Waterviolier

Hoe herken je een waterviolier?

Groeivorm

Ondergedoken, deels zwevende stengels met wortels in de modder; de bloemstengels steken 20–30 cm boven het water uit. Een groep wordt zo’n 50 cm breed.

Blad

Kamvormig, fijn verdeeld in smalle slipjes, lichtgroen, verspreid langs de stengels en helemaal onder water.

Bloem

Kransen van drie tot acht bloemen van zo’n 2 cm, in etages boven elkaar langs een stevige, bladloze stengel, in mei en juni.

Kleur

Lichtroze tot lila, soms bijna wit, met een geel hart.

Wortels

Fijne wortels die deels in de bodem groeien en deels vrij in het water hangen.

Bloei: mei–juni · Planten: april–juni · Snoeien: juli

Waarom in je tuin?

• Een van de mooiste bloeiers onder de zuurstofplanten: in mei en juni een veld van lichtroze bloemaren boven het water.
• Het fijne blad onder water neemt voedingsstoffen op en geeft zuurstof af, wat algen afremt.
• Inheems: past perfect in een natuurvijver met helder water.
• Bijen en zweefvliegen bezoeken de bloemen; tussen het blad schuilen kikkervisjes, waterkevers en jonge visjes.
• Groeit ook in lichte schaduw, waar veel andere waterplanten het moeilijk hebben.

Waar staat een waterviolier graag?

• Zon of halfschaduw; hij verdraagt meer schaduw dan de meeste waterplanten.
• Helder, stilstaand en voedselarm water, zuur tot neutraal: regenwater is ideaal, kalkrijk leidingwater niet.
• Plantdiepte 20–50 cm onder het wateroppervlak, in de zone van ondiep tot dieper water.
• Een mand of de vijverbodem met een dunne laag schrale grond: leem, klei of veen, zonder mest.
• Reken op zo’n 50 cm per bosje en hou woekeraars uit zijn buurt, want die verdringen hem.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Nat

Grootte

0,3 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Waterdrieblad: Witte, gefranjerde bloemen aan de rand, in hetzelfde zure tot neutrale, schrale water.
• Kikkerbeet: Een drijfplantje dat in de zomer wat schaduw op het water geeft.
• Moerasvergeet-mij-nietje: Blauwe bloemen aan de rand, terwijl de waterviolier verder in het water bloeit.
• Dwergwaterlelie: Witte bloemen in de zomer, als de waterviolier uitgebloeid is.

Hoe en wanneer plant je een waterviolier?

Planten in april–juni.

1. Plant van april tot juni, in helder water dat begint op te warmen.
2. Vul een vijvermand met schrale vijveraarde of zandige leem, zonder potgrond of mest.
3. Steek de stengels met de wortels 3–5 cm diep in de grond en druk aan; een paar steentjes houden losse stengels op hun plaats.
4. Dek af met wat grind en laat de mand langzaam zakken tot 20–50 cm diep.
5. Hou zo’n 50 cm tussen de bosjes of manden.
6. Wees geduldig: het eerste jaar groeit hij vaak traag en bloeit hij weinig.

Verzorgen

Water

Vul bij met regenwater, niet met kalkrijk leidingwater dat vaak ook voedingsstoffen bevat.

Bemesten

Nooit: in voedselrijk water verdwijnt hij onder algen en snelgroeiers.

Algen

Haal draadalg op tijd weg, want die kan het fijne blad verstikken.

Uitgebloeide bloemen

Knip de uitgebloeide bloemstengels in juli af, of laat er een paar staan voor zaad.

Rust

Haal hem niet telkens uit het water: hij groeit het best als je hem met rust laat.

Tip: Vul je vijver alleen aan met regenwater en geef nooit mest: in helder, voedselarm water houdt de waterviolier het jarenlang vol.

Wanneer snoei je een waterviolier?

Snoeimaanden: juli.

Wanneer: Snoeien is nauwelijks nodig. Knip in juli de uitgebloeide bloemstengels af en dun dan uit als hij te dicht wordt.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemstengels af net boven het water.
• Haal te dicht geworden stengels met de hand uit het water; hou altijd minstens de helft over.
• Laat afgeknipte delen een dag op de oever liggen, zodat waterdiertjes terug in de vijver kunnen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stengelstekken

Van mei tot augustus stengelstukken van 10–15 cm afbreken en in een mand met schrale grond steken of met een steentje op de bodem verankeren. In helder water wortelen ze vlot.

Scheuren

In april–mei een bewortelde pol opdelen en in een nieuwe mand planten.

Hoe komt een waterviolier de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: de plant overwintert onder water.
• Geen bescherming nodig, zolang er onder het ijs water blijft; in een vijver van minstens 50 cm diep is dat in een Belgische winter geen probleem.
• In een kleine kuip kan alles doorvriezen: zet de kuip in de winter op een koele, vorstvrije plek en hou het water op peil.

Ziektes en plagen

• Verdwijnt na een jaar: Vaak een teken van te voedselrijk of te kalkrijk water. Vul bij met regenwater, gebruik schrale grond en geef geen mest.
• Draadalg: Verstikt het fijne blad. Draai de draden voorzichtig met een stokje weg.
• Weinig bloei: Te veel schaduw of een jonge plant. Op een lichtere plek en na een jaar of twee bloeit hij rijker.
• Vissen: Goudvissen en karpers eten het fijne blad en woelen de grond om. In een vijver met veel vissen houdt hij het moeilijk.

Het jaar rond

• April: Planten of scheuren in helder water.
• Mei: Bloei begint. Stekken nemen.
• Juni: Volle bloei. Laatste plantmaand.
• Juli: Uitgebloeide bloemstengels afknippen. Uitdunnen als hij te dicht wordt.
• Augustus: Draadalg weghalen. Bijvullen met regenwater.
• Oktober: Vallend blad uit de vijver scheppen.
• December: Rust onder water.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Net als bij sleutelbloemen bestaan er twee soorten bloemen, met een lange of een korte stijl; zo bestuiven de planten elkaar en niet zichzelf.
• Het is een van de weinige echte waterplanten in de sleutelbloemfamilie.
• De naam Hottonia eert de Nederlandse plantkundige Petrus Hotton, die rond 1700 in Leiden werkte.