Voorjaarslathyrus

Hoe herken je een voorjaarslathyrus?

Groeivorm

Rechtopgaande pol van 30–40 cm hoog en 35–40 cm breed, met stevige, kantige stengels zonder ranken.

Blad

Geveerd met twee tot vier paar eironde blaadjes, frisgroen; het sterft in de loop van de zomer af.

Bloem

Erwtachtige bloemen van 1,5–2 cm in trosjes van drie tot acht, in maart tot mei.

Kleur

Roodpaars bij het openen, later blauwviolet; er bestaan ook witte en witroze vormen.

Wortels

Een diepe penwortel met wortelknolletjes: de plant verplant slecht en kan lang op dezelfde plek blijven staan.

Bloei: maart–mei · Planten: maart–april en september–oktober

Waarom in je tuin?

• Een van de vroegste bloeiers: van maart tot mei, als er weinig anders in de schaduw bloeit.
• De bloemen verkleuren van roodpaars naar blauwviolet, zodat je meerdere tinten tegelijk ziet.
• Hommels en bijen halen er in het vroege voorjaar nectar.
• Groeit goed in halfschaduw onder bladverliezende bomen en struiken.
• Vormt een stevige, langlevende pol zonder veel verzorging.

Waar staat een voorjaarslathyrus graag?

• Halfschaduw tot lichte schaduw, bijvoorbeeld onder bladverliezende struiken; hij verdraagt ook de zon in het voorjaar.
• Humusrijke, voedselrijke leem- of kleigrond, neutraal tot kalkrijk.
• Normaal vochtige grond; niet te nat en niet te droog.
• Kies meteen een definitieve plek, want hij verplant slecht. Reken op 35–40 cm per plant.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,35 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Maagdenpalm: Groenblijvend blad en blauwe bloemen, ook in schaduw.
• Longkruid: Bloeit tegelijk in roze en blauw.
• Varens: Hun jonge bladeren komen op als de lathyrus afsterft.
• Hosta: Het groene blad dekt de lege plek in de zomer.
• Bosanemoon: Witte bloemen in dezelfde periode, in halfschaduw.

Hoe en wanneer plant je een voorjaarslathyrus?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een diep, ruim plantgat, want de penwortel wil recht naar beneden groeien, en meng er compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en breek de kluit zo weinig mogelijk.
4. Houd 35–40 cm afstand tussen de planten.
5. Geef meteen een flinke gieter water, ook als het regent.
6. Leg een laag bladcompost of fijne schors rond de voet, maar laat de scheuten vrij.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar wekelijks bij droogte. Daarna volstaat regen, behalve in lange droge perioden in het voorjaar.

Bemesten

In het voorjaar een schep compost. Meer is niet nodig: als vlinderbloemige maakt hij zelf stikstof aan.

Mulchen

Een laag bladcompost in het najaar houdt de grond los en vochtig.

Uitgebloeide bloemen

Je mag ze laten staan: de peulen zijn mooi en de plant zaait zich af en toe uit. Verwijder ze als je dat niet wilt.

Verplanten

Vermijd het. Wortels breken makkelijk en de plant heeft dan jaren nodig om te herstellen.

Tip: Verplant hem niet: hij wortelt diep en heeft een paar jaar nodig om goed te groeien. Zet hem onder bladverliezende struiken, in humusrijke grond.

Wanneer snoei je een voorjaarslathyrus?

Wanneer: Snoeien is niet nodig; ruim het verdorde blad op in de loop van de zomer of in het najaar.

Hoe:

• Knip vergeelde of verdorde stengels in de zomer af tot dicht bij de grond.
• Je mag de peulen laten rijpen als je zaad wilt, of de bloemen afknippen als je geen uitzaaiing wilt.
• Verwijder in de herfst of in de winter dode bladeren rond de voet.
• Pas op voor de jonge scheuten in het voorjaar: ze komen vroeg en zijn breekbaar.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In juli–september vers zaad zaaien in potten, 1–2 cm diep, en buiten laten overwinteren. Zaad dat al droog is eerst 24 uur laten weken. De zaailingen bloeien na twee tot drie jaar.

Delen

Kan in september, maar lukt slecht door de diepe wortels. Doe het enkel bij oudere pollen en wees voorzichtig.

Hoe komt een voorjaarslathyrus de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in Belgische winters is geen bescherming nodig.
• Het blad sterft in de zomer al af; in de winter zie je enkel de kale grond tot de jonge scheuten in februari–maart verschijnen.
• In een pot (afgeraden vanwege de diepe wortels): zet een diepe pot op een beschutte plek en wikkel hem in jute.

Ziektes en plagen

• Roest: Oranje tot bruine puntjes op de onderkant van het blad. Verwijder aangetaste bladeren, laat voldoende ruimte en ruim het blad in de herfst op.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad in droge zomers. Geef water aan de voet en knip aangetaste stengels weg.
• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes ze op; anders afspuiten met water.
• Slakken: Jonge scheuten worden in het voorjaar kaalgevreten. Verzamel de slakken ’s avonds.

Het jaar rond

• Maart: Eerste scheuten en bloemen. Planten. Compost geven.
• April: Volle bloei. Planten.
• Mei: Laatste bloemen. Letten op slakken.
• Juni: Peulen rijpen. Vers zaad zaaien als je wilt vermeerderen.
• Juli: Het blad vergeelt. Verdorde stengels afknippen.
• September: Planten of zaaien. Deel enkel indien nodig.
• Oktober: Planten. Bladcompost aanbrengen.
• December: Rust. De plant is niet zichtbaar.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. De peulen en zaden van lathyrus lijken op erwten, maar zijn giftig: in grote hoeveelheden of bij langdurig eten beschadigen ze het zenuwstelsel. Eet er niets van, ook niet als peultje, en leer kinderen het verschil met de erwten uit de moestuin. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De soortnaam vernus betekent ‘van het voorjaar’, naar de vroege bloei.
• De bloemen verkleuren van roodpaars naar blauwviolet naarmate ze ouder worden.
• Als vlinderbloemige leeft hij samen met bacteriën in zijn wortelknolletjes die stikstof uit de lucht vastleggen.