Kalmia

Hoe herken je een kalmia?

Groeivorm

Dichte, ronde struik die traag groeit tot ongeveer 2 m hoog en even breed.

Blad

Elliptisch, 5–12 cm lang, leerachtig en glanzend donkergroen, aan de onderkant lichter.

Bloem

Trossen tot 15 cm breed van schotelvormige, vijfhoekige bloempjes van 2–3 cm, in mei–juni.

Kleur

Wit, roze of rood, vaak met een donkere tekening binnenin; de knoppen zijn meestal donkerder dan de open bloemen.

Meeldraden

Elke bloem heeft tien meeldraden die gespannen in kleine putjes van de bloemkroon zitten. Als een bij landt, springen ze los en strooien ze stuifmeel.

Wortels

Fijn en ondiep, net als bij rododendron: ze verdragen geen uitdroging en geen verdichte grond.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: juni–juli

Waarom in je tuin?

• Uitzonderlijk mooie bloemen: geplooide knoppen en schotelvormige bloemen met een fijne tekening.
• Groenblijvend, glanzend blad dat de tuin ook in de winter structuur geeft.
• Bijen en hommels bezoeken de bloemen in mei–juni.
• Een mooie partner voor rododendron en azalea in een border met zure grond.
• Groeit traag en compact: weinig snoeiwerk.

Waar staat een kalmia graag?

• Zon of lichte halfschaduw; in de volle zon heeft hij een koele, vochtige voet nodig, in diepe schaduw bloeit hij weinig.
• Zure, humusrijke grond: zand, leem of veen met veel bladaarde. Kalkrijke grond verdraagt hij niet.
• Normaal vochtig en doorlatend: de grond mag niet uitdrogen, maar ook niet nat blijven.
• Wat beschut tegen harde, droge wind en felle wintersoon.
• Reken op 1,5–2 m ruimte per plant.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of veen

Zuurtegraad

Zuur

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Rododendron: Dezelfde zure, humusrijke grond; samen bloeien ze van april tot juni.
• Lavendelheide: Groenblijvend, met witte trosjes in het voorjaar en rood jong blad.
• Skimmia: Een compacte, groenblijvende struik voor de voorgrond, ook op zure grond.
• Varens: Een frisse onderbeplanting in de halfschaduw.

Hoe en wanneer plant je een kalmia?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Graaf een ruim, ondiep plantgat en vul het met een mengsel van tuingrond, bladaarde en potgrond voor zuurminnende planten.
3. Zet de plant even diep als in de pot of iets hoger, nooit dieper: anders stikken de wortels.
4. Houd 1,5–2 m tussen de planten.
5. Geef meteen ruim regenwater en houd de grond het eerste jaar vochtig.
6. Leg een laag mulch van bladcompost, dennennaalden of schors rond de voet.

Verzorgen

Water

Liefst regenwater, want kraantjeswater is vaak kalkrijk. Geef in droge periodes wekelijks een flinke gieter.

Bemesten

In maart–april wat organische mest voor zuurminnende planten. Niet meer na juni.

Mulchen

Elk voorjaar een laag bladcompost of dennennaalden houdt de grond zuur, koel en vochtig.

Uitgebloeide bloemen

Breek de uitgebloeide trossen voorzichtig af, zonder de nieuwe scheutjes eronder te beschadigen. Dat geeft volgend jaar meer bloemen.

Spitten

Niet spitten of hakken rond de plant: de wortels zitten vlak onder de oppervlakte.

Tip: Geef hem regenwater in plaats van kraantjeswater en mulch elk jaar met bladcompost of dennennaalden: zo blijft de grond zuur en bloeit hij rijk.

Wanneer snoei je een kalmia?

Snoeimaanden: juni–juli.

Wanneer: Hij hoeft nauwelijks gesnoeid te worden. Haal in juni–juli, na de bloei, de uitgebloeide trossen weg en snoei dan eventueel licht.

Hoe:

• Breek of knip de uitgebloeide trossen net boven de nieuwe scheutjes weg.
• Knip een te lange of scheve tak na de bloei terug tot net boven een bladrozet.
• Haal dode of beschadigde takken weg tot op gezond hout.

Let op: Draag handschoenen bij het snoeien en ruim het snoeiafval meteen op: alle delen zijn giftig.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Afleggen

In het voorjaar een lage tak licht inkerven, in de grond leggen en vastpinnen. Na 1–2 jaar heeft hij genoeg wortels om los te koppelen.

Halfrijpe stekken

In juli–augustus stekken van 8–10 cm in een zuur stekmengsel onder plastic zetten. Ze wortelen traag en niet altijd.

Zaad

Het fijne zaad in de late winter op zure, vochtige zaaigrond strooien zonder af te dekken. Zaailingen groeien heel traag.

Hoe komt een kalmia de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Geef in een droge winter op vorstvrije dagen water: het groenblijvende blad blijft vocht verdampen.
• In een pot: zet hem tegen een beschutte muur en wikkel de pot in jute bij strenge vorst.

Ziektes en plagen

• Chlorose: Gele bladeren met groene nerven: de grond is te kalkrijk. Geef regenwater, mulch met dennennaalden en geef mest voor zuurminnende planten.
• Bladvlekken: Bruine of paarse vlekken op het blad, vooral bij nat weer en in de schaduw. Haal aangetaste en gevallen bladeren weg en zorg voor een luchtige plek.
• Bruine bladranden: Door droogte, felle wintersoon of droge wind. Geef water bij droogte en kies een wat beschutte plek.
• Weinig bloei: Te veel schaduw, een jonge plant of oude bloemtrossen die bleven hangen. Geef meer licht en breek de uitgebloeide trossen af.

Het jaar rond

• Januari: In een droge winter water geven op vorstvrije dagen.
• Maart: Planten. Mest voor zuurminnende planten geven.
• April: Planten. Mulch van bladcompost of dennennaalden aanbrengen.
• Mei: Bloei begint. Water geven bij droogte, liefst regenwater.
• Juni: Volle bloei. Na de bloei de uitgebloeide trossen afbreken.
• Juli: Uitgebloeide trossen weghalen en licht snoeien. Halfrijpe stekken nemen.
• Augustus: Water geven bij droogte.
• September: Planten.
• Oktober: Planten. Mulch aanvullen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van kalmia zijn zeer giftig, vooral het blad, de bloemen en de nectar: net als rododendron bevat hij grayanotoxinen, die kwijlen, braken, zwakte en een trage hartslag geven. Vooral schapen, geiten en alpaca’s, maar ook paarden, runderen, konijnen en cavia’s lopen gevaar; de smalbladige soort heet in het Engels niet voor niets lambkill (lammerendoder). Plant hem niet aan een weide, gooi snoeiafval nooit over de afsluiting of in een hok en geef het niet aan dieren; heeft een dier ervan gegeten, bel dan meteen je dierenarts. Houd ook jonge kinderen, honden en katten weg van blad en bloemen, en draag handschoenen bij het snoeien. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De meeldraden zitten als gespannen veertjes in putjes van de bloem en schieten los zodra een bij landt: zo krijgt de bij een wolkje stuifmeel op zich.
• Het geslacht is genoemd naar Pehr Kalm, een Zweedse leerling van Linnaeus die in de 18e eeuw planten verzamelde in Noord-Amerika.
• Hij is de staatsbloem van Connecticut en Pennsylvania.