Lobelia

Hoe herken je een lobelia?

Groeivorm

Rechtopgaande, horstvormige vaste plant van ongeveer 80 cm hoog en 30 cm breed, met onvertakte, stevige bloemstengels.

Blad

Lancetvormig, 10–15 cm lang, groen tot bronsrood of donkerpaars (afhankelijk van het ras); rozet aan de basis, bladeren verspreid langs de stengel.

Bloem

Tweelippige buisbloemen van ongeveer 3–4 cm in lange, dichte aren, in rood, roze of paars, van juli tot september.

Sap

Melkachtig sap in stengels en bladeren, dat giftig is en de huid kan irriteren.

Wortels

Ondiep, vezelig wortelstelsel dat veel vocht nodig heeft; vormt in de herfst nieuwe wortelrozetten.

Bloei: juli–september · Planten: mei–juni · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Felgekleurde bloemtorens in rood, roze of paars van juli tot september, wanneer veel andere borders vermoeid worden.
• Veel rassen hebben bronskleurig of purperen blad dat ook zonder bloemen sierwaarde heeft.
• Past in vochtige plekken waar veel andere vaste planten het laten afweten, zoals een vijverrand of een beek.
• De buisbloemen worden bezocht door bijen en hommels.
• Mooi als verticaal accent in een border met grote bladplanten of siergrassen.

Waar staat een lobelia graag?

• Zon tot halfschaduw; op een zonnige plek heeft hij meer water nodig, in de halfschaduw blijft de bloemkleur frisser.
• Humusrijke leem-, klei- of veengrond die vochtig blijft, zuur tot neutraal; licht zure grond is ideaal.
• Normaal tot nat: de grond mag nooit uitdrogen, maar staand water in de winter kan de rozet laten rotten.
• Een beschutte plek, want de hoge stengels waaien gemakkelijk om; geschikt voor vijverrand, vochtige border en beekrand.
• Reken op 30–40 cm tussen de planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,8 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Daglelie: Gelijkaardige vochtige plek; oranje of geel contrasteert met rood.
• Moerasspirea: Schuimige witte of roze pluimen die met de rechtopstaande aren combineren.
• Gele lis: Past aan de vijverrand en bloeit eerder in het seizoen.
• Astilbe: Pluimen in roze en rood in dezelfde vochtige halfschaduw.
• Pijpenstrootje: Fijn gras dat de felle bloemtorens luchtig omlijst.

Hoe en wanneer plant je een lobelia?

Planten in mei–juni.

1. Plant in mei of juni, als er geen nachtvorst meer wordt verwacht.
2. Maak de grond los en werk er een flinke hoeveelheid compost of bladcompost door.
3. Graaf een plantgat dat net zo diep is als de pot en tweemaal zo breed.
4. Zet de plant even diep als in de pot, met de rozet op grondniveau; plant op 30–40 cm afstand.
5. Geef meteen een flinke gieter water en houd de grond de eerste weken constant vochtig.
6. Leg een laag van 5 cm bladcompost of schors rond de voet, zonder de rozet te bedekken.

Verzorgen

Water

Constant vochtig houden, ook in droge perioden en in de eerste zomer. Aan een vijver- of beekrand is dit meestal vanzelf het geval.

Bemesten

In het voorjaar compost of een organische mest. Niet te veel stikstof, anders worden de stengels slap.

Mulchen

Een laag bladcompost in het voorjaar houdt de grond koel en vochtig; in de late herfst een dikkere laag als wintertoedek.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide aren tot net boven een zijscheut; dan bloeit de plant langer.

Steun

Op een open plek de hoge stengels vastbinden of tussen andere planten laten groeien.

Tip: Rassen in rood, roze en paars voor vochtige border of vijverrand. Laat de grond nooit uitdrogen en dek de pol in strenge winters af.

Wanneer snoei je een lobelia?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart knip je de oude stengels weg. Tijdens de bloei knip je de uitgebloeide aren.

Hoe:

• Knip alle oude, dode stengels in maart tot vlak boven de grond, zonder de nieuwe rozetten te beschadigen.
• Knip tijdens de bloei de uitgebloeide aren tot net boven een zijscheut.
• Laat de bladrozetten in de herfst en winter staan: ze beschermen de plant.

Let op: Draag handschoenen: het melkachtige sap is giftig en kan de huid irriteren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

Elke twee tot drie jaar in april: graaf de pol op, deel hem in stukken met een rozet en wortels en plant ze meteen terug. Hierdoor blijft de plant sterk en jong.

Stekken

In het voorjaar basale stekken van jonge scheuten of rozetten, in vochtige zandige potgrond op een lichte plaats.

Hoe komt een lobelia de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C, maar vaak minder zeker bij langdurige natheid: de rozetten kunnen in natte winters wegrotten.
• Dek de pol in november af met een dikke laag bladcompost, droge bladeren of varens, zeker in strenge winters.
• Verzeker je van een reserve: neem in het voorjaar een paar stekken of bewaar een deelstuk in een koude kas.

Ziektes en plagen

• Slakken: Jonge rozetten en scheuten worden in het voorjaar aangevreten. Verzamel ze ’s avonds en bescherm jonge planten.
• Uitdrogen: Slap hangend blad en bruine randen bij droogte. Water geven en mulchen.
• Wegrotten in de winter: De rozet wordt zacht en bruin in natte grond. Zorg voor afvoer en dek af met droge bladeren.
• Bladluis: Soms op jonge scheuten. Afspuiten met water volstaat meestal.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels terugknippen. Compost geven.
• April: Pollen delen. Slakken in de gaten houden.
• Mei: Planten. Mulch aanbrengen.
• Juni: Planten. Water geven bij droogte.
• Juli: Begin van de bloei. Constant vochtig houden.
• Augustus: Bloei. Uitgebloeide aren wegknippen.
• September: Laatste bloei.
• November: Afdekken met een laag bladeren of compost.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de lobelia zijn giftig: ze bevatten lobeline en verwante alkaloïden, die werken zoals nicotine. Inslikken geeft misselijkheid, braken, speekselvloed en buikpijn, en bij grotere hoeveelheden duizeligheid, zweten, een snelle hartslag en ademhalingsproblemen. Een verwante soort werd vroeger als kruid tegen astma en om te stoppen met roken gebruikt: maak van je tuinlobelia nooit thee of middeltjes. Houd kinderen, honden, katten en grazende dieren weg van de plant, en draag handschoenen bij het snoeien, want het melksap kan de huid irriteren. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Het geslacht Lobelia is genoemd naar Matthias de l’Obel (1538–1616), een Vlaamse arts en plantkundige uit Rijsel.
• De rode lobelia (Lobelia cardinalis), één van de ouders, dankt haar Engelse naam ‘cardinal flower’ aan de rode kleding van katholieke kardinalen.
• Tuinhybriden zoals deze zijn ontstaan door kruisingen van onder meer de rode en de blauwe lobelia.