Katwilg

Hoe herken je een katwilg?

Groeivorm

Struik of kleine boom van 3–6 m met lange, rechte twijgen; vaak als hakhout of knotwilg beheerd.

Blad

Verspreid, 10–20 cm lang en 1–2 cm breed, gaaf met een licht omgerolde rand; onderkant zijdeachtig zilvergrijs behaard.

Twijgen

Lang, recht en buigzaam, eerst behaard en later glanzend groenbruin.

Bloem

Katjes in maart–april, vóór het blad; mannelijke en vrouwelijke katjes op aparte struiken.

Vrucht

Pluizige zaden in mei.

Verschil met de schietwilg

De schietwilg heeft kortere bladeren (5–10 cm) met een gezaagde rand, en wordt een grote boom.

Verschil met de boswilg

De boswilg heeft breed-ovaal blad met een grijsviltige onderkant.

Bloei: maart–april · Snoeien: december–maart

Herkennen per kenmerk: Lang en smal blad · Witte of zilveren onderkant

Lijkt op, maar is het niet

• Schietwilg Salix alba: kortere bladeren (5–10 cm) met een gezaagde rand; een grote boom. Verschil met schietwilg
• Boswilg Salix caprea: breed-ovaal blad met een grijsviltige onderkant. Verschil met boswilg

Waarom in je tuin?

• Vroege katjes in maart–april: stuifmeel en nectar voor bijen en hommels.
• Levert elk jaar lange, buigzame tenen voor vlechtwerk, manden en levende wilgenhutten.
• Waardplant voor veel rupsen en insecten, en dus voedsel voor vogels.
• Groeit snel op natte grond, waar veel andere struiken het moeilijk hebben.

Waar staat een katwilg graag?

• Volle zon; in de schaduw groeit hij slap en ijl.
• Vochtige tot natte grond: langs een gracht, vijver of beek, of in een laag, nat stuk van de tuin.
• De wortels zoeken water: plant hem op ruime afstand van rioleringen, drainagebuizen en funderingen.
• Reken op 3–6 m hoog en zo’n 3 m breed, of houd hem klein door hem regelmatig af te zetten.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Vochtig tot nat

Grootte

5 m hoog, 3 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Zwarte els: Een inheemse boom voor dezelfde natte oever.
• Gelderse roos: Bloeit in mei–juni, draagt rode bessen en houdt ook van vochtige grond.
• Grote kattenstaart: Paarse bloeiaren in de zomer langs de waterkant, vol bijen en vlinders.
• Gele lis: Gele bloemen in mei–juni aan de voet van de wilg, met de voeten in het water.

Hoe en wanneer plant je een katwilg?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed, of steek gewoon een verse twijg in de grond: hij wortelt vanzelf.
2. Voor een levende wilgenhut of -tunnel: steek in februari–maart tenen van 2–3 m zo’n 30 cm diep in de grond, 20–30 cm uit elkaar, en vlecht de toppen aan elkaar.
3. Houd gras en onkruid rond jonge planten weg, zodat ze niet verstikken.
4. Geef water bij droogte in het eerste voorjaar en de eerste zomer.

Verzorgen

Water

Op een natte plek niet nodig; op drogere grond het eerste jaar bij droogte.

Bemesten

Niet nodig.

Afzetten

Om de één à drie jaar in de winter, voor lange, rechte tenen.

Wilgenhut

Vlecht de nieuwe scheuten in de loop van het jaar mee in het geraamte, en knip in de winter weg wat te lang is.

Tip: Bouw met de tenen van je katwilg een levende wilgenhut voor de kinderen: steek in februari lange tenen in een cirkel in de grond en vlecht de toppen samen. Na één zomer heb je een groene hut.

Wanneer snoei je een katwilg?

Snoeimaanden: december–maart.

Wanneer: In de winterrust, van december tot maart.

Hoe:

• Zet hem elke één à drie jaar af tot vlak boven de grond of tot op de knot: dan krijg je lange, rechte tenen.
• Gebruik de tenen vers voor vlechtwerk, of laat ze drogen en week ze later een paar dagen in water.
• Wil je liever een struik dan hakhout, haal dan alleen elk jaar enkele oude takken weg.

Let op: Snoei niet in het broedseizoen (half maart tot half augustus) als er vogels in de struik nestelen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Winterstekken

Steek in de winter stukken van 20–30 cm van eenjarige twijgen voor twee derde in de grond; ze wortelen bijna altijd.

Lange tenen

Voor een wilgenhut of een levend scherm steek je in februari–maart meteen lange tenen in de grond.

Hoe komt een katwilg de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• In de winter, zonder blad, zie je de lange tenen het best: het moment om af te zetten en te oogsten.

Ziektes en plagen

• Wilgenhaantje: Kleine, metaalblauwe kevertjes en hun larven vreten in de zomer gaatjes in het blad of maken het doorzichtig. De struik loopt het volgende jaar gewoon weer uit.
• Wilgenroest: Oranje puistjes op de onderkant van het blad in de late zomer, en vroege bladval. Onschuldig voor een struik die je toch afzet; ruim het blad op.
• Wortels in leidingen: Wilgenwortels dringen in lekkende rioleringen en drainagebuizen. Plant hem op ruime afstand ervan.
• Droogte: Bladval en slappe groei op een te droge plek. Kies een vochtige plek of geef water.

Het jaar rond

• Januari: Afzetten en tenen oogsten.
• Februari: Afzetten; een levende wilgenhut of -tunnel planten.
• Maart: Katjes voor de bijen; laatste snoei, vóór half maart.
• April: Katjes; hij loopt uit.
• Mei: Pluizige zaden.
• Juli: Nieuwe scheuten meevlechten in de wilgenhut; let op wilgenhaantjes.
• November: Planten en winterstekken.
• December: Afzetten kan beginnen; tenen voor kerstkransen.

Wat kan je ermee?

Ook gebruikt voor

Twijgen voor vlechtwerk, manden, matjes en levende wilgenhutten of -tunnels.

Voor de natuur

Vroege katjes voor bijen; waardplant voor veel rupsen.

Tuin en landschap

Snelle, vochtminnende struik voor langs een gracht of vijver.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Hommels

Nectar en stuifmeel voor hommels, ook uit diepe bloemen en vroeg in de lente.

Nachtvlinders

Nectar voor nachtvlinders, vaak uit bloemen die ’s avonds geuren.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Dé wilg voor vlechtwerk, manden en levende wilgenhutten: de twijgen groeien in één jaar tot 3 m.
• Wilgen zijn tweehuizig: een struik draagt ofwel gele mannelijke katjes, ofwel groenige vrouwelijke.
• Wilgenbast bevat salicine, al eeuwen gebruikt tegen pijn en koorts en de basis waarop later aspirine werd ontwikkeld.
• De soortnaam viminalis komt van het Latijnse vimen, ‘buigzame twijg om mee te vlechten’. Ook de Viminaal, een van de zeven heuvels van Rome, is naar zulke wilgentenen genoemd.
• In grienden, zoals in de Biesbosch, werden wilgen als de katwilg geteeld voor rijshout. Daarmee vlocht men zinkstukken om dijken en oevers te versterken.