Bonenkruid

Hoe herken je een bonenkruid?

Groeivorm

Eenjarig, los en rechtop, 20–30 cm hoog en 20 cm breed, met dunne, vertakte, wat behaarde stengels die onderaan licht verhouten.

Blad

Smal lancetvormig, 1–3 cm lang, tegenoverstaand, zachtgroen tot grijsgroen.

Bloem

Kleine lipbloemetjes in de bladoksels, wit, lichtlila of roze, van juli tot september.

Geur en smaak

Sterk kruidig en peperig; zachter en wat zoeter dan winterbonenkruid.

Wortels

Fijn en ondiep: in een pot droogt hij snel uit.

Bloei: juli–september · Oogst en vruchten: juni–september · Zaaien: maart–mei · Planten: mei · Snoeien: juli–augustus

Waarom in je tuin?

• Een smaakmaker voor bonen, erwten, linzen, stoofpotten en marinades.
• Groeit snel uit zaad: een tweetal maanden na het zaaien kun je al oogsten.
• De kleine bloemetjes trekken in de nazomer veel bijen aan.
• Klein en compact: past in een pot, een bak op het balkon of tussen de groenten.
• Makkelijk te drogen, zodat je ook in de winter je eigen bonenkruid hebt.
• Het blad geurt aangenaam kruidig als je erlangs strijkt.

Waar staat een bonenkruid graag?

• Volle zon: dan is de smaak het krachtigst.
• Lichte, goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Liever wat schraal dan te rijk.
• Droog tot normaal vochtig; staand water verdraagt hij niet.
• Zaai of plant op 15–20 cm van elkaar, in rijen op 25–30 cm.
• In een pot of bak van minstens 20 cm diep, met kruidengrond en een laagje grind onderin.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,3 m hoog, 0,2 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: binnen overwinteren (boven 0 °C)

Mooi samen met

• Stamboon: Traditioneel naast bonen gezaaid, en in de keuken hun vaste partner.
• Tijm: Dezelfde zonnige, droge plek in de kruidentuin.
• Marjolein: Een verwant kruid met dezelfde wensen, voor een mediterrane kruidenhoek.
• Basilicum: Ook een warmteminnend eenjarig kruid voor een pot op het terras.
• Goudsbloem: Vrolijke oranje bloemen tussen de groenten, ook geliefd bij bijen.

Hoe en wanneer plant je een bonenkruid?

Planten in mei.

1. Zaai in mei buiten ter plaatse, als de grond opgewarmd is en er geen vorst meer komt.
2. Strooi het zaad dun in een ondiep geultje en dek het nauwelijks af: bonenkruid kiemt in het licht.
3. Of zaai binnen in maart–april in potjes bij 15–20 °C en plant de plantjes in mei uit, na de laatste vorst.
4. Dun de zaailingen uit of plant op 15–20 cm van elkaar.
5. Houd de grond tot de kieming licht vochtig, liefst met een plantenspuit, zodat het zaad niet wegspoelt.
6. Houd de rij vrij van onkruid tot de plantjes groot genoeg zijn; mulchen is niet nodig.

Verzorgen

Water

Matig: alleen bij lange droogte en in potten. Liever te droog dan te nat.

Bemesten

Niet nodig in de volle grond; in een pot eenmaal in juni een beetje organische mest.

Oogsten

Knip vanaf juni de toppen zodra de plant 15 cm hoog is. Vlak voor de bloei heeft het blad de beste smaak.

Drogen

Knip vlak voor de bloei stengels af, bind ze in bosjes en hang ze ondersteboven op een luchtige, schaduwrijke plek. Ris de droge blaadjes af en bewaar ze in een gesloten pot.

In de keuken

Kook een takje mee met bonen, erwten of linzen, of gebruik het in stoofpotten, soepen en marinades. Het hoort ook in veel Provençaalse kruidenmengsels.

Tip: Knip in juli de stengels vlak voor de bloei af en droog ze in bosjes: zo heb je het hele jaar bonenkruid, en de plant loopt nog een keer uit.

Wanneer snoei je een bonenkruid?

Snoeimaanden: juli–augustus.

Wanneer: Echt snoeien hoeft niet bij dit eenjarige kruid. Door in juli–augustus geregeld te oogsten blijft de plant compact en vertakt.

Hoe:

• Knip de toppen geregeld terug, net boven een bladpaar: zo vertakt de plant.
• Knip vlak voor de bloei de helft van de stengels af om te drogen; de plant loopt dan opnieuw uit.
• Laat een paar planten doorbloeien voor de bijen en voor eigen zaad.
• Trek de planten na de eerste vorst uit en zet ze op de composthoop.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai elk jaar opnieuw, binnen in maart–april of buiten in mei. Gebruik bij voorkeur vers zaad: oud zaad kiemt slechter.

Eigen zaad

Laat een paar planten uitbloeien en knip de stengels af als de zaadjes bruin zijn. Laat ze nadrogen in een papieren zak en zaai ze het volgende voorjaar. Soms zaait hij zich ook zelf uit.

Hoe komt een bonenkruid de winter door?

Winterhard tot 0 °C: beschermen in strenge winters.

• Bonenkruid is eenjarig en verdraagt geen vorst: bij 0 °C sterft de plant af.
• Droog in de zomer genoeg blad voor de winter; gedroogd houdt het zijn smaak goed.
• Wil je ook in de winter vers blad, kies dan voor het vaste winterbonenkruid, dat wel winterhard is.

Ziektes en plagen

• Omvallende zaailingen: Zaailingen knakken aan de voet en vallen om. Zaai dun, in schone zaaigrond, en geef niet te veel water.
• Trage groei: In koude, natte grond groeit hij nauwelijks. Zaai pas in mei, op een warme, zonnige plek.
• Bladluis: Op de toppen van jonge planten. Afspuiten met water of de toppen wegknippen en gebruiken.
• Slap, flauw blad: Te veel schaduw, water of mest. Zet hem zonniger en geef minder.
• Slakken: Kunnen jonge zaailingen wegvreten. Raap ze ’s avonds op of zaai binnen voor.

Het jaar rond

• Maart: Binnen zaaien in potjes, op een lichte plek.
• April: Binnen zaaien. Zaailingen verspenen.
• Mei: Buiten zaaien ter plaatse. Voorgezaaide plantjes uitplanten na de laatste vorst.
• Juni: Uitdunnen. Eerste toppen oogsten.
• Juli: Oogsten. Vlak voor de bloei stengels knippen om te drogen.
• Augustus: Bloei. Oogsten en drogen. Een paar planten laten bloeien voor de bijen.
• September: Laatste oogst. Zaad oogsten.
• Oktober: Planten na de eerste vorst opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juni–september)

Knip de stengels van juni tot september, het liefst net voor de bloei, als de smaak het sterkst is; je kan de plant twee à drie keer knippen. Bonenkruid smaakt peperig, wat naar tijm. De klassieker is snijbonen of tuinbonen met bonenkruid, met een takje dat meekookt. Ook lekker in erwtensoep, linzen, stoofpotten en kruidenazijn.

Bewaring

Bonenkruid droogt goed: hang de stengels in kleine bosjes ondersteboven op een luchtige, donkere plek en ris de blaadjes af als ze droog zijn. In een gesloten pot houden ze een jaar. Vers blijven de takjes een paar dagen in de koelkast in een vochtige doek.

Let op: Als keukenkruid is bonenkruid veilig. De etherische olie is sterk: neem ze nooit in en gebruik ze niet op de huid. Drink tijdens de zwangerschap geen grote hoeveelheden bonenkruidthee. Bonenkruid is eenjarig: zaai het elk jaar opnieuw, vanaf half mei buiten.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Snijbonen met bonenkruid en spek (Gerecht · 4 personen · 30 min)
• Kruidenazijn met bonenkruid (Azijn · ± 500 ml · 10 min + 3 weken trekken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• In het Duits heet hij Bohnenkraut, letterlijk bonenkruid: in veel landen hoort hij al eeuwen bij bonen.
• In Bulgarije is bonenkruid een vast onderdeel van het kruidenmengsel sharena sol, dat er op tafel staat zoals bij ons peper en zout.
• Het verwante winterbonenkruid is een vaste, wintergroene plant die als lage, verhoute struik jaren meegaat.