Bosnische den

Hoe herken je een Bosnische den?

Groeivorm

Trage, groenblijvende boom van ongeveer 15 m hoog en 6 m breed (in het wild hoger), met een dichte, kegel- tot eivormige kroon.

Naalden

Twee per bundel, 7–10 cm, stijf en scherp, donkergroen en dicht op de twijgen.

Schors

Lichtgrijs tot bijna wit; bij oudere bomen in kleine, hoekige plaatjes uiteenvallend.

Kegels

Eivormig, 5–9 cm; jong blauwpaars, later bruin.

Wortels

Sterk wortelstelsel dat zich ook in rotsachtige grond verankert.

Planten: april–mei en september–oktober

Waarom in je tuin?

• Verdraagt kalk, droge grond en wind: een zeldzame den voor kalkrijke tuinen.
• Een compacte, dichte, regelmatige kroon van stijve, donkergroene naalden.
• Lichte, opvallende schors en blauwpaarse jonge kegels.
• Groenblijvend en volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C.
• Weinig onderhoud: snoeien is niet nodig, en er zijn compacte selecties voor kleine tuinen.

Waar staat een Bosnische den graag?

• Volle zon: in de schaduw wordt hij ijl en kaal.
• Goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Hij verdraagt kalk uitstekend, maar geen natte voeten.
• Droog tot normaal vochtig; eenmaal aangeslagen is hij droogtebestendig.
• Verdraagt wind en een open, blootgestelde plek.
• Reken op 6 m breedte; bij compacte selecties op 1–2 m.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

15 m hoog, 6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Lavendel: Houdt van dezelfde zonnige, doorlatende en kalkrijke grond en geurt in de zomer.
• Vetkruid: Stevig en droogtebestendig als onderbeplanting op een zonnige plek.
• Siersalie: Paarse bloemspitsen in de zomer, op dezelfde droge, zonnige grond.
• Blauw schapengras: Blauwgrijze pollen die passen bij de donkergroene naalden.

Hoe en wanneer plant je een Bosnische den?

Planten in april–mei en september–oktober.

1. Plant in april–mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en even diep. Maak de wanden los zodat de wortels er makkelijk doorheen groeien. Meng bij zware grond wat grof zand of grind door de uitgegraven grond.
3. Zet de plant even diep als in de pot of kluit: de wortelhals blijft op grondniveau. Op zware klei zet je hem iets verhoogd.
4. Geef hem 5–6 m ruimte tot gebouwen en andere bomen, of kies een compacte selectie als de ruimte klein is.
5. Geef meteen een flinke gieter water, ook als het regent.
6. Leg een laag mulch van grind of schors rond de voet, zonder de stam te bedekken.

Verzorgen

Water

De eerste twee jaar bij droogte wekelijks flink water geven. Daarna redt hij zich zelf, ook in droge zomers.

Bemesten

Niet nodig: hij is gewend aan arme grond.

Mulchen

Een laag grind of schors houdt onkruid weg; laat de stam vrij.

Steun

Een jonge boom op een winderige plek krijgt twee à drie jaar een paal.

Controle

Kijk in het voorjaar naar bruine, kromme scheuten en in de zomer naar wollige pluisjes en luizen.

Tip: Plant hem op een zonnige, goed doorlatende plek en laat hem verder met rust: natte voeten zijn zijn grootste vijand en snoeien is niet nodig. Zet hem op zware klei iets verhoogd.

Wanneer snoei je een Bosnische den?

Wanneer: Hij hoeft niet gesnoeid: de compacte vorm krijgt hij vanzelf. Haal enkel dode, beschadigde of zieke takken weg als dat nodig is.

Hoe:

• Knip dode of beschadigde takken terug tot aan de stam of een zijtak.
• Neem een dubbele top weg en laat één sterke leider staan.
• Haal aangetaste scheuten in droog weer weg tot in gezond hout en gooi ze bij het restafval.

Let op: Snoei nooit in kaal hout zonder naalden: daaruit loopt een den niet meer uit.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Voor de soort: oogst de kegels in de herfst, laat ze drogen en schud de zaden eruit. Zaai ze in het voorjaar in potten buiten, na een koude periode in de winter. Zaailingen groeien traag.

Enten

Compacte selecties zoals ‘Smidtii’ worden door kwekers geënt; zaailingen zijn niet gelijk aan de moederplant.

Hoe komt een Bosnische den de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: geen bescherming nodig.
• Natte voeten zijn in de winter gevaarlijker dan vorst: zorg dat het water goed wegtrekt.
• In een pot: zet de pot beschut en wikkel hem in jute, zodat de wortels niet bevriezen. Geef water bij droog, vorstvrij weer.

Ziektes en plagen

• Natte voeten: Gele naalden en kwijnende groei in zware, natte of verdichte grond. Plant op een goed doorlatende of iets verhoogde plek.
• Luizen: Wollige witte pluisjes of grijze luizen op twijgen en naalden, soms met kleverige honingdauw. Spuit ze af met een krachtige waterstraal; lieveheersbeestjes helpen mee.
• Naaldval: Oude naalden worden na enkele jaren geel of bruin en vallen in de herfst af. Dat is normaal; bezorgd wordt je pas bij kale takken of veel dode naalden aan de buitenkant.
• Scheutsterfte: Nieuwe scheuten verbruinen en krommen in het voorjaar. Knip aangetaste scheuten in droog weer af tot in gezond hout en voorkom droogtestress bij jonge bomen.

Het jaar rond

• Maart: Controleren op winterschade. Mulch vernieuwen.
• April: Planten. Nieuwe scheuten verschijnen. Controleren op bruine scheuten.
• Mei: Planten. Mulch aanbrengen. Water geven aan jonge bomen bij droogte.
• Juni: Water geven aan jonge bomen bij droogte. Controleren op luizen.
• Juli: Water geven aan jonge bomen bij droogte.
• Augustus: Water geven aan jonge bomen bij hitte en droogte.
• September: Planten. De kegels bruinen.
• Oktober: Planten. Naaldval is normaal. Nieuwe aanplant water geven.
• November: Potten beschut zetten of inpakken tegen vorst.
• December: Rust. Bij droog, vorstvrij weer potten water geven.

Wist je dat?

• In Zuid-Italië heet hij ‘pino loricato’, pantserden, naar de schors die op een harnas van platen lijkt. In het Pollino-gebergte staan exemplaren die ouder zijn dan 1000 jaar.
• Vroeger heette hij vaak Pinus leucodermis; leucodermis betekent ‘witte huid’ en verwijst naar de lichtgrijze schors.
• De soortnaam eert Theodor von Heldreich, een Duitse plantkundige die in Griekenland werkte.