Kikkerbeet

Hoe herken je een kikkerbeet?

Groeivorm

Vrij drijvende rozetjes, zo’n 5 cm hoog, die met uitlopers samen een losse mat vormen van ongeveer 30 cm per plant.

Blad

Rond tot niervormig, 2–5 cm, glanzend groen en wat dik; drijft plat op het water.

Bloem

Witte bloempjes van 2–3 cm met drie ronde kroonblaadjes en een geel hartje, van juni tot augustus. Mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten op aparte planten.

Wortels

Lange, fijne wortels die vrij in het water hangen; in ondiep water wortelen ze soms in de modder.

Winterknoppen

Kleine, stevige knopjes aan het eind van de uitlopers, die in de herfst naar de bodem zinken.

Bloei: juni–augustus · Planten: mei–juli

Waarom in je tuin?

• Een makkelijk drijfplantje voor elke vijver, van een kleine kuip tot een grote natuurvijver.
• De drijvende blaadjes geven schaduw en nemen voedingsstoffen op: zo krijgen algen minder kans.
• Witte bloempjes van juni tot augustus, die de hele zomer opnieuw verschijnen.
• Inheems: kikkervisjes, jonge visjes en waterdiertjes schuilen onder de rozetjes en tussen de wortels.
• Planten is niet nodig: je legt hem gewoon op het water.

Waar staat een kikkerbeet graag?

• Zon of halfschaduw, in stilstaand, beschut water.
• Drijfzone: hij drijft vrij op het water; de diepte maakt weinig uit, als de vijver in de winter maar niet tot op de bodem bevriest.
• Geen stroming, fontein of waterval: daar raakt de mat uit elkaar of spoelt hij weg.
• Het water mag zuur tot kalkrijk zijn; in voedselrijker water groeit hij sneller.
• Laat hem niet meer dan een derde van het wateroppervlak bedekken, zodat er licht blijft voor de zuurstofplanten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Nat

Grootte

0,05 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Dwergwaterlelie: Grotere witte bloemen en drijfbladeren, in dezelfde zonnige vijver of kuip.
• Waterviolier: Een zuurstofplant onder water, die in mei boven het water bloeit.
• Aarvederkruid: Fijn blad onder water als sterke zuurstofplant.
• Lidsteng: Rechte stengels als contrast met de platte, ronde blaadjes.
• Zwanenbloem: Roze bloemschermen aan de rand van de vijver.

Hoe en wanneer plant je een kikkerbeet?

Planten in mei–juli.

1. Leg de plantjes van mei tot juli op het water, als het opgewarmd is.
2. Kies een luwe hoek, uit de buurt van fonteinen en pompen.
3. Spoel nieuwe plantjes eerst af en controleer ze op slakkeneitjes, eendenkroos en ongewenste plantjes.
4. Begin met drie tot vijf plantjes per vierkante meter: ze vermeerderen zich snel.
5. Laat in een nieuwe vijver het water eerst een paar weken rusten voor je drijfplanten toevoegt.

Verzorgen

Uitdunnen

Schep in de zomer met een net de overtollige plantjes weg als ze meer dan een derde van het water bedekken.

Bemesten

Niet nodig: hij haalt alle voeding uit het water.

Herfst

Schep in oktober geel, afstervend blad weg, zodat het niet op de bodem rot.

Waterpeil

Vul in droge zomers bij met regenwater; valt de plant droog, dan sterft hij af.

Eendenkroos

Haal eendenkroos tijdig weg: het neemt ruimte en licht in tussen de rozetjes.

Tip: Leg hem in een luwe hoek, weg van de fontein: in stilstaand water groeit hij het best en blijven de rozetjes mooi bij elkaar.

Wanneer snoei je een kikkerbeet?

Wanneer: Kikkerbeet wordt niet gesnoeid. Je schept alleen in de zomer het overschot weg en ruimt in de herfst afgestorven blad op.

Hoe:

• Schep in juli–augustus overtollige rozetjes weg met een vijvernet.
• Haal in oktober geel blad en losse plantenresten uit het water.
• Laat de winterknoppen gewoon zinken: daaruit groeien de planten van volgend jaar.
• Leg weggeschepte plantjes even op de oever, zodat waterdiertjes terug in het water kunnen.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

In de zomer vormen zich vanzelf nieuwe rozetjes aan de uitlopers. Knip ze los en leg ze elders op het water.

Winterknoppen

Verzamel in oktober winterknoppen en bewaar ze in een pot water met wat modder op een koele, vorstvrije plek. Leg ze in mei terug op de vijver.

Hoe komt een kikkerbeet de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: de plant zelf sterft af, de winterknoppen overwinteren op de bodem van de vijver.
• In een vijver die niet tot op de bodem bevriest, is geen bescherming nodig.
• In een kuip of een heel ondiepe vijver: bewaar een handvol winterknoppen in een pot water met wat modder, koel en vorstvrij, en zet ze in mei terug.
• De nieuwe plantjes verschijnen pas laat in het voorjaar, als het water opwarmt: geduld dus.

Ziektes en plagen

• Waterlelieluis: Kleine, donkere luisjes op het blad in de zomer. Spuit ze met de tuinslang in het water: vissen en waterdieren eten ze op.
• Slakken: Poelslakken vreten soms gaatjes in het blad. Meestal valt het mee; haal grote aantallen met de hand weg.
• Verdwenen na de winter: De winterknoppen zijn in een ondiepe kuip bevroren of zijn opgeruimd met het slib. Bewaar de volgende keer wat knoppen binnen.
• Te dichte mat: Een gesloten bladerdek neemt licht weg van de zuurstofplanten. Dun regelmatig uit.

Het jaar rond

• April: Winterknoppen komen bij warmer weer stilaan boven.
• Mei: Plantjes op het water leggen. Bewaarde winterknoppen terugzetten.
• Juni: Begin van de bloei. Uitlopers vormen nieuwe rozetjes.
• Juli: Bloei. Overschot wegscheppen als meer dan een derde bedekt is.
• Augustus: Bloei. Bijvullen met regenwater bij droogte.
• September: Winterknoppen vormen zich aan de uitlopers.
• Oktober: Geel blad opruimen. Winterknoppen verzamelen voor een kuip.
• December: Rust: de winterknoppen liggen op de bodem.

Wist je dat?

• Morsus-ranae is Latijn voor ‘beet van de kikker’, net als de Nederlandse naam.
• In Noord-Amerika, waar hij in de 20e eeuw werd ingevoerd, is kikkerbeet een lastige invasieve plant geworden.
• Mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien op aparte planten en zaad wordt zelden gevormd: hij vermeerdert zich vooral met uitlopers en winterknoppen.