Marjolein

Hoe herken je een marjolein?

Groeivorm

Zacht, struikvormig kruid van 30–50 cm hoog en 20–30 cm breed, met dunne, vertakte stengels.

Blad

Klein, ovaal, 1–2 cm, grijsgroen en fijn behaard, met een zoete, warme geur.

Bloem

Piepkleine witte tot lichtroze bloempjes tussen ronde bolletjes van groengrijze schutbladen, van juli tot september.

Geur

Zoet en kruidig, zachter dan oregano; het sterkst net voor de bloei.

Wortels

Fijn en ondiep; ze verdragen geen natte grond.

Bloei: juli–september · Oogst en vruchten: juni–september · Zaaien: maart–mei · Planten: mei–juni

Waarom in je tuin?

• Een zoet, verfijnd keukenkruid, milder dan oregano.
• Makkelijk te zaaien en snel klaar om te oogsten.
• Bloeit in de zomer met kleine bloempjes voor bijen en vlinders.
• Compact genoeg voor een pot of bak op een zonnig terras.
• Laat zich goed drogen voor de winter.

Waar staat een marjolein graag?

• Volle zon, op een warme, beschutte plek.
• Luchtige, goed doorlatende grond: zand, leem of klei met wat grind, neutraal tot kalkrijk.
• Droog tot normaal vochtig; nooit natte voeten.
• In een pot of bak: een pot met een gat in de bodem en kruidengrond met wat zand.
• Reken op 20–25 cm tussen de planten.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,4 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -2 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Tijm: Houdt van dezelfde zon en droge, kalkrijke grond.
• Salie: Een mediterrane buur met grijs blad en dezelfde wensen.
• Bonenkruid: Nog een warmteminnend keukenkruid voor dezelfde zonnige bak.
• Lavendel: Samen een geurend kruidenhoekje voor bijen en vlinders.

Hoe en wanneer plant je een marjolein?

Planten in mei–juni.

1. Zaai in maart–april binnen op zaaigrond; druk het fijne zaad alleen aan en dek het niet af, want het is een lichtkiemer.
2. Houd de zaaibak licht en vochtig bij 15–20 °C; na een à twee weken kiemt het zaad.
3. Verspeen de zaailingen in groepjes van drie à vier in kleine potjes.
4. Plant na half mei uit, als er geen nachtvorst meer komt, op 20–25 cm van elkaar. In mei kun je ook buiten ter plaatse zaaien.
5. Geef bij het planten water en daarna alleen bij droogte.

Verzorgen

Water

Matig: laat de grond tussendoor opdrogen. Natte voeten doen hem rotten.

Bemesten

Weinig of niet; in arme grond is het aroma het sterkst.

Innijpen

Nijp jonge planten een paar keer in, dan vertakken ze en worden ze voller.

Oogsten

Knip de toppen net voor de bloei, als het aroma het sterkst is. Drogen kan in bosjes op een luchtige, schaduwrijke plek.

Pot

In een pot droogt hij snel uit: voel dagelijks of de grond droog is, maar laat geen water in de schotel staan.

Tip: Zet hem op de warmste plek van je kruidentuin, in een pot of tussen tegels: hoe meer zon, hoe sterker geur en smaak.

Wanneer snoei je een marjolein?

Wanneer: Marjolein wordt niet echt gesnoeid: door regelmatig te oogsten houd je hem compact.

Hoe:

• Knip bij het oogsten telkens net boven een bladpaar: daar vertakt hij opnieuw.
• Oogst de grootste hoeveelheid in juli, net voor de bloei; daarna komt er nieuw blad.
• Laat een paar stengels bloeien voor de bijen en vlinders.
• Overwinter je hem binnen, haal dan in het voorjaar de dode stengels weg.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–april binnen, zonder af te dekken; of in mei buiten ter plaatse.

Stekken

In de zomer kopstekken van 5–8 cm van niet-bloeiende scheuten, in een potje met zanderige grond.

Scheuren

Een overwinterde plant kun je in het voorjaar in twee of drie stukken verdelen.

Hoe komt een marjolein de winter door?

Winterhard tot −2 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: bij een paar graden vorst sterft hij af. Bij ons is hij meestal eenjarig.
• Wil je hem houden, zet hem dan in de herfst in een pot binnen, op een lichte, koele plek bij 5–10 °C.
• Geef in de winter weinig water en geen mest.
• Droog of vries in de nazomer een voorraad blad in voor de winter.

Ziektes en plagen

• Smeul: Zaailingen vallen om en rotten aan de voet. Zaai niet te dicht, geef niet te veel water en lucht de zaaibak.
• Wortelrot: Gele, slappe plant in natte grond. Zorg voor luchtige, goed doorlatende grond of een pot met een gat.
• Bladluis: Op de toppen, vooral bij planten binnen. Afspuiten met water.
• Spint: Fijn gespikkeld, dof blad bij planten binnen in droge lucht. Besproei het blad en zet de plant koeler.

Het jaar rond

• Maart: Binnen zaaien, zonder af te dekken.
• April: Binnen zaaien. Zaailingen verspenen.
• Mei: Na half mei uitplanten of buiten ter plaatse zaaien.
• Juni: Uitplanten. Toppen innijpen.
• Juli: Oogsten net voor de bloei. Begin van de bloei.
• Augustus: Bloei. Oogsten en drogen.
• September: Laatste oogst. Een plant oppotten om binnen te overwinteren.
• Oktober: Voor de vorst binnenzetten of opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juni–september)

Knip de toppen met blad en de knopjes van juni tot september, net voor of bij het begin van de bloei: dan is de geur het sterkst. Marjolein is zoeter en zachter dan wilde marjolein (oregano). Voeg hem pas op het einde toe aan warme gerechten, want lang koken haalt zijn geur weg: in erwtensoep, aardappelen, tomatensaus, gehakt, worst en bij bonen.

Bewaring

Marjolein droogt heel goed en houdt dan bijna al zijn smaak. Hang kleine bosjes ondersteboven op een luchtige, donkere plek, ris de blaadjes en knopjes af als ze ritselen en bewaar ze in een gesloten pot, tot een jaar. Vers kan je hem ook fijngehakt met olijfolie invriezen.

Let op: Als keukenkruid is marjolein veilig. Drink er tijdens de zwangerschap geen grote hoeveelheden thee van en neem de etherische olie nooit in. Marjolein is niet winterhard: zaai hem elk voorjaar opnieuw of overwinter hem binnen. Wie allergisch is voor lipbloemigen (munt, salie, tijm) kan ook op marjolein reageren.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Aardappelsoep met marjolein (Gerecht · 4 personen · 40 min)
• Marjoleinboter (Andere · ± 125 g · 10 min + 1 uur opstijven)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• Door de bolletjes van schutbladen rond de bloemen heet hij in het Engels ook knotted marjoram, ‘geknoopte marjolein’.
• Marjolein en oregano horen bij hetzelfde geslacht, Origanum; marjolein is zoeter en milder.
• In Duitsland heet marjolein ook Wurstkraut, omdat hij er veel in worst gebruikt wordt.