Akeleiruit

Hoe herken je een akeleiruit?

Groeivorm

Rechtopgaande pol van 80–100 cm hoog en zo’n 45 cm breed, met stevige, vaak paars aangelopen stengels.

Blad

Twee- tot driemaal samengesteld, met ronde, gelobde blaadjes; blauwgroen, zoals bij de akelei.

Bloem

Pluizige, platte trossen van kleine bloempjes zonder echte kroonbladen; de kleur komt van de vele meeldraden.

Kleur

Lila tot paarsroze; ook in wit en donkerpaars.

Vrucht

Hangende trosjes van gevleugelde vruchtjes, die na de bloei sierlijk blijven staan.

Bloei: mei–juli · Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart en november

Waarom in je tuin?

• Luchtige, lila wolkjes van mei tot juli, net tussen de voorjaars- en de zomerbloeiers in.
• Het blauwgroene, akeleiachtige blad is van april tot in de herfst mooi.
• Hoog maar smal en doorzichtig: ideaal in het midden van de border, zonder iets te verbergen.
• Bijen en zweefvliegen komen op het stuifmeel van de vele meeldraden af.
• De hangende zaaddozen blijven sierlijk staan na de bloei.

Waar staat een akeleiruit graag?

• Zon tot halfschaduw; in de volle zon enkel als de grond niet uitdroogt.
• Leem- of kleigrond, rijk aan humus, zuur tot kalkrijk.
• Gewone tot vochtige grond, die in de zomer niet uitdroogt.
• Liefst wat beschut tegen harde wind. Plant 40–50 cm uit elkaar, vier tot vijf planten per m².

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

1 m hoog, 0,45 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Akelei: Bloeit in mei gelijktijdig, met gelijkaardig blad: samen een speels geheel.
• Zeeuws knoopje: Papierachtige, stervormige bloempjes in roze of wit, voor dezelfde halfschaduw.
• Ooievaarsbek: Een lage, bloeiende voet onder de hoge pluimen.
• Vrouwenmantel: Zachtgroene schermen die het lila mooi doen uitkomen.
• Varens: Fijn, groen blad aan de schaduwkant van de border.

Hoe en wanneer plant je een akeleiruit?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant in maart–mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de pot en meng er compost of goed verteerde mest door.
3. Zet de plant even diep als in de pot, met het hart op de hoogte van de grond, en druk aan.
4. Geef meteen ruim water en hou de grond de eerste weken vochtig.
5. Leg een laag bladcompost rond de voet om de grond koel en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Geef water bij langere droogte, zeker het eerste jaar. Uitgedroogde planten krijgen bruine bladranden.

Bemesten

In het voorjaar een laag compost is genoeg.

Mulchen

Een laag bladcompost in april houdt de wortels koel en vochtig.

Steun

De stengels zijn stevig, maar op een winderige plek helpt een paar stokken of een plantenring.

Uitgebloeide bloemen

Laat ze staan voor de zaaddozen. Wil je geen zaailingen, knip ze dan na de bloei weg.

Rust

Hij houdt niet van verplanten of scheuren: laat een goed groeiende plant gewoon jaren staan.

Tip: Laat de zaaddozen staan voor sierwaarde en verplant de zaailingen die in vochtige grond rustig opkomen: zo heb je gratis nieuwe planten.

Wanneer snoei je een akeleiruit?

Snoeimaanden: maart en november.

Wanneer: Knip de afgestorven stengels af in november, of laat ze met de zaaddozen staan tot maart.

Hoe:

• Knip alle stengels vlak boven de grond af.
• Wacht je tot maart, knip dan voor de nieuwe scheuten opkomen: die zijn broos.
• Wil je minder zaailingen, knip de uitgebloeide pluimen dan in juli weg, voor de zaden rijp zijn.
• Draag handschoenen als je een gevoelige huid hebt.

Let op: Hij is giftig: was je handen na het snoeien en laat het snoeisel niet rondslingeren waar kinderen of huisdieren bij kunnen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaailingen

Jonge zaailingen rond de plant in april voorzichtig met een kluitje opgraven en verplanten. Ze bloeien na twee à drie jaar.

Zaaien

Vers zaad in de herfst in een pot met zaaigrond zaaien en buiten laten staan: het heeft een koude periode nodig. Kiemen gebeurt in de lente.

Scheuren

In maart–april een oudere pol voorzichtig delen. Hij slaat traag weer aan, dus enkel als het nodig is.

Hoe komt een akeleiruit de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De plant sterft in de herfst bovengronds af en loopt in april opnieuw uit.
• In een grote pot: zet hem beschut en laat de grond niet uitdrogen of doorweken.

Ziektes en plagen

• Slakken: Vreten in het voorjaar aan de jonge scheuten. ’s Avonds rapen, zeker bij jonge planten.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad, vooral bij droogte. Water geven, ruimte laten en aangetaste bladeren wegknippen.
• Bruin, verdord blad: Te droog of te veel zon. Water geven, mulchen of verplaatsen naar halfschaduw.
• Omvallende stengels: Te veel wind of te veel schaduw. Steun geven of een beschuttere, lichtere plek kiezen.
• Te veel zaailingen: In vochtige grond zaait hij zich flink uit. Wied de overtollige zaailingen of knip de pluimen na de bloei.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels wegknippen. Compost geven.
• April: Planten. Zaailingen verplanten. Letten op slakken.
• Mei: Begin van de bloei. Zo nodig steun plaatsen.
• Juni: Volle bloei. Water geven bij droogte.
• Juli: Laatste bloemen. Zaaddozen laten staan of wegknippen.
• Augustus: De zaaddozen sieren. Water geven bij droogte.
• September: Planten.
• Oktober: Planten. Zaaddozen laten staan.
• November: Afgestorven stengels wegknippen.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van ruit (Thalictrum) zijn giftig bij inname: ze bevatten alkaloïden die braken, buikpijn en diarree geven, zoals bij veel planten uit de ranonkelfamilie. Ondanks de naam is dit geen keukenkruid en geen wijnruit, en het fijne blad lijkt op dat van akelei of van een varen: pluk het niet voor thee, salade of als kruid. Grazende dieren zoals paarden, koeien, schapen en geiten lopen risico als ze ervan eten; poelruit groeit in het wild in natte weiden. Plant ruit niet in of aan een weide en gooi snoeiafval nooit in een weide of hok. Houd jonge kinderen, katten en honden weg, en draag handschoenen bij het snoeien als je een gevoelige huid hebt. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De bloemen hebben geen echte kroonbladen: de kelkblaadjes vallen snel af, en de pluizige kleur komt van de vele gekleurde meeldraden.
• De soortnaam aquilegiifolium betekent ‘met akeleiblad’. Het woord ‘ruit’ verwijst, net als het Engelse ‘meadow-rue’, naar de gelijkenis met het blad van wijnruit, al zijn de planten niet verwant.
• Akeleiruit hoort bij de ranonkelfamilie, net als de akelei, de boterbloem en de clematis.