Kruisbladwolfsmelk

Zo herken je hem

Groeivorm

Tweejarige plant. Het eerste jaar een rechte, onvertakte stengel van 20–50 cm; het tweede jaar een stevige stengel van 0,5–1,5 m die bovenaan vertakt in een scherm. Na de zaadzetting sterft de plant af.

Blad

Lijn- tot lancetvormig, 5–15 cm lang, blauwgroen met een lichte middennerf, tegenoverstaand en kruisgewijs geplaatst, zodat de bladeren in vier rechte rijen langs de stengel staan.

Bloem

Geelgroene schermen met meestal 2–6 stralen en driehoekige, spitse schutblaadjes. De bloempjes zitten in bekertjes met halvemaanvormige kliertjes met korte hoorntjes. Bloei van mei tot augustus.

Vrucht/Zaad

Grote, gladde, groene, drielobbige doosvruchten van 1–1,5 cm, die op kappertjes lijken. Rijp springen ze hoorbaar open en schieten ze de zaden enkele meters ver weg.

Wortels

Een penwortel; jonge planten zijn makkelijk uit te trekken, oudere zitten steviger vast.

Verwarring met

Geen andere wolfsmelk heeft bladeren in vier zo strakke rijen. Door de vruchten wordt hij soms verward met kappertjes, de bloemknoppen van de kappertjesstruik: eet ze nooit.

Bloei: mei–augustus · Snoeien: juli–augustus

Waarom in je tuin?

• Een architecturale plant met een strakke, geometrische vorm: in het eerste jaar een levende zuil met bladeren in een kruis.
• Blauwgroen, wasachtig blad dat het hele jaar mooi blijft, ook in de winter.
• De geelgroene schermen in mei–augustus geven nectar aan vliegen, wespen, mieren en kleine bijen.
• Konijnen en slakken laten hem doorgaans staan.
• Een plant vol volksverhalen en geschiedenis: als ‘mollenplant’ en als oud, gevaarlijk purgeermiddel, wat de Franse naam épurge verklaart.

Waar staat een kruisbladwolfsmelk graag?

• In het wild: tuinen, moestuinen, ruderale plekken, bermen, bosranden en open plekken in bossen, vaak in de buurt van huizen.
• Zon tot halfschaduw.
• Bijna elke goed doorlatende grond, van zand tot leem; liefst niet te nat.
• In de tuin: achter in een border, in een ruige hoek of een droge strook langs een muur, waar kinderen en huisdieren niet komen.

Mooi samen met

• Vingerhoedskruid: Ook een tweejarige voor halfschaduw, met hoge, paarse bloemaren; ook giftig, dus uit de buurt van kinderen.
• Judaspenning: Een tweejarige met paarse bloemen in het voorjaar en zilveren zaadschijfjes.
• Koningskaars: Een andere architecturale tweejarige, met grijs, wollig blad en hoge, gele bloemaren.
• Akelei: Bloeit in mei–juni in dezelfde halfschaduw.

Hoe en wanneer plant je een kruisbladwolfsmelk?

1. Plant hem alleen als er geen jonge kinderen in de tuin spelen en geen huisdieren of konijnen vrij rondlopen.
2. Koop zaad of planten bij een kwekerij; haal geen planten uit het wild.
3. Zaai in augustus–september of in maart–april ter plaatse, 1 cm diep. Verplant zaailingen jong: door de penwortel lukt verplanten later slecht.
4. Zet de planten op 40–50 cm van elkaar.
5. Draag handschoenen bij het planten en verplaatsen, en houd het melksap uit je ogen.
6. Geef na het planten één keer water; daarna redt hij zich zonder.

Verzorgen

Water

Niet nodig: hij verdraagt droogte goed.

Bemesten

Niet nodig; op arme grond blijft hij compacter en steviger.

Zaad laten vallen

Hij is tweejarig en blijft alleen als hij zaad zet. Laat één plant uitzaaien als je hem wilt houden.

Woekeren

Hij zaait zich flink uit, ook meters ver door de openspringende vruchten. Trek ongewenste zaailingen jong uit, met handschoenen.

Steun

Op een winderige plek kan de hoge stengel van het tweede jaar omvallen. Zet hem beschut of geef hem een stok.

Tip: Knip de schermen af zodra de vruchten zich vormen en nog groen zijn, en laat er hooguit één staan als je hem wilt houden: zo blijft de mooie, strakke plant in je tuin zonder dat hij overal opduikt, en komt niemand in de verleiding om van de ‘kappertjes’ te proeven.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: juli–augustus.

Wanneer: In juli–augustus, voor de vruchten rijp zijn, als je geen zaad wilt.

Hoe:

• Knip de schermen met vruchten af zolang die nog groen zijn, voor ze openspringen.
• Trek de plant na de bloei helemaal uit: hij sterft toch af.
• Leg afgeknipte stengels niet waar kinderen of dieren erbij kunnen; ze gaan in de GFT-container of het restafval.
• Draag handschoenen, lange mouwen en eventueel een bril: het sap kan wegspatten.

Let op: Het melksap is bijtend en zeer giftig. Raak je gezicht niet aan tijdens het werk en was daarna je handen en je gereedschap.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai rijp zaad in augustus–september of in het voorjaar ter plaatse. Op een goede plek zaait hij zichzelf uit; de zaailingen bloeien het jaar daarna.

Hoe komt een kruisbladwolfsmelk de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• De eerstejaarsplant overwintert als een rechte, wintergroene stengel met blauwgroene bladeren.
• Winterhard tot ongeveer −20 °C; op natte grond kan hij in de winter wegrotten.
• De tweedejaarsplanten sterven na de zaadzetting af; ruim de dode stengels met handschoenen op.

Ziektes en plagen

• Uitzaai: Hij schiet zijn zaden meters ver weg. Knip de vruchten groen af als je geen zaailingen wilt.
• Melksap: Bijtend voor huid en ogen. Werk met handschoenen en een bril, en spoel bij spatten meteen met veel water.
• Verwarring met kappertjes: De vruchten lijken op kappertjes, maar zijn zeer giftig. Leer kinderen dat ze nooit iets van deze plant mogen eten.
• Wortelrot: Op natte, zware grond rot de stengelvoet in de winter. Kies een droge plek.

Het jaar rond

• Maart: Zaaien ter plaatse. Eerstejaarsplanten groeien verder.
• April: Tweedejaarsplanten schieten de hoogte in.
• Mei: De eerste geelgroene schermen.
• Juni: Volle bloei: vliegen en wespen op de kliertjes.
• Juli: Groene vruchten verschijnen. Afknippen met handschoenen als je geen zaad wilt.
• Augustus: Laatste bloemen. De vruchten springen open: wie geen zaailingen wil, knipt ze vóór die tijd af.
• September: Zaaien. Uitgebloeide planten met handschoenen uittrekken.
• Oktober: Ongewenste zaailingen jong uittrekken.
• December: De eerstejaarsplanten staan wintergroen in de tuin.

Wist je dat?

• Hij staat bekend als ‘mollenplant’ of ‘mollenkruid’: men zegt dat mollen de plant mijden, maar daar is geen bewijs voor.
• Vroeger werd het zaad gebruikt als een zeer krachtig en gevaarlijk purgeermiddel; de Franse naam épurge herinnert daaraan.
• De Engelse naam caper spurge verwijst naar de vruchten, die op kappertjes lijken.