Balsemien

Hoe herken je een balsemien?

Groeivorm

Eenjarig, rechtopstaand en bossig, ongeveer 50 cm hoog en 30 cm breed.

Stengel

Dik, sappig en glazig; breekt makkelijk.

Blad

Lancetvormig, getand, afwisselend langs de stengel, frisgroen.

Bloem

Enkelvoudig of dubbel, 2–5 cm, in de bladoksels langs de stengel; van juli tot september.

Vrucht

Kleine, behaarde zaaddoosjes die bij aanraking openspringen en het zaad wegschieten.

Bloei: juli–september · Zaaien: maart–mei · Planten: mei–juni

Waarom in je tuin?

• Bloeit van juli tot september in een rijk kleurenpalet, met enkelvoudige of dubbele bloemen.
• Groeit goed in zon en halfschaduw, op vochtige grond waar veel zomerbloeiers het moeilijk hebben.
• Bijen bezoeken de bloemen graag.
• Makkelijk en goedkoop uit zaad te kweken, ook leuk voor kinderen.
• De zaaddozen springen bij aanraking open: een boeiend schouwspel voor jong en oud.

Waar staat een balsemien graag?

• Zon of halfschaduw; in de volle zon vraagt hij meer water, in schaduw bloeit hij wat minder.
• Humusrijke, vochthoudende grond: zand, leem of klei, zuur tot neutraal.
• Normaal tot vochtig: laat de grond nooit uitdrogen, maar ook niet drassig worden.
• Zet de planten op 25–30 cm van elkaar, in een beschutte plek tegen harde wind.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,5 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: pas buiten na de laatste nachtvorst (half mei)

Mooi samen met

• Siernetel: Gekleurd blad in halfschaduw, een mooie aanvulling naast de felle bloemen.
• Begonia: Bloeit net als hij in halfschaduw op vochtige grond.
• Lobelia: Een blauwe rand onder de roze en rode bloemen.
• Fuchsia: Hangende bloemen die dezelfde halfschaduw en vochtige grond waarderen.

Hoe en wanneer plant je een balsemien?

Planten in mei–juni.

1. Zaai in maart–april binnen bij 18–21 °C, of rechtstreeks buiten half mei op de plaats van bloei. Bedek het zaad maar licht.
2. Het zaad kiemt in ongeveer 1–2 weken. Prik de zaailingen uit in potjes zodra ze groot genoeg zijn.
3. Laat de jonge planten wennen aan buiten en plant ze in mei–juni uit, als er geen vorst meer wordt verwacht; hij heeft minstens 2 °C nodig.
4. Plant op 25–30 cm van elkaar in humusrijke grond, even diep als in de pot. Meng er wat compost door.
5. Geef direct een flinke gietbeurt en hou de grond vochtig.
6. Zaai je buiten, dun dan uit tot 25–30 cm tussen de planten.

Verzorgen

Water

Regelmatig: de dikke, sappige stengels laten snel hangen bij droogte. In bakken bij warm weer dagelijks.

Bemesten

Om de 2–3 weken een zwakke dosis vloeibare meststof in bakken; in de border volstaat compost bij het planten.

Toppen

Knijp de top van jonge planten van 10–15 cm weg voor een bossiger groei en meer bloemen.

Uitgebloeide bloemen

Je hoeft ze niet te verwijderen; wil je geen zelfzaai, knip dan uitgebloeide bloemen weg.

Steun

Meestal niet nodig; hoge planten kunnen op winderige plekken steun nodig hebben.

Tip: Geef regelmatig water en zet hem in zon of lichte schaduw; bij droogte laat hij de bloemen vallen. Raak de rijpe zaaddozen aan om ze te zien openspringen, een leuk spel voor kinderen.

Wanneer snoei je een balsemien?

Wanneer: Snoeien is niet nodig. Top jonge planten in mei en ruim ze aan het einde van het seizoen op.

Hoe:

• Knijp bij jonge planten van 10–15 cm de top weg voor een bossigere groei.
• Knip verdorde bloemen en bladeren af.
• Verwijder zaaddozen voor ze openspringen, als je geen zelfzaai wilt.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

In maart–april binnen zaaien bij 18–21 °C of half mei buiten. Het zaad is groot genoeg om makkelijk te hanteren; bedek het licht.

Zaad verzamelen

Pluk de zaaddozen net voor ze openspringen, als ze dik en groen zijn, en laat ze in een papieren zakje drogen. Bewaar het zaad droog en koel.

Hoe komt een balsemien de winter door?

Winterhard tot 2 °C: beschermen in strenge winters.

• Eenjarig en niet winterhard: de plant verdraagt geen vorst en sterft bij de eerste nachtvorst.
• Het zaad zaait zich vaak zelf uit en kiemt het volgende voorjaar.
• Ruim de afgestorven planten in oktober op; bakken leegmaken en droog bewaren.

Ziektes en plagen

• Bladluis: Luizen op jonge scheuten en bloemknoppen. Afspuiten met water of lieveheersbeestjes laten opruimen.
• Spint: Bij droogte: fijne webjes en vergeelde, gespikkelde blaadjes. Regelmatig water geven en de lucht rond de plant vochtig houden.
• Meeldauw en grijsschimmel: Wit poeder of grijs pluis, vooral bij vochtig weer en te dichte planten. Ruimte laten, aangetaste delen verwijderen en water aan de voet geven.
• Slakken: Jonge planten worden snel opgegeten. Gebruik een slakkenbarrière en verzamel slakken in de avond.

Het jaar rond

• Maart: Binnen zaaien bij 18–21 °C.
• April: Binnen zaaien. Zaailingen uitprikken.
• Mei: Half mei buiten zaaien. Planten laten wennen aan buiten en uitplanten.
• Juni: Uitplanten. Jonge planten toppen. Regelmatig water geven.
• Juli: De bloei begint. Water geven en bijmesten.
• Augustus: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• September: Laatste bloei. Zaad verzamelen.
• Oktober: Afgestorven planten opruimen.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De geslachtsnaam Impatiens betekent ongeduldig in het Latijn en verwijst naar de zaaddozen, die bij de minste aanraking openspringen.
• Hij hoort bij dezelfde familie als het vlijtig liesje en de Nieuw-Guinea-impatiens; ook bij die planten springen de rijpe zaaddozen open.
• De bloemen zitten in de bladoksels langs de stengel; bij oudere planten verdwijnen ze soms deels onder het blad.