Shiso

Hoe herken je een shiso?

Groeivorm

Eenjarige, rechtopgaande plant van ongeveer 80 cm hoog en 40 cm breed, met vierkante stengels.

Blad

Breed eirond tot hartvormig, 5–10 cm, met een getande rand; groen of roodpaars, soms gekroesd; tegenoverstaand.

Bloem

Kleine witte tot roze bloempjes in lange aren, van augustus tot september; hij bloeit laat omdat hij op korte dagen reageert.

Geur en smaak

Een mengeling van munt, anijs en komijn, met bij sommige vormen een vleugje kaneel.

Zaad

Kleine, ronde zaadjes in de gedroogde kelk; ze zaaien zichzelf gemakkelijk uit.

Bloei: augustus–september · Oogst en vruchten: juni–oktober · Zaaien: maart–mei · Planten: mei–juni · Snoeien: juni–augustus

Waarom in je tuin?

• Een bijzondere smaak van munt, anijs en komijn, die je niet in andere kruiden vindt.
• Mooi sierblad in groen of paars, soms gekroesd: ook leuk als sierplant in een pot of moestuin.
• Snel te kweken uit zaad: een paar zaadjes geven een heel seizoen blad.
• Groeit in zon en halfschaduw, dus ook geschikt voor een plek die niet de hele dag zon krijgt.
• De bloemaren zijn eetbaar als garnering en voeden insecten.

Waar staat een shiso graag?

• Zon tot halfschaduw; in volle zon is de smaak het sterkst, in halfschaduw blijft het blad zachter.
• Humusrijke, vochthoudende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Gelijkmatig vochtig houden: bij droogte schiet hij door en wordt het blad taai.
• Een warme, beschutte plek; hij is gevoelig voor vorst en koude wind.
• Zet planten 25–30 cm uit elkaar; in een pot van 25–30 cm één plant.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,8 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: binnen overwinteren (boven 2 °C)

Mooi samen met

• Komkommer: Past in dezelfde keuken en wil dezelfde warme, vochtige plek.
• Basilicum: Een ander warmteminnend keukenkruid voor in dezelfde bak.
• Bieslook: Past in de kruidenbak en houdt ook van gelijkmatig vochtige grond.

Hoe en wanneer plant je een shiso?

Planten in mei–juni.

1. Zaai in maart–april binnen op 18–22 °C. De zaadjes hebben licht nodig om te kiemen: druk ze op vochtige zaaigrond en dek niet af.
2. Verspeen de zaailingen als ze twee echte bladeren hebben en zet ze in potjes op een lichte plek.
3. Laat ze in mei geleidelijk aan buitenlucht wennen en zet ze na half mei (na de ijsheiligen) buiten. Je kunt ook in mei buiten zaaien op warme grond.
4. Zet de plantjes 25–30 cm uit elkaar, even diep als in de pot; dun buitenzaaisels uit tot die afstand.
5. Geef meteen een flinke gieter water en leg een dun laagje mulch van compost rond de plant.

Verzorgen

Water

Regelmatig en gelijkmatig, ’s ochtends aan de voet; laat de grond niet uitdrogen, maar houd hem ook niet nat.

Bemesten

Compost bij het planten is genoeg. In een pot om de 3–4 weken een beetje organische vloeibare voeding.

Toppen

Knijp de top uit als de plant 20–30 cm hoog is: dat geeft een bossige plant met meer blad.

Oogsten

Pluk het blad vanaf een hoogte van 20 cm, van boven naar beneden; verse blaadjes smaken het best. In de koelkast houden ze zich enkele dagen in vochtig keukenpapier.

Bloemaren

Knijp bloemaren weg als je blad wilt; na de bloei neemt de smaak van het blad af.

Tip: Zaai binnen in maart–april zonder af te dekken en plant na half mei uit. Knijp de toppen uit en knijp bloemaren weg: dan krijg je maanden zacht blad.

Wanneer snoei je een shiso?

Snoeimaanden: juni–augustus.

Wanneer: Van juni tot en met augustus knijp je de toppen regelmatig uit en oogst je het blad.

Hoe:

• Knijp de top uit als de plant 20–30 cm hoog is, net boven een bladpaar.
• Pluk liever veel kleine blaadjes dan af en toe een grote hoeveelheid; oogst nooit meer dan een derde van de plant tegelijk.
• Verwijder bloemaren zodra ze verschijnen als je vooral blad wilt.
• Laat tegen het einde van het seizoen een paar aren staan als je zaad wilt oogsten.

Let op: Het is een eenjarige plant: hij sterft bij de eerste vorst. Oogst alles voor de eerste nachtvorst.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–april binnen op 18–22 °C, zonder af te dekken, of in mei buiten op warme grond. Zaad zaait zichzelf ook uit.

Zaad oogsten

In september–oktober de bruine aren afknippen, laten drogen en uitwrijven; bewaar het zaad droog en koel tot het voorjaar.

Hoe komt een shiso de winter door?

Winterhard tot 2 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: hij sterft bij de eerste vorst en is hier eenjarig.
• Oogst in september alles voor de eerste nachtvorst en gebruik of bewaar het blad.
• Bewaar zaad van een gezonde plant op een droge, koele plek voor volgend jaar.
• Zaailingen die zichzelf hebben uitgezaaid, kunnen volgend voorjaar weer opkomen op warme plekken.

Ziektes en plagen

• Slakken: Gaten in jonge bladeren of kale stengels. Afzoeken, een afscherming rond de plant leggen of in een pot kweken.
• Bladluis en spint: Op jonge scheuten of bij droogte: kleverige scheuten of fijne webjes. Afspuiten met water en vochtig houden.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad, vooral bij droogte en weinig lucht. Gelijkmatig water geven, ruim planten en aangetaste bladeren weghalen.
• Vroeg doorschieten: De plant gaat te vroeg in bloei en het blad wordt taai. Zorg voor gelijkmatig vocht, knijp toppen en bloemaren uit en zaai later een tweede serie.

Het jaar rond

• Maart: Zaaien binnen op 18–22 °C, zonder af te dekken.
• April: Zaaien en verspenen. Op een lichte plek houden.
• Mei: Na half mei uitplanten. Eventueel buiten zaaien.
• Juni: Toppen uitknijpen en beginnen met oogsten.
• Juli: Oogsten. Water geven bij droogte.
• Augustus: Bloei begint. Bloemaren wegknijpen als je blad wilt.
• September: Zaad oogsten. Laatste blad plukken.
• Oktober: Alles oogsten voor de eerste vorst. Opruimen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juni–september)

Pluk de blaadjes van juni tot september; knip de toppen geregeld, dan vertakt de plant. Groene shiso smaakt fris naar munt, komijn en citroen; rode shiso is wat scherper en kleurt azijn en siroop dieproze. Gebruik het blad bij sushi en sashimi, in salade, om rijstballetjes in te wikkelen of in een siroop.

Zaden (september–oktober)

In september en oktober vormen zich trosjes zaad. De nog groene zaadtrosjes (hojiso) kan je in sojasaus inleggen of vers over rijst strooien.

Bewaring

Vers een paar dagen in de koelkast, in een doosje met een vochtig keukenpapier. Drogen kan (je krijgt dan een kruidenstrooisel, zoals yukari met zout), maar de frisse smaak gaat grotendeels verloren. Als siroop of in azijn ingelegd houdt het langer.

Let op: Shiso als keukenkruid is veilig. Eet er geen grote hoeveelheden van: de plant bevat stoffen die in grote hoeveelheden schadelijk zijn, vooral voor grazende dieren (paarden en vee). Shiso zaait zich gemakkelijk uit: knip de zaadtrosjes weg als je dat niet wil.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Rode-shisosiroop (Siroop · ± 1 liter · 30 min)

Wist je dat?

• In het Engels heet de roodbladige vorm ook beefsteak plant; hij hoort bij de lipbloemenfamilie, net als basilicum en munt.
• In Japan kleurt rode shiso de ingemaakte pruimen (umeboshi) rood.
• In Korea heet het blad kkaennip en wordt het gegeten bij gegrild vlees.