Stijve naaldvaren

Hoe herken je een stijve naaldvaren?

Groeivorm

Trechtervormige pol van 60–90 cm hoog en ongeveer 70 cm breed, uit één of enkele harten.

Blad

Lancetvormig, naar de voet toe versmald, tweevoudig geveerd, stug en leerachtig; de deelblaadjes zitten bijna zonder steeltje vast.

Kleur

Glanzend donkergroen, het hele jaar door. De jonge bladkrullen zijn bedekt met lichtbruine schubben.

Bladrand

Fijn getand, met een stekelig puntje aan elk deelblaadje.

Sporen

Ronde sporenhoopjes in rijen onder het blad, met een rond dekvliesje; varens bloeien niet.

Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Groenblijvend: stug, glanzend blad dat ook in de winter mooi blijft.
• Een van de beste varens voor kalkhoudende grond in de schaduw.
• Inheems en thuis in een natuurlijke bostuin of op een beschaduwde helling.
• Een regelmatige trechter van blad die structuur geeft aan een schaduwborder.
• Woekert niet: hij blijft een nette pol op zijn plaats.
• Weinig werk: één keer per jaar het oude blad wegknippen volstaat.

Waar staat een stijve naaldvaren graag?

• Halfschaduw tot schaduw; geen felle middagzon.
• Humusrijke, goed doorlatende grond: zand, leem of klei, neutraal tot kalkhoudend. Een beschaduwde helling is ideaal.
• Normaal vochtig: koel en vochthoudend, maar zonder natte voeten in de winter.
• Beschut tegen droge wind, die het wintergroene blad bruin maakt.
• Plant 60–70 cm uit elkaar, of in een groepje van drie op 60 cm.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,7 m hoog, 0,7 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Tongvaren: Een andere inheemse, groenblijvende varen voor kalkhoudende schaduw, met glanzend, onverdeeld blad.
• Stinkend nieskruid: Een inheemse, groenblijvende vaste plant met lichtgroene bloemen in de winter, ook op kalkgrond.
• Lievevrouwebedstro: Een lage, frisgroene bodembedekker met witte bloempjes in mei.
• Sneeuwklokje: Witte klokjes in februari naast het wintergroene varenblad.
• Hosta: Grote, brede bladeren als rustig contrast met het fijne, stugge varenblad.

Hoe en wanneer plant je een stijve naaldvaren?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant van maart tot mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te droog is.
2. Maak de grond los en meng er bladcompost door; in zware klei ook wat grof zand of steengruis.
3. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de pot en zet de plant even diep als hij stond: het hart hoort aan het oppervlak, niet eronder.
4. Zet hem op een helling iets schuin, zodat regenwater niet in het hart blijft staan.
5. Houd 60–70 cm tussen de planten en druk de grond goed aan.
6. Geef meteen ruim water en houd de grond de eerste weken vochtig. Leg een laagje bladcompost rond de plant, niet over het hart.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte wekelijks water geven. Later alleen in lange droge periodes.

Bemesten

Weinig nodig: in april een laagje bladcompost of goed verteerde compost. Geen kunstmest.

Mulchen

Laat afgevallen boombladeren rond de pol liggen, maar haal ze uit het hart.

Oud blad

Knip in maart het oude en beschadigde blad weg, voor de nieuwe bladkrullen zich ontrollen.

In een pot

Een ruime pot met humusrijke, goed doorlatende potgrond. Niet laten uitdrogen en ’s winters niet in een schotel water laten staan.

Tip: Plant hem op een beschaduwde helling of in goed doorlatende, kalkhoudende grond met veel bladcompost: daar blijft het blad de hele winter glanzend groen. Knip het oude blad pas in maart weg.

Wanneer snoei je een stijve naaldvaren?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe bladkrullen zich ontrollen. Verder hoeft deze varen niet gesnoeid te worden.

Hoe:

• Knip het oude blad vlak boven het hart weg, ook als het nog groen is: zo komt het nieuwe blad mooi tot zijn recht.
• Wil je het wintergroene blad langer houden, knip dan alleen het bruine en beschadigde blad weg.
• Werk voorzichtig rond de schubbige bladkrullen in het hart.
• Draag handschoenen: de stekelige puntjes van het blad prikken een beetje.

Let op: Wacht niet te lang: eens het nieuwe blad uitloopt, knip je het makkelijk per ongeluk mee weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Sporen

In de nazomer een rijp blad op een vel papier leggen en de vrijgekomen sporen uitzaaien op steriele, vochtige zaaigrond onder glas. Na enkele maanden verschijnen kleine varentjes; het duurt een paar jaar voor je een flinke plant hebt.

Delen

Oudere planten met meerdere harten kun je in maart–april met een scherpe spade delen, elk stuk met een hart en wortels. Meteen planten en goed water geven.

Hoe komt een stijve naaldvaren de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: in Belgische tuinen is geen bescherming nodig.
• Het blad blijft de hele winter groen en glanzend; alleen strenge vorst met droge wind maakt het wat bruin.
• Laat het oude blad tot maart staan: het siert de wintertuin en beschermt het hart.
• In een pot: zet de pot beschut tegen een muur en wikkel hem bij strenge vorst in jute.

Ziektes en plagen

• Hartrot: Het hart wordt bruin en zacht in natte, verdichte grond. Plant op een goed doorlatende plek of op een helling, en haal natte bladeren uit het hart.
• Bruin blad: Bruine, droge bladranden door droge wind, felle zon of droogte. Water geven, mulchen en zorgen voor beschutting.
• Late nachtvorst: De jonge bladkrullen kunnen in april–mei bevriezen. Dek af met vlies als er vorst voorspeld wordt; de plant loopt meestal opnieuw uit.
• Taxuskever: Vooral in potten vreten de larven aan de wortels en verwelkt de plant zonder duidelijke reden. Controleer de wortelkluit en zet in de nazomer aaltjes in tegen de larven.

Het jaar rond

• Maart: Oud blad wegknippen. Bladcompost strooien.
• April: De schubbige bladkrullen ontrollen. Planten. Opletten voor late nachtvorst.
• Mei: Planten. Water geven bij droogte.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte.
• Augustus: Rijpe sporen verzamelen.
• September: Planten. Rijpe sporen verzamelen.
• Oktober: Planten. Afgevallen blad uit het hart halen.
• December: Het glanzende, groenblijvende blad siert de wintertuin.

Wist je dat?

• ‘Aculeatum’ betekent ‘met stekels’: elk deelblaadje eindigt in een fijn, stekelig puntje.
• Polystichum betekent ‘veel rijen’, naar de rijen sporenhoopjes onder het blad.
• Je onderscheidt hem van de verwante zachte naaldvaren doordat zijn deelblaadjes stugger zijn en bijna zonder steeltje aan de middennerf vastzitten.