Bergvaren

Zo herken je hem

Groeivorm

Bladverliezende varen van 50–100 cm, met bladeren in een losse trechter op een korte, rechtopstaande wortelstok.

Blad

Lancetvormig, enkel geveerd met diep ingesneden blaadjes, geelachtig groen; de onderste blaadjes worden geleidelijk heel klein, tot stompjes onderaan de korte steel.

Geur

De onderkant van het blad draagt veel kleine, gele kliertjes die bij kneuzen naar citroen ruiken.

Sporen

Kleine, ronde sporenhoopjes vlak langs de rand van de slipjes, zonder of met een heel klein, snel verdwijnend dekvliesje; rijp in juli–augustus.

Steel en wortels

Korte steel met lichtbruine schubben; korte, dikke wortelstok die langzaam nieuwe kronen vormt.

Verwarring met

Mannetjesvaren is donkerder groen, ruikt niet naar citroen en heeft grotere sporenhoopjes met een niervormig dekvliesje midden op de slipjes. Wijfjesvaren is fijner, twee- tot drievoudig geveerd, met langwerpige sporenhoopjes.

Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Een geurende varen: kneus een blaadje en je ruikt citroen, een leuke ontdekking voor kinderen en volwassenen.
• Een sierlijke, frisgroene structuurplant voor een vochtige, zure schaduwtuin of bostuin.
• De bladtrechters houden de bodem koel en vochtig en geven beschutting aan kikkers, padden en andere kleine dieren.
• Een inheemse varen die in Vlaanderen zeldzaam is: in een tuin op zure grond geef je hem een extra plek.
• Mooi in de herfst, als het blad geel tot roestbruin verkleurt.

Waar staat een bergvaren graag?

• In het wild: open loof- en naaldbossen, bosranden, oevers van bosbeken, ravijnen, taluds van boswegen en vochtige heidehellingen, vooral in heuvels en bergen.
• Zure, humusrijke, vochtige tot natte grond, liefst met wat bewegend grondwater; geen kalk.
• Lichte schaduw tot halfschaduw; in de zon alleen als de grond altijd vochtig blijft.
• In de tuin: een vochtige, beschutte plek onder bomen, langs een beekje of aan de schaduwkant van een vijver, in zure, humusrijke grond.

Mooi samen met

• Blauwe bosbes: Houdt van dezelfde zure, humusrijke grond en vormt een lage struiklaag.
• Dalkruid: Een lage, inheemse bodembedekker met witte bloempjes in mei, op zure grond.
• Witte klaverzuring: Fijne klaverbladeren en witte bloempjes aan de voet, in koele schaduw.
• Smalle stekelvaren: Een andere inheemse varen van zure, vochtige bossen, met fijner, donkerder blad.
• Hulst: Een wintergroene struik die schaduw en beschutting geeft als de varen in de winter weg is.

Hoe en wanneer plant je een bergvaren?

1. Koop een plant bij een kwekerij van varens of inheemse planten; graaf nooit varens uit in het wild.
2. Plant in april–mei of in september–oktober, als de grond vochtig is.
3. Meng zware of kalkhoudende grond met bladcompost of verteerde naalden: hij wil zure, humusrijke grond.
4. Zet de wortelstok net zo diep als in de pot: het hart moet aan de oppervlakte blijven en mag niet ingegraven worden.
5. Reken op 60–80 cm tussen de planten.
6. Geef meteen ruim water en leg een laag bladcompost of fijne houtsnippers rond de plant.

Verzorgen

Water

Houd de grond het eerste jaar altijd vochtig. Later alleen water geven bij lange droogte, liefst regenwater.

Bemesten

Niet nodig. Laat het afgevallen blad van de bomen liggen: dat is voeding genoeg.

Mulchen

Een laag bladcompost of naaldstrooisel in het voorjaar houdt de grond zuur, koel en vochtig.

Kalk

Gebruik geen kalk en geen kalkrijk puin in de buurt; hij verdraagt kalk slecht.

Oud blad

Laat het in de winter liggen als bescherming voor het hart en haal het in maart weg.

Tip: Plant hem langs een pad of aan de rand van een beekje, waar je er makkelijk langs strijkt: dan ruik je telkens zijn frisse citroengeur.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe bladeren uitrollen.

Hoe:

• Knip de oude, bruine bladeren af net boven de wortelstok.
• Pas op voor de jonge, opgerolde bladeren in het hart: knip er niet in.
• Laat het oude blad in de winter staan of liggen: het beschermt het hart en geeft kleine dieren beschutting.
• Leg het afgeknipte blad als mulch onder de struiken.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In april een plant met meerdere kronen voorzichtig uit elkaar snijden, met wortels aan elk stuk, en meteen herplanten.

Sporen

In juli–augustus een rijp blad op papier leggen en de sporen opvangen. Zaai ze op vochtige, zure zaaigrond onder glas; na enkele maanden verschijnen de eerste varentjes.

Hoe komt een bergvaren de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Bladverliezend: het blad sterft in de herfst af en verkleurt geel tot bruin.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C.
• Het hart overwintert aan de oppervlakte; laat het oude blad erover liggen als bescherming.
• In mei rollen de nieuwe bladeren uit, vrij laat in het seizoen.

Ziektes en plagen

• Verdroging: Bruine bladranden en slap blad in droge zomers. Geef regenwater en mulch de grond.
• Kalkrijke grond: In kalkrijke grond of zware, natte grond zonder lucht kwijnt hij weg. Kies een zure, humusrijke plek.
• Te veel zon: Het blad verbleekt en verbrandt. Verplant hem naar een schaduwrijkere plek.
• Slakken: Kunnen in mei de jonge, opgerolde bladeren aanvreten. Meestal valt het mee; laat egels, kikkers en loopkevers het werk doen.

Het jaar rond

• Maart: Oude bladeren wegknippen. Mulch aanbrengen.
• April: Planten of delen.
• Mei: De nieuwe bladeren rollen uit.
• Juni: Volle groei. Water geven bij droogte.
• Juli: De sporen rijpen. Kneus een blaadje en ruik de citroengeur.
• Augustus: Sporen oogsten. Water geven bij droogte.
• Oktober: Herfstkleur. Planten.
• November: Afgestorven blad laten liggen als bescherming.

Wist je dat?

• Oreopteris komt van het Griekse oros (berg) en pteris (varen); limbosperma betekent ‘met zaad aan de rand’, naar de sporenhoopjes langs de rand van de slipjes.
• De citroengeur komt van kleine, gele kliertjes op de onderkant van het blad.
• Vroeger werd hij ingedeeld bij hetzelfde geslacht als de moerasvaren, Thelypteris; daarom staat hij in de moerasvarenfamilie.