Mansbloed

Hoe herken je een mansbloed?

Groeivorm

Compacte, bossige struik van ongeveer 80 cm hoog en breed, met veel rechtopgaande stengels; halfwintergroen.

Blad

Eirond, 5–10 cm, zittend en tegenoverstaand; frisgroen tot donkergroen.

Bloem

Open, geel, 2–2,5 cm breed, met vijf kroonblaadjes en een pluim van lange meeldraden; in kleine trosjes van juni tot augustus.

Vrucht

Glanzende, ronde bessen die van groen over rood naar zwart kleuren; ze blijven lang aan de struik. Licht giftig.

Uitzaaien

Zaait zich makkelijk uit; zaailingen duiken ook elders in de tuin op.

Bloei: juni–augustus · Planten: maart–april en oktober–november · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Groeit en bloeit ook in de schaduw, waar weinig struiken zo rijk bloeien.
• Lange sierwaarde: bloemen in de zomer, daarna rode en zwarte bessen tot in de herfst.
• De bloemen leveren stuifmeel voor bijen en hommels; vogels eten de rijpe bessen.
• Takken met bessen zijn mooi in een boeket.
• Sterk en makkelijk: verdraagt ook klei, kalk en vochtige grond.
• Eén snoeibeurt in maart volstaat.

Waar staat een mansbloed graag?

• Halfschaduw of schaduw is ideaal; in de volle zon enkel als de grond vochtig blijft.
• Zand-, leem- of kleigrond, zuur tot kalkrijk.
• Normaal vochtig tot vochtig: hij verdraagt natte plekken, maar geen langdurige droogte.
• Plant op 60–80 cm afstand; in een groep vormt hij een dichte onderbeplanting onder bomen.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,8 m hoog, 0,8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Varens: Een frisse, groene onderbeplanting in dezelfde schaduw.
• Hosta: Grote bladeren als rustig contrast met de kleine gele bloemen.
• Kaukasisch vergeet-mij-nietje: Blauwe bloempjes in het voorjaar, voor mansbloed bloeit.
• Elfenbloem: Een bodembedekker voor de schaduw aan de voet van de struik.
• Japanse anemoon: Bloeit in de nazomer naast de rode en zwarte bessen.

Hoe en wanneer plant je een mansbloed?

Planten in maart–april en oktober–november.

1. Plant in maart–april of in oktober–november, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er wat compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 60–80 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water en leg een laag mulch van bladcompost of houtsnippers rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte wekelijks water geven. Later enkel in lange droge periodes.

Bemesten

In maart, na de snoei, een laagje compost; meer is niet nodig.

Mulchen

Bladcompost of houtsnippers houden de grond koel en vochtig.

Bessen

Laat ze hangen voor de vogels, of knip een deel van de takken met bessen weg als je het uitzaaien wilt beperken.

Pot

Kan in een grote pot in de schaduw; houd de potgrond vochtig.

Tip: Snoei elk jaar in maart flink terug: zo blijft de struik compact en bloeit hij rijk op het nieuwe hout. Laat de bessen voor de vogels hangen, maar knip er een deel weg als hij zich te veel uitzaait.

Wanneer snoei je een mansbloed?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Snoei in maart, voor de nieuwe scheuten uitlopen. Mansbloed bloeit op nieuw hout, dus een flinke snoeibeurt kost geen bloemen.

Hoe:

• Knip de struik terug tot ongeveer de helft; een kale of slordige struik mag gerust tot 15–20 cm boven de grond.
• Haal dode, zwakke en bevroren stengels aan de voet weg.
• Was er roest, voer dan al het afgeknipte blad en de stengels af uit de tuin.

Let op: Wil je geen zaailingen overal in de tuin, knip dan na de zomer een deel van de bessen weg voor ze zwart en rijp zijn.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

In juni–juli: stekken van 8–10 cm van niet-bloeiende scheuten, onderste bladeren weg, in vochtige stekgrond onder plastic. Ze wortelen vlot.

Zaailingen

Mansbloed zaait zich vaak zelf uit. Steek in het voorjaar jonge zaailingen met een kluitje uit en plant ze op hun nieuwe plek.

Hoe komt een mansbloed de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in België geen bescherming nodig.
• Halfwintergroen: in strenge winters valt het blad af of vriezen de toppen terug; die knip je in maart weg.
• In een pot: zet hem tegen een beschutte muur en wikkel de pot in jute, zodat de wortels niet bevriezen.

Ziektes en plagen

• Roest: Oranje tot bruine puistjes aan de onderkant van de bladeren, vaak vanaf de zomer. Knip aangetaste bladeren weg, hark gevallen blad op en snoei in maart flink terug; geef de struik ruimte en lucht.
• Uitzaaien: Zaailingen verschijnen overal in de tuin, ook tussen andere planten. Wied ze jong of knip een deel van de bessen weg voor ze rijp zijn.
• Kale, slordige struik: Zonder snoei wordt hij na een paar jaar open en slap. Een flinke snoeibeurt in maart maakt hem weer compact.
• Hangend blad: Teken van droogte, vooral in de zon. Geef ruim water en mulch.

Het jaar rond

• Maart: Terugsnoeien tot ongeveer de helft, of harder als de struik kaal is. Compost geven. Planten.
• April: Planten. Zaailingen uitsteken en verplanten. Mulch aanbrengen.
• Juni: Begin van de bloei. Stekken nemen.
• Juli: Volle bloei. Water geven bij droogte. Letten op roest.
• Augustus: Bloei en eerste rode bessen. Water geven bij droogte.
• September: De bessen kleuren van rood naar zwart. Takken snijden voor een boeket; wil je het uitzaaien beperken, knip dan een deel van de bessen weg voor ze zwart zijn.
• Oktober: Planten. Vogels eten de rijpe bessen.
• November: Planten. Gevallen blad met roest opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De glanzende bessen van mansbloed, eerst rood en later zwart, en het blad zijn licht giftig: ze kunnen maag- en darmklachten geven, bij kinderen en ook bij honden en katten. De bessen hangen van de zomer tot in de herfst, vaak tegelijk met de gele bloemen, en kinderen zien ze makkelijk voor snoepjes aan. Bij grazende dieren zoals paarden, koeien en schapen kan het eten van hertshooisoorten de huid overgevoelig maken voor zonlicht: plant hem niet in of naast een weide en geef het snoeisel niet aan dieren. Pluk de bessen weg waar kleine kinderen spelen; zo voorkom je ook dat hij zich overal uitzaait. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De naam androsaemum betekent ‘mannenbloed’, net als het Nederlandse mansbloed: hij verwijst naar het rode sap van de bessen.
• Hertshooibloemen maken geen nectar: bijen en hommels komen er voor het stuifmeel.
• In Nieuw-Zeeland is mansbloed verwilderd en een hardnekkig onkruid geworden in weiden en bossen.