Lobelia

Hoe herken je een lobelia?

Groeivorm

Laag en fijn vertakt: compacte vormen van 10–15 cm, hangende vormen met stengels tot 30 cm lang.

Blad

Klein, smal tot eirond en licht getand; frisgroen, bij sommige rassen bronsgroen.

Bloem

Tweelippig en amper 1–2 cm groot, met drie brede lobben onderaan en twee smalle bovenaan.

Kleur

Donkerblauw, hemelsblauw, paars, roze of wit, vaak met een wit oog.

Wortels

Fijn en ondiep: de plant droogt snel uit, zeker in potten.

Bloei: mei–september · Zaaien: februari–maart · Planten: mei · Snoeien: juli

Waarom in je tuin?

• Een van de weinige perkplanten met echt diepblauwe bloemen.
• Bloeit van mei tot september, met een tweede bloeigolf na een snoeibeurt in juli.
• Compacte vormen maken een strakke rand; hangende vormen vallen sierlijk over bakken en hangpotten.
• Doet het in zon én lichte halfschaduw.
• Vult in bakken mooi de open plekjes tussen grotere planten.

Waar staat een lobelia graag?

• Zon of lichte halfschaduw; in volle zon moet de grond wel vochtig blijven.
• Voedzame, humusrijke grond of potgrond: zand, leem of klei, zuur tot neutraal.
• Gelijkmatig vochtig, zonder stilstaand water.
• Plant 10–15 cm uit elkaar als rand; in hangpotten mag het dichter.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

0,15 m hoog, 0,2 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: pas buiten na de laatste nachtvorst (half mei)

Mooi samen met

• Staande geranium: De blauwe bloempjes vormen een frisse rand onder rood of roze.
• Petunia: Grote trompetbloemen erboven in bakken en hangpotten.
• Fuchsia: In lichte halfschaduw, met lobelia als lage rand.
• Zoete alyssum: Wit en blauw als klassieke lage rand.
• Minipetunia: Samen in een hangpot vallen ze als een kleurige waterval naar beneden.

Hoe en wanneer plant je een lobelia?

Planten in mei.

1. Plant in de tweede helft van mei, als er geen nachtvorst meer dreigt.
2. Laat de plantjes eerst een week afharden: overdag buiten, ’s nachts binnen.
3. Maak de grond los en meng er wat compost door, of vul je bak met verse potgrond.
4. Zet elk plukje zaailingen als geheel in de grond, even diep als in het potje, 10–15 cm uit elkaar.
5. Geef meteen water en hou de grond de eerste weken goed vochtig.

Verzorgen

Water

Laat de grond nooit uitdrogen, anders stopt de bloei. Bakken en hangpotten in de zomer elke dag nakijken.

Bemesten

Van juni tot eind augustus om de twee weken vloeibare bloemenmest, zeker in potten.

Uitgebloeide bloemen

Wegknippen hoeft niet; een snoeibeurt in juli doet meer.

Hitte

Bij een hittegolf stopt de bloei soms. Zet potten dan tijdelijk in de halfschaduw en giet ’s ochtends.

Tip: Geef hangpotten met lobelia in de zomer elke dag water: één keer helemaal uitdrogen kan de bloei wekenlang stilleggen.

Wanneer snoei je een lobelia?

Snoeimaanden: juli.

Wanneer: In juli, na de eerste bloeigolf, als de plant kaal of slordig wordt.

Hoe:

• Knip de hele plant met een schaar een derde korter.
• Hou hem daarna goed vochtig en geef bloemenmest.
• Na enkele weken loopt hij fris uit en bloeit hij opnieuw tot in september.

Let op: Snoei niet tijdens een hittegolf of als de plant uitgedroogd is: geef eerst water en wacht op koeler weer.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In februari–maart binnen bij 18–20 °C. Strooi het stoffijne zaad in plukjes van een paar zaadjes op vochtige zaaigrond en dek het niet af. Verspeen elk plukje als geheel.

Stekken

Hangende rassen in de zomer: kopstekjes van 5 cm in vochtige stekgrond, onder plastic op een lichte plek zonder volle zon.

Hoe komt een lobelia de winter door?

Winterhard tot 0 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: bij vorst sterft hij af.
• Behandel hem als eenjarige en zaai of koop elk jaar nieuwe planten.
• Ruim de planten na de eerste vorst op.

Ziektes en plagen

• Omvallende zaailingen: Kiemschimmel laat jonge zaailingen omvallen. Zaai niet te dicht, gebruik schone potjes en verse zaaigrond, en zorg voor verse lucht.
• Bloei stopt: Door droogte of hitte. Geef water, knip terug en bemest; bij koeler weer bloeit hij opnieuw.
• Spint: Fijne gele stippels op het blad bij droog, warm weer. Hou de grond vochtig en spuit het blad af met water.
• Wortelrot: In een pot zonder afvoergat rotten de wortels. Zorg altijd voor een gat in de bodem.

Het jaar rond

• Februari: Zaaien binnen in plukjes, het zaad niet afdekken.
• Maart: Nog zaaien. Plukjes zaailingen verspenen.
• April: Licht en koel opkweken. Eind april beginnen afharden.
• Mei: Na half mei uitplanten, 10–15 cm uit elkaar.
• Juni: Volle bloei. Water geven en bemesten.
• Juli: Na de eerste bloei een derde terugknippen.
• Augustus: Tweede bloei. Grond vochtig houden.
• September: Laatste bloei. Bij de eerste vorst opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van de lobelia zijn giftig: ze bevatten lobeline en verwante alkaloïden, die werken zoals nicotine. Inslikken geeft misselijkheid, braken, speekselvloed en buikpijn, en bij grotere hoeveelheden duizeligheid, zweten, een snelle hartslag en ademhalingsproblemen. Een verwante soort werd vroeger als kruid tegen astma en om te stoppen met roken gebruikt: maak van je tuinlobelia nooit thee of middeltjes. Houd kinderen, honden, katten en grazende dieren weg van de plant, en draag handschoenen bij het snoeien, want het melksap kan de huid irriteren. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Wist je dat?

• Het geslacht is genoemd naar Matthias de l’Obel (1538–1616), een Vlaamse plantkundige en arts uit Rijsel. Hij was lijfarts van Willem van Oranje en later botanicus van de Engelse koning Jacobus I.
• In zijn thuisland, zuidelijk Afrika, groeit hij als eenjarige of als kortlevende vaste plant.
• Het zaad is zo fijn als stof: daarom zaai je het in plukjes en plant je die als geheel uit.