Grote weegbree

Zo herken je hem

Groeivorm

Lage, overblijvende rozetplant; de bladeren liggen plat of staan schuin omhoog. Bloeistengels 10–40 cm hoog.

Blad

Breed eirond tot bijna rond, 5–20 cm, kaal of licht behaard, met een lange, gootvormige steel. Vijf tot negen opvallende, evenwijdige nerven die van de voet naar de top lopen.

Bloem

Lange, smalle, cilindervormige aar met honderden piepkleine, groenbruine bloempjes; de helmknoppen zijn eerst lila en later bruingeel. Van juni tot oktober. Bestuiving door de wind.

Vrucht/Zaad

Kleine doosvruchtjes die bovenaan als een dekseltje openspringen, met meerdere bruine zaadjes. Nat zaad wordt slijmerig en kleverig en blijft hangen aan schoenzolen, poten en banden.

Wortels

Korte, dikke wortelstok met een bundel stevige vezelwortels die diep reiken: lastig uit te trekken.

Verwarring met

Smalle weegbree heeft lange, smalle bladeren en een korte, dikke aar op een lange, gegroefde steel. Ruige weegbree heeft grijsgroene, behaarde bladeren plat op de grond en roze, geurende aren; hij is vrij zeldzaam en groeit op kalkrijke grond.

Bloei: juni–oktober · Snoeien: maart en augustus

Waarom in je tuin?

• Vinken, mussen en andere zaadeters pikken de rijpe aren leeg, tot diep in de herfst.
• De bladeren zijn voedsel voor rupsen van verschillende nachtvlinders, zoals de grote beer.
• Hij groeit waar bijna niets anders wil groeien: op betreden paden, tussen klinkers en op verdichte grond, en houdt zo de bodem bedekt.
• Een echte cultuurvolger: waar mensen lopen, volgt de grote weegbree. Hij vertelt je veel over hoe een plek gebruikt wordt.
• Jonge bladeren zijn eetbaar, al zijn ze vrij taai; vroeger legde men de bladeren op wondjes en blaren.
• De zaadaren zijn nog altijd een traktatie voor kooivogels zoals kanaries.

Waar staat een grote weegbree graag?

• In het wild: paden, karrensporen, erven, beweide graslanden, gazons, akkerranden en ruderale plekken; overal waar de grond betreden of bereden wordt.
• Houdt van voedselrijke, vochtige tot vrij droge grond en verdraagt verdichting en kortstondige overstroming.
• Zon of halfschaduw; in diepe schaduw blijft hij klein en bloeit hij nauwelijks.
• In de tuin: in een gras- of grindpad, tussen klinkers of stapstenen, in een kort gemaaide gazonrand of op een speelplek.
• In hoog, ongemaaid grasland verdwijnt hij: hij kan niet op tegen hoge planten.

Mooi samen met

• Madeliefje: Bloeit maandenlang in hetzelfde kort gemaaide gras en verdraagt ook betreding.
• Witte klaver: Vult open plekjes in gazon en pad en lokt bijen en hommels.
• Gewone brunel: Paarse bloemen laag tussen het gras, ook als je kort maait.
• Smalle weegbree: Zijn familielid voor iets minder betreden grasland; samen voeden ze rupsen en vogels.
• Kruipend zenegroen: Blauwe bloemaren in mei, in een vochtige, kort gehouden gazonrand.

Hoe en wanneer plant je een grote weegbree?

1. Meestal hoef je niets te doen: grote weegbree verschijnt vanzelf op betreden plekken, want het zaad zit al in de grond of komt mee met schoenen.
2. Wil je hem toch zaaien, koop dan zaad van inheemse herkomst bij een kwekerij of zaadhandel voor wilde planten.
3. Zaai in het voorjaar (maart–mei) of in september dun uit op losgemaakte, onkruidvrije grond en druk het zaad goed aan; dek het nauwelijks af, want het kiemt beter in het licht.
4. Houd de grond vochtig tot de kiemplanten er zijn, na 2–3 weken. Dun uit tot 15–20 cm tussen de planten.
5. Planten in pot zet je in het voorjaar of de herfst op 20 cm afstand; geef de eerste weken water bij droogte.
6. Graaf nooit planten uit in de natuur: ook een algemene soort laat je beter staan, en zaad of een kwekerijplant slaat beter aan.

Verzorgen

Water

Na het planten alleen bij droogte. Eenmaal geworteld komt hij met zijn diepe wortels door droge zomers.

Bemesten

Niet nodig. Hij groeit van nature op voedselrijke grond en heeft geen extra mest nodig.

Maaien

In een gazon of pad gewoon meemaaien: de rozet ligt onder het maaimes en loopt telkens opnieuw uit.

Woekeren

Staat hij waar je hem niet wilt, steek de rozet dan uit met een smalle schop of onkruidsteker, met zo veel mogelijk wortel. Op losse, niet betreden grond krijgt hij zelden de overhand.

Zaad laten vallen

Laat een paar aren rijpen voor de vogels. Wil je minder zaailingen, knip de aren dan weg zodra ze bruin kleuren.

Tip: Loopt er een spoor van grote weegbree door je gazon? Dan toont de plant je waar een pad hoort: leg er stapstenen en laat de weegbree ertussen groeien.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart en augustus.

Wanneer: In augustus de uitgebloeide aren wegknippen als je uitzaaien wilt beperken; anders laat je ze staan tot maart.

Hoe:

• Knip de aren met een schaar aan de voet weg; de rozet zelf laat je staan.
• Voor de vogels laat je de aren in de herfst en winter staan en ruim je ze in maart op.
• In een gazon volstaat gewoon maaien op 4–6 cm hoogte.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Verzamel rijp zaad van augustus tot oktober door de bruine aren af te ritsen. Zaai in het voorjaar of in de herfst bovenop de grond en druk aan.

Scheuren

Oudere planten met meerdere rozetten kun je in het voorjaar met een scherpe spade delen; elk deel moet wortels hebben.

Hoe komt een grote weegbree de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• In zachte winters blijft de rozet deels groen; bij strenge vorst sterven de bladeren af en loopt de plant in april weer uit.
• De bruine aren met zaad blijven tot in de winter staan en zijn dan voer voor vinken en mussen.
• Volledig winterhard: vorst tot −30 °C is geen probleem.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op de bladeren in droge nazomers. Onschuldig; laat het gaan of knip de ergste bladeren weg.
• Te veel in het gazon: Veel weegbree wijst op verdichte grond. Belucht de grond, verminder de betreding of leg een pad aan waar mensen lopen.
• Zaad aan schoenen: Het kleverige zaad reist mee naar moestuin en borders. Veeg je schoenen af en knip aren langs moestuinpaden weg voor ze rijp zijn.
• Verdwijnt in hoog gras: Hij kwijnt weg als hoge planten hem overgroeien. Houd de plek kort als je hem wilt houden.

Het jaar rond

• Maart: Oude aren wegknippen. Nieuwe bladeren lopen uit.
• April: Zaaien of planten. De rozetten groeien snel.
• Mei: Zaaien kan nog. Gazon en paden maaien.
• Juni: Eerste aren in bloei. Let op de lila helmknoppen.
• Juli: Volle bloei. Jonge planten water geven bij droogte.
• Augustus: Eerste zaad rijp. Aren wegknippen als je geen zaailingen wilt.
• September: Zaad verzamelen. Zaaien kan nu ook.
• Oktober: Laatste bloei. Vinken en mussen eten van de aren.
• November: De rozet blijft groen tot de eerste vorst.
• December: Rust. Laat de aren staan voor de vogels.

Wist je dat?

• De naam weegbree komt van het Middelnederlandse ‘wegebrede’: het brede blad langs de weg. Het Latijnse plantago zou verwijzen naar planta, de voetzool, omdat de bladeren plat op de grond liggen.
• Europese kolonisten brachten de plant onbedoeld mee naar Noord-Amerika. Inheemse Amerikanen zouden hem daarom ‘de voetstap van de witte man’ genoemd hebben.
• Het zaad wordt slijmerig als het nat wordt en kleeft dan aan schoenen, hoeven en autobanden: zo reist de plant met mensen en dieren mee.