Stinkende lis

Hoe herken je een stinkende lis?

Groeivorm

Pol van rechtopgaande tot overhangende bladeren, ongeveer 60 cm hoog en 60 cm breed.

Blad

Smal, zwaardvormig, glanzend donkergroen en wintergroen; ruikt onaangenaam als je het kneust.

Bloem

Vrij klein, grijsviolet tot lila met donkere aders (bij var. citrina lichtgeel), in juni–juli.

Vrucht

Dikke, groene zaaddozen die in de herfst in drie delen openspringen en felrode tot oranje zaden tonen.

Wortels

Een kruipende wortelstok; de pol breidt zich langzaam uit.

Bloei: juni–juli · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Wintergroen blad dat het hele jaar een frisse pol vormt.
• Felrode zaden in openspringende zaaddozen, van oktober tot in de winter: een zeldzame kleur in de wintertuin.
• Een van de weinige planten die tevreden zijn met droge schaduw onder bomen en heesters.
• Groeit in zon, halfschaduw en schaduw, op bijna elke goed doorlatende grond.
• De zaaddozen zijn mooi in winterboeketten en droogstukken.
• Weinig werk: één keer per jaar oud blad weghalen volstaat.

Waar staat een stinkende lis graag?

• Zon, halfschaduw of schaduw; in diepe schaduw bloeit hij minder en vormt hij minder zaaddozen.
• Bijna elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig: eens ingeworteld kan hij goed tegen droogte, ook onder bomen.
• Reken op 45–60 cm tussen de planten.

Licht

Zon, halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,6 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Stinkend nieskruid: Nog een wintergroene plant voor droge schaduw, met lichtgroene bloemen in de late winter.
• Elfenbloem: Een wintergroene bodembedekker onder bomen.
• Mannetjesvaren: Een sterke varen die ook droge schaduw verdraagt.
• Kleine maagdenpalm: Lage, wintergroene bodembedekker met blauwe bloemen in het voorjaar.

Hoe en wanneer plant je een stinkende lis?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat iets breder dan de kluit en maak de grond los; onder bomen meng je er wat compost door.
3. Zet de wortelstok net onder de grond, even diep als in de pot.
4. Houd 45–60 cm tussen de planten.
5. Geef meteen water en het eerste jaar opnieuw bij droogte, zeker onder bomen.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna is het zelden nodig.

Bemesten

Niet nodig; in arme grond geef je in het voorjaar wat compost.

Oud blad

Knip in maart bruine en beschadigde bladeren aan de voet weg.

Zaaddozen

Laat ze staan tot ze in de late winter leeg zijn, of snijd er een paar voor een boeket.

Zaailingen

Hij zaait zich soms uit; laat ze staan of verplant ze jong.

Tip: Plant hem waar je hem in de winter vanuit huis ziet: de felrode zaden komen het best uit tegen het donkere blad, als de rest van de tuin kaal is.

Wanneer snoei je een stinkende lis?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Hij wordt nauwelijks gesnoeid. In maart haal je oud blad en lege zaadstengels weg.

Hoe:

• Knip in maart bruine, gescheurde of door vorst beschadigde bladeren aan de voet weg.
• Snijd de oude zaadstengels af als de zaden gevallen of opgegeten zijn.
• Draag handschoenen: het sap kan de huid irriteren.

Let op: Knip het gezonde, wintergroene blad niet terug: de plant heeft het nodig.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of in september: steek stukken wortelstok met een waaier blad van de rand af en plant ze meteen; knip de bladeren tot op de helft in om uitdrogen te beperken.

Zaaien

Zaai de rode zaden in de herfst, vers uit de zaaddoos, in potjes en zet ze buiten; ze kiemen traag en onregelmatig, soms pas na een jaar.

Hoe komt een stinkende lis de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in België is normaal geen bescherming nodig.
• Wintergroen: de pol en de open zaaddozen zijn juist in de winter op hun mooist.
• Na een strenge winter kan het blad bruin zijn; knip het in maart weg, de plant loopt opnieuw uit.
• In een pot: zet hem bij strenge vorst tegen een muur.

Ziektes en plagen

• Weinig zaaddozen: In diepe schaduw bloeit hij minder, en zonder bloemen geen zaden. Geef hem een plek met wat meer licht.
• Bladvlekken: Bruine vlekken op het blad, vooral in een natte zomer. Knip aangetast blad weg.
• Wortelstokrot: In natte grond rotten de wortelstokken en wordt het blad slap. Plant hem op goed doorlatende grond.
• Slakken: Vreten aan jong blad en soms aan de bloemen. Raap ze ’s avonds.

Het jaar rond

• Januari: Rode zaden sieren de tuin.
• Februari: Laat de pol en de zaaddozen staan.
• Maart: Oud blad en lege zaadstengels wegknippen. Planten of scheuren.
• April: Planten.
• Juni: Begin van de bloei.
• Juli: Bloei. Water geven aan jonge planten bij droogte.
• September: Planten of scheuren. De zaaddozen zwellen.
• Oktober: De zaaddozen springen open. Planten. Zaad zaaien.
• November: Zaaddozen snijden voor een winterboeket.
• December: Rode zaden in de wintertuin.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de stinkende lis zijn giftig, vooral de wortelstok en de zaden. In de herfst springen de zaaddozen open en tonen ze felrode, glanzende zaden die de hele winter blijven zitten en kinderen lokken; ook in droogboeketten zijn ze geliefd. Eten geeft braken, buikpijn en diarree, ook bij honden en katten. Knip de zaaddozen weg waar jonge kinderen spelen, of zet de plant achteraan in de border, en hang droogboeketten met de zaden buiten hun bereik. De naam komt van de geur van gekneusd blad, die aan rosbief doet denken. Het sap kan de huid irriteren: draag handschoenen bij het scheuren en snoeien. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• In het Engels heet hij ook roast-beef plant: sommigen vinden dat het gekneusde blad naar rosbief ruikt.
• Het is een van de twee irissen die van nature in Groot-Brittannië voorkomen; de andere is de gele lis.
• De open zaaddozen worden al lang gebruikt in winterboeketten en droogstukken.