Veldsalie

Hoe herken je een veldsalie?

Groeivorm

Bladrozet aan de grond met rechtopgaande, weinig vertakte bloeistengels van ongeveer 60 cm; ongeveer 40 cm breed.

Blad

Groot, eirond tot langwerpig, 7–15 cm, gerimpeld en met een gekartelde rand; vooral in de rozet aan de voet.

Bloem

Lipbloemen van 2–3 cm in kransen langs de stengel, met een grote, sikkelvormig gebogen bovenlip, van mei tot juli.

Kleur

Helder blauwpaars tot violet; ook roze en witte vormen.

Stengel

Vierkant en behaard, typisch voor de lipbloemenfamilie.

Wortels

Een diepe penwortel die hem droogtebestendig maakt, maar verplanten lastig.

Bloei: mei–juli · Oogst en vruchten: april–juli · Zaaien: maart–mei · Planten: maart–mei en september · Snoeien: maart en juli

Waarom in je tuin?

• Intens blauwpaarse bloemen van mei tot juli, vaak met een tweede bloei als je na de eerste terugknipt.
• Een topplant voor hommels en bijen.
• Inheems en geschikt voor bloemenweiden, dijken en droge, kalkrijke tuinen.
• Zeer droogtebestendig dankzij de diepe penwortel.
• Geen mest en weinig water nodig: een plant voor arme grond.

Waar staat een veldsalie graag?

• Volle zon: in de schaduw bloeit hij slecht en valt hij om.
• Arme, goed doorlatende zand-, leem- of kleigrond, neutraal tot kalkrijk.
• Droog: natte voeten in de winter verdraagt hij niet.
• Plant op 30–40 cm afstand, in groepjes van drie of meer, of tussen grassen in een bloemenweide.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,6 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Margriet: Witte bloemen naast het blauw: samen een klassiek hooilandbeeld.
• Knoopkruid: Paarse knopen die de bloei in de zomer overnemen.
• Geel walstro: Geurige gele pluimen in dezelfde droge, kalkrijke grond.
• Wilde marjolein: Bloeit aansluitend in de zomer en trekt vlinders aan.

Hoe en wanneer plant je een veldsalie?

Planten in maart–mei en september.

1. Plant in maart–mei of in september.
2. Kies jonge planten: door de penwortel slaan grote planten moeilijk aan.
3. Maak de grond diep los; voeg geen compost of mest toe. Meng in zware klei wat grof zand of grind door.
4. Zet de plant even diep als in de pot, op 30–40 cm afstand, en druk de grond aan.
5. Geef meteen water en de eerste weken bij droogte; daarna nauwelijks nog.
6. Zaaien kan ook: binnen in maart, of buiten ter plaatse in april–mei.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij droogte. Daarna niet meer.

Bemesten

Nooit: op rijke grond worden de stengels slap en bloeit hij minder.

Terugknippen

Knip na de eerste bloei, in juli, de bloeistengels af tot net boven de rozet: vaak volgt een tweede, kleinere bloei.

Zaad

Laat enkele stengels in zaad gaan als je wilt dat hij zich uitzaait.

Maaien

In een bloemenweide maai je pas als het zaad rijp is, meestal vanaf juli, en voer je het maaisel af.

Tip: Wilde salie van droge, kalkrijke hooilanden. Geef hem volle zon en arme grond en bemest niet; knip na de eerste bloei terug tot boven de rozet voor een tweede bloei.

Wanneer snoei je een veldsalie?

Snoeimaanden: maart en juli.

Wanneer: In juli, na de eerste bloei, knip je de bloeistengels terug. In maart ruim je dode bladeren en oude stengels op.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide stengels in juli af tot net boven de bladrozet.
• Laat een paar stengels staan als je zaad wilt oogsten.
• Ruim in maart dood blad en oude stengelresten op, zonder de nieuwe rozet te beschadigen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai binnen in maart, of buiten ter plaatse in april–mei, en dek het zaad dun af. Het kiemt meestal vlot; zaailingen bloeien vaak vanaf het tweede jaar.

Stekken

In april–mei: snijd jonge scheuten van 5–8 cm aan de voet af en laat ze wortelen in vochtige, zanderige stekgrond.

Hoe komt een veldsalie de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: geen bescherming nodig.
• De bladrozet blijft in zachte winters deels groen.
• Natte, zware grond in de winter is gevaarlijker dan vorst; zorg voor een goede afwatering.

Ziektes en plagen

• Slakken: Vreten in het voorjaar aan jonge rozetten en zaailingen. Raap ze ’s avonds weg.
• Omvallen: Slappe stengels door te rijke grond, mest of schaduw. Plant op een zonnige, arme plek en bemest niet.
• Wortelrot: Planten verdwijnen na een natte winter in zware grond. Plant op een goed doorlatende plek.
• Meeldauw: Soms wit poeder op het blad in de nazomer. Knip aangetaste bladeren weg; de plant herstelt meestal vanzelf.

Het jaar rond

• Maart: Dood blad opruimen. Binnen zaaien. Planten.
• April: Planten. Buiten zaaien.
• Mei: Begin van de bloei. Planten en buiten zaaien.
• Juni: Volle bloei, druk bezocht door hommels en bijen.
• Juli: Na de bloei terugknippen tot boven de rozet. Zaad oogsten.
• Augustus: Soms een tweede bloei. Geen water nodig.
• September: Planten.
• December: Rust. De rozet blijft deels groen.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (mei–juli)

Pluk van mei tot juli de blauwpaarse lipbloemen, op een droge ochtend. Trek ze voorzichtig uit de kelk: ze smaken zoetig en mild kruidig. Strooi ze over een salade, een fruitsalade of een dessert, of vries ze in ijsblokjes in. Neem per plant maar een paar bloemen: veldsalie is een topplant voor hommels en bijen. Knip je na de eerste bloei terug, dan bloeit hij vaak een tweede keer.

Blad (april–juni)

Pluk van april tot juni een paar bladeren uit de rozet. Ze ruiken naar salie, maar milder en wat bitterder dan echte salie. Gebruik ze spaarzaam, gekookt of gebakken: in bruine boter bij pasta of gnocchi, of bij varkensvlees, kip of pompoen. Neem nooit meer dan een paar bladeren per plant: de rozet moet blijven.

Bewaring

Bloemen gebruik je vers; in een gesloten doosje met een vochtig keukenpapiertje houden ze een dag in de koelkast. Bladeren houden een paar dagen in de koelkast, of je droogt ze in een dunne laag op een luchtige plek uit de zon en bewaart ze een half jaar in een gesloten pot.

Let op: Gebruik veldsalie zoals echte salie: met mate, als keukenkruid. Maak er geen thee van om elke dag te drinken, en niet tijdens de zwangerschap of borstvoeding; neem nooit etherische olie van salie in. Wie allergisch is voor lipbloemigen, zoals munt, tijm of lavendel, kan ook op veldsalie reageren. Pluk enkel van je eigen planten: in het wild is veldsalie zeldzaam geworden, en in natuurgebieden pluk je niets. Gekochte planten kunnen behandeld zijn: laat ze eerst een paar weken uitgroeien.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gnocchi met bruine boter en veldsalie (Gerecht · 2 personen · 20 min)
• Zomersalade met veldsaliebloemen (Gerecht · 4 personen · 15 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De bloem heeft een hefboommechanisme: duwt een hommel tegen de onderkant van de meeldraden, dan klappen ze naar beneden en strooien ze stuifmeel op zijn rug.
• De soortnaam pratensis betekent ‘van de weide’.
• In grote delen van West-Europa is hij in het wild zeldzaam geworden, omdat bloemrijke hooilanden verdwenen.