Wijfjesvaren

Hoe herken je een wijfjesvaren?

Groeivorm

Sierlijke trechter van bladeren, tot 90 cm hoog en ongeveer 80 cm breed.

Blad

Twee- tot drievoudig geveerd, fijn ingesneden en frisgroen. Sterft in de herfst af.

Bladstelen

Groen tot rood of paarsrood, en vrij broos.

Sporen

Langwerpige tot haakvormige sporenhoopjes aan de onderkant van het blad, rijp in de zomer.

Wortelstok

Kort en rechtopstaand, met één of enkele harten.

Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Fijn, kantachtig blad dat een schaduwhoek licht en zacht maakt.
• Inheems en geschikt voor een natuurlijke tuin, langs een beek of een vijver.
• Frisgroen van de lente tot de herfst; sommige planten hebben rode bladstelen.
• Groeit vlot en vult een vochtige schaduwplek snel.
• Veel bijzondere vormen voor wie graag verzamelt.

Waar staat een wijfjesvaren graag?

• Halfschaduw of schaduw; in de zon verschrompelt het blad.
• Zand, leem, klei of veen, zuur tot neutraal en humusrijk.
• Vochtige tot natte grond: hij verdraagt geen droogte. Mooi langs een beek of een vijver.
• Beschut tegen wind: de fijne bladeren en broze stelen breken makkelijk.
• Reken op 60–80 cm tussen de planten.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem, klei of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,9 m hoog, 0,8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Hosta: Grote bladeren als rustig contrast met het fijne varenblad.
• Astilbe: Pluimen in roze, rood en wit op dezelfde vochtige grond.
• Bosanemoon: Witte voorjaarsbloei, voor de varen zijn blad ontrolt.
• Kaukasisch vergeet-mij-nietje: Hemelsblauwe bloempjes in het voorjaar tussen de jonge krullen.
• Salomonszegel: Gebogen stengels met witte klokjes in dezelfde schaduw.

Hoe en wanneer plant je een wijfjesvaren?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant van maart tot mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de pot en meng er ruim bladcompost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot: het hart moet net boven de grond blijven.
4. Hou 60–80 cm afstand tot andere planten.
5. Geef meteen ruim water en hou de grond het hele eerste jaar vochtig.
6. Mulch met bladcompost om de grond koel en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Hou de grond altijd vochtig; geef in droge periodes geregeld water, ook als de plant al jaren staat.

Bemesten

Bladcompost in het voorjaar volstaat.

Mulchen

Leg elk voorjaar een laag bladcompost of laat gevallen herfstbladeren liggen.

Oud blad

Het blad sterft in de herfst af; laat het tot maart liggen en ruim het dan op.

Delen

Om de paar jaar, als de plant meerdere harten heeft, in het voorjaar.

Tip: Geef hem een vochtige, beschutte schaduwplek en laat de grond nooit uitdrogen: dan blijft het fijne blad tot in de herfst fris. Laat het afgestorven blad in de winter liggen en ruim het pas in maart op.

Wanneer snoei je een wijfjesvaren?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe krullen uitlopen. Het afgestorven blad beschermt het hart in de winter.

Hoe:

• Knip of trek het afgestorven blad aan de voet weg.
• Pas op voor de jonge krullen in het hart: knip er niet in.
• Knip in de zomer bruine of geknakte bladeren weg; als de grond vochtig blijft, groeien er vaak nieuwe bij.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In maart–april: graaf een plant met meerdere harten op en snijd hem in stukken met elk een hart en wortels. Plant ze meteen en hou ze vochtig.

Sporen

In de zomer rijpe sporen verzamelen en op vochtige, kiemvrije zaaigrond onder glas zaaien. Op vochtige plekken zaait hij zich ook vanzelf uit.

Hoe komt een wijfjesvaren de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Het blad sterft in de herfst af; in het voorjaar loopt de plant opnieuw uit.
• Laat het afgestorven blad tot maart liggen als bescherming voor het hart.
• In een pot: zet de pot beschut en laat de grond nooit helemaal uitdrogen.

Ziektes en plagen

• Verschrompeld blad: Bruin, verdroogd blad door droogte, zon of wind. Geef ruim water, mulch en kies een beschutte schaduwplek. Knip het beschadigde blad weg.
• Geknakte bladeren: De stelen zijn broos en breken door wind, zware regen of spelende huisdieren. Knip ze weg en kies een beschutte plek.
• Nachtvorstschade: Bevroren jonge krullen worden bruin. Knip ze weg; de plant loopt opnieuw uit.
• Bruine stippen onder het blad: Dat zijn de sporenhoopjes, geen ziekte of plaag. Je hoeft er niets aan te doen.

Het jaar rond

• Januari: Rust. Afgestorven blad laten liggen.
• Februari: Rust. Het oude blad beschermt het hart.
• Maart: Oud blad opruimen voor de krullen uitlopen. Planten of delen.
• April: De krullen ontrollen. Mulchen met bladcompost.
• Mei: Planten. Grond vochtig houden.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte. Sporen verzamelen.
• Augustus: Geknakte of bruine bladeren wegknippen.
• September: Planten of delen.
• Oktober: Planten. Het blad begint af te sterven.
• November: Het blad sterft af. Laten liggen.

Wist je dat?

• De naam wijfjesvaren komt van een oud volksgeloof: men zag deze fijne, sierlijke varen als het vrouwtje van de stevigere mannetjesvaren.
• Je herkent hem aan de onderkant van het blad: de sporenhoopjes zijn langwerpig tot haakvormig, bij de mannetjesvaren rond.
• De vorm ‘Victoriae’ werd in de 19e eeuw in Schotland in het wild gevonden en naar koningin Victoria genoemd.