Twee op een rij
Es of wilde lijsterbes? Zo zie je het verschil
Fraxinus excelsior · Sorbus aucuparia
Een es herken je aan het tegenoverstaande, geveerde blad en de dikke, mat zwarte knoppen; een wilde lijsterbes heeft verspreid staand geveerd blad met smallere blaadjes, paarsbruine, viltige knoppen en trossen oranjerode bessen.
Beide hebben geveerd blad met 9–19 gezaagde blaadjes. Kijk hoe de bladeren aan de twijg staan: twee tegenover elkaar bij de es, om beurten verspreid bij de lijsterbes. In de winter verraden de zwarte knoppen meteen de es.
Foto: No machine-readable author provided. JoJan assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 3.0 · bron
Es Fraxinus excelsior
Foto: No machine-readable author provided. Rasbak assumed (based on copyright claims)., Public domain · bron
Wilde lijsterbes Sorbus aucuparia
| Es | Wilde lijsterbes | |
|---|---|---|
| Blad | Tegenoverstaand, geveerd met 9–13 langwerpige, gezaagde blaadjes. Het blad valt in de herfst vaak nog groen af. | Verspreid, geveerd met 9–19 smalle, gezaagde blaadjes. Knoppen paarsbruin en viltig. |
| Bloei | April | Platte schermen met witte bloempjes in mei. |
| Vrucht | Trossen gevleugelde nootjes (‘sleuteltjes’) die tot diep in de winter blijven hangen. | Trossen oranjerode bessen vanaf augustus; een feestmaal voor lijsters. |
| Schors | Jong glad en groengrijs, later lichtgrijs met een fijn netwerk van ribbels. Knoppen fluweelachtig zwart. | Glad, glanzend zilvergrijs. |
| Vorm en hoogte | Loofboom, 20–35 m | Loofboom, 5–15 m |
| Standplaats | Zon of halfschaduw, elke tuingrond, vochtig tot nat | Zon of halfschaduw, zure grond, normaal |
| Inheems in België | Ja | Ja |
| Goed voor bijen, vlinders en vogels | Ja, voor vlinders en vogels | Ja, voor bijen en vogels |
| Giftig voor mens en huisdier | Niet als giftig bekend | Niet als giftig bekend |
| Snoeimaanden | November–maart | November–maart |
Het beste kenmerk per seizoen
- Lente
- De es bloeit in april met onopvallende, paarszwarte bloemplukjes vóór het blad; de wilde lijsterbes bloeit in mei met platte schermen witte bloempjes.
- Zomer
- Vanaf augustus hangt de lijsterbes vol oranjerode bessen; de es draagt trossen gevleugelde nootjes, de sleuteltjes.
- Herfst
- De lijsterbes kleurt geel tot oranjerood en zijn bessen trekken lijsters, merels en spreeuwen; het blad van de es valt vaak nog groen af en de sleuteltjes blijven hangen.
- Winter
- De knoppen zijn onmiskenbaar: dik, mat en fluweelachtig zwart en tegenover elkaar bij de es, paarsbruin, viltig en verspreid bij de lijsterbes. De lijsterbes heeft een gladde, glanzend zilvergrijze schors.
Waar groeien ze?
Beide zijn inheems. De es groeit graag op vochtige, kalkrijke grond, langs beken, in houtkanten en als knotboom. De wilde lijsterbes houdt van zure, luchtige grond, zoals in de Kempen, en groeit in bosranden en lichte bossen.
Welke kies je voor je tuin?
- Voor een kleine tuin is de wilde lijsterbes een van de beste bomen: een kroon van zo’n 6 m, bloemen voor bijen en bessen voor vogels. De es wordt 20–35 m hoog en is te groot; als knotboom past hij wel in een ruime tuin.
- Plant voorlopig liever geen nieuwe es: de essentaksterfte treft veel bomen. Spaar wel gezonde essen, en laat zieke bomen bij paden of gebouwen controleren door een boomverzorger.
Wist je dat? De lijsterbes dankt zijn naam aan de vogelvangst: met zijn bessen lokte men vroeger lijsters in de val.
Verder lezen
- Fiche: Es
- Fiche: Wilde lijsterbes
- Es snoeien: wanneer en hoe
- Wilde lijsterbes snoeien: wanneer en hoe
- Determinatietabel: de vraag waar ze uit elkaar gaan
Lijkt ook op
- Es of gewone vlier
- Es of hemelboom
- Es of honingboom
- Es of pluimes
- Es of vederesdoorn
- Pluimes of wilde lijsterbes