Tupeloboom

Hoe herken je een tupeloboom?

Groeivorm

Bladverliezende boom met een kegelvormige tot ovale kroon en horizontale takken. Groeit traag tot 10–15 m hoog en ongeveer 8 m breed.

Blad

Ovaal tot omgekeerd eirond, 5–12 cm, glanzend donkergroen; in de herfst oranje, rood en paars.

Bloem

Kleine, groenige bloempjes in mei–juni, in trosjes aan lange steeltjes: onopvallend, maar geliefd bij bijen.

Vrucht

Ovale, blauwzwarte steenvruchtjes van ongeveer 1 cm in de herfst, vooral aan vrouwelijke bomen.

Wortels

Een diepe penwortel: daardoor verplant hij slecht.

Bloei: mei–juni · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: februari

Waarom in je tuin?

• Een van de mooiste herfstkleurders: oranje, scharlakenrood en paars, vaak tegelijk aan één boom.
• Hij verdraagt vochtige tot natte grond, waar veel andere sierbomen het moeilijk hebben.
• De kleine bloemen in mei–juni zijn een goede nectarbron voor bijen.
• De blauwzwarte bessen in de herfst worden graag door vogels gegeten.
• Een rustige, elegante boom met een regelmatige kroon die nauwelijks snoei vraagt.

Waar staat een tupeloboom graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon is de herfstkleur het felst.
• Zure tot neutrale, humusrijke grond: zand, leem of veen. Op kalkrijke grond vergeelt het blad.
• Normaal tot vochtig, ook natte grond. Droogte verdraagt hij minder goed, zeker als jonge boom.
• Geef hem een definitieve plek met minstens 8 m ruimte, want later verplanten lukt nauwelijks.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal of nat

Grootte

15 m hoog, 8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Amberboom: Nog een vochtminnende herfstkleurder, voor een grotere tuin.
• Krentenboompje: Een kleine boom met witte bloei in april en eveneens prachtige herfstkleur.
• Rododendron: Houdt van dezelfde zure, humusrijke grond.
• Koningsvaren: Een statige varen voor dezelfde vochtige, zure grond.

Hoe en wanneer plant je een tupeloboom?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in maart–april of van oktober tot december, als de grond niet bevroren is.
2. Kies een jonge boom in pot: die slaat veel beter aan dan een grote boom of een boom met blote wortels.
3. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de pot en meng er bladcompost door.
4. Zet de boom even diep als in de pot. Maak rondgegroeide wortels voorzichtig los, zonder de penwortel te beschadigen.
5. Sla een korte boompaal schuin in, druk de grond aan en geef meteen 20–30 liter water.
6. Mulch met bladcompost of houtsnippers, maar niet tegen de stam.

Verzorgen

Water

De eerste drie jaar bij droogte wekelijks flink water geven. Daarna alleen bij langdurige droogte.

Bemesten

Elk voorjaar een laag bladcompost of compost rond de voet. Meer is niet nodig.

Mulchen

Een mulchlaag houdt de grond koel en vochtig, zoals hij dat graag heeft.

Boompaal

Controleer de band elk voorjaar en haal de paal na 2–3 jaar weg.

Geduld

De eerste jaren groeit hij traag, omdat hij eerst wortels vormt. Daarna gaat het sneller.

Tip: Koop een jonge boom in pot en plant hem meteen op zijn definitieve plek in zure, vochtige grond. Door de penwortel kan je hem later niet meer verplanten, en jong slaat hij het best aan.

Wanneer snoei je een tupeloboom?

Snoeimaanden: februari.

Wanneer: Hij heeft nauwelijks snoei nodig. Een lichte vormsnoei bij een jonge boom doe je in februari, als hij in rust is.

Hoe:

• Laat één doorgaande hoofdscheut staan en verwijder concurrerende toppen.
• Haal dode, beschadigde en kruisende takken weg.
• Wil je onder de boom kunnen lopen, verwijder dan geleidelijk, gespreid over enkele jaren, de onderste takken.
• Snoei weinig en nooit hard: een vrij uitgroeiende boom krijgt de mooiste vorm.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai de pitten uit rijpe bessen in de herfst in een diepe pot buiten; ze kiemen na een koude winter. Plant de zaailingen jong uit, vanwege de penwortel.

Enten en stekken

Rassen zoals ‘Wisley Bonfire’ worden in de kwekerij geënt of gestekt. Voor de hobbytuinier is dat lastig; koop liever een jonge plant.

Hoe komt een tupeloboom de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• In het voorjaar loopt hij laat uit, soms pas in mei: dat is normaal en geen teken van vorstschade.
• Kaal in de winter tonen de horizontale takken een mooi, rustig silhouet.

Ziektes en plagen

• Bleek of geel blad: Teken van kalkrijke grond. Mulch met bladcompost; op sterk kalkrijke grond kies je beter een andere boom.
• Slechte aanslag: Een grote of verplante boom groeit soms jarenlang nauwelijks. Plant jong, uit pot, en verplant hem daarna niet meer.
• Droogte: Bladeren worden bruin aan de randen en vallen vroeg af. Geef jonge bomen in droge zomers water en mulch de voet.
• Bladvlekken: Kleine bruine of paarse vlekjes op het blad in een natte zomer. Meestal onschuldig; ruim afgevallen blad op.

Het jaar rond

• Februari: Lichte vormsnoei bij een jonge boom.
• Maart: Planten. Compost rond de voet geven.
• April: Planten. Mulch aanvullen.
• Mei: Het blad loopt laat uit. Begin van de bloei.
• Juni: Bloei, druk bezocht door bijen. Water geven bij droogte.
• Juli: Jonge bomen water geven bij droogte.
• Augustus: Water geven bij langdurige droogte.
• September: De bessen rijpen. Eerste herfstkleur.
• Oktober: Volle herfstkleur. Planten.
• November: Planten. Bladval.
• December: Planten bij zacht weer. Rust.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De naam Nyssa verwijst naar een waternimf uit de Griekse mythologie, een knipoog naar de natte plekken waar de boom groeit.
• Tupelobomen kunnen zeer oud worden: in Noord-Amerika staan exemplaren van enkele eeuwen oud.
• In het Engels heet hij ook black gum of sour gum.