Koningsvaren

Hoe herken je een koningsvaren?

Groeivorm

Brede, opgaande pol van 1–1,5 m hoog en even breed; oude planten worden nog groter.

Blad

Dubbel geveerd, met langwerpige, gave deelblaadjes. Jong roze- tot koperkleurig, in de zomer frisgroen, in de herfst goudgeel tot koperbruin.

Sporen

Sommige bladeren dragen aan de top pluimen van sporendoosjes, eerst groen en later roestbruin, die op bloemen lijken.

Jonge krullen

In april–mei verschijnen krullen met roestbruine haartjes.

Wortelstok

Dik, vezelig en traag groeiend; bij oude planten een stevige, bultige voet.

Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Statige, grote varen met een bijna tropisch effect aan de vijverrand.
• Prachtige herfstkleur, van goudgeel tot koperbruin.
• De roestbruine sporenpluimen aan de bladtoppen lijken op bloemen.
• Inheems en zeldzaam in het wild: een waardevolle plant voor een natuurlijke tuin.
• Verdraagt natte grond en, met natte voeten, zelfs volle zon.
• Wordt heel oud en vraagt weinig onderhoud.

Waar staat een koningsvaren graag?

• Halfschaduw of schaduw; met altijd natte voeten verdraagt hij ook volle zon.
• Zure tot neutrale, humusrijke grond: zand, leem of veen. Kalk verdraagt hij slecht.
• Vochtige tot natte grond die nooit mag uitdrogen. Ideaal aan een vijverrand of in een moerasborder.
• Reken op 1–1,5 m ruimte per plant: hij wordt groot.

Licht

Zon, halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal of nat

Grootte

1,5 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Gele lis: Gele bloemen in mei–juni aan dezelfde natte vijverrand.
• Dotterbloem: Goudgele voorjaarsbloei in natte grond, voor de varen groot is.
• Kattenstaart: Paarsroze aren in de zomer op natte grond.
• Moerasspirea: Romige, geurende pluimen op dezelfde natte plek.

Hoe en wanneer plant je een koningsvaren?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant van maart tot mei of in september–oktober. Koop gekweekte planten en haal nooit planten uit de natuur.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er veel bladcompost of compost van naaldhout door.
3. Zet de plant even diep als in de pot: het hart moet net boven de grond blijven.
4. Hou 1–1,5 m afstand tot andere planten.
5. Geef meteen ruim water, liefst regenwater, en hou de grond altijd vochtig.
6. Mulch met bladcompost of naaldstrooisel om de grond zuur en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Hou de grond altijd vochtig tot nat. Giet bij droogte met regenwater, want leidingwater bevat vaak kalk.

Bemesten

Een laag bladcompost in het voorjaar volstaat. Geef geen kalk of kalkrijke mest.

Mulchen

Leg elk voorjaar bladcompost of naaldstrooisel rond de plant.

Oud blad

Laat het verkleurde blad in de winter staan en knip het in maart weg.

Geduld

Jonge planten groeien traag; pas na enkele jaren wordt hij echt groot.

Tip: Hou de grond zuur en altijd vochtig: giet bij droogte met regenwater en mulch met bladcompost. Aan een vijverrand met natte voeten verdraagt hij zelfs zon.

Wanneer snoei je een koningsvaren?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe krullen uitlopen. In de winter beschermt het oude blad het hart.

Hoe:

• Knip de afgestorven bladeren aan de voet af.
• Pas op voor de krullen die al in het hart klaarzitten: knip er niet in.
• Verder is er geen snoei nodig; de sporenpluimen mogen gewoon blijven staan.
• Leg het oude blad op de composthoop of als mulch onder struiken.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Sporen

De groene sporen blijven maar kort kiemkrachtig. Zaai ze in juni, meteen na het rijpen, op vochtige, kiemvrije zaaigrond onder glas en hou alles nat. Geduldwerk.

Delen

Alleen bij grote, oude pollen met meerdere harten, in maart–april. De wortelmassa is taai: gebruik een scherpe spade of een zaag en hou de stukken goed nat.

Hoe komt een koningsvaren de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Het blad kleurt in de herfst goudgeel tot koperbruin en sterft daarna af.
• Laat het oude blad tot maart staan als bescherming voor het hart.
• In een pot: kies een grote pot, hou de grond nat en zet de pot beschut.

Ziektes en plagen

• Bruin blad in de zomer: Door droogte, of door zon op te droge grond. Geef ruim regenwater en mulch.
• Geel blad: Op kalkrijke grond of bij gieten met kalkrijk leidingwater. Geef regenwater en zure bladcompost.
• Nachtvorstschade: Bevroren jonge krullen worden bruin. Knip ze weg; de plant loopt opnieuw uit.
• Trage groei: Normaal bij jonge planten. Geduld, altijd vochtige grond en zure compost zijn het geheim.

Het jaar rond

• Januari: Rust. Oud blad laten staan.
• Februari: Rust. Het oude blad beschermt het hart.
• Maart: Oud blad wegknippen. Planten of delen.
• April: De krullen ontrollen. Mulchen met bladcompost.
• Mei: Planten. Grond nat houden.
• Juni: De sporenpluimen rijpen. Sporen meteen zaaien.
• Juli: Water geven met regenwater bij droogte.
• Augustus: Grond vochtig houden.
• September: Planten.
• Oktober: Goudgele tot koperbruine herfstkleur. Planten.
• November: Het blad sterft af. Laten staan.

Wist je dat?

• De koningsvaren hoort bij een heel oude familie: fossielen van verwante varens zijn meer dan 180 miljoen jaar oud.
• De vezelige wortels werden vroeger gebruikt als potgrond voor orchideeën, onder de naam osmundavezel.
• In het Engels heet hij ook flowering fern, omdat de sporenpluimen op bloemen lijken.