van het Griekse hepar, lever: men vond dat het drielobbige blad op een lever leek.
• De bloemen gaan overdag open en sluiten ’s avonds en bij regen.
• Het zaad heeft een vetrijk aanhangsel waar mieren op afkomen: zij slepen het mee en helpen de plant zo te verspreiden.