Aardbeiboom

Hoe herken je een aardbeiboom?

Groeivorm

Groenblijvende heester of kleine boom, bij ons meestal 3–4 m hoog en 3 m breed, vaak meerstammig en wat grillig.

Blad

Elliptisch, 5–10 cm, leerachtig, glanzend donkergroen met een fijn gezaagde rand en vaak een roodachtige bladsteel.

Schors

Roodbruin; op oudere stammen schilfert hij in reepjes af.

Bloem

Kleine, hangende, kruikvormige klokjes, wit of licht roze, in trossen van oktober tot december.

Vrucht

Ronde, wrattige bessen van 1,5–2 cm, van geel via oranje naar rood; ze rijpen in de herfst, een jaar na de bloei.

Bloei: oktober–december · Oogst en vruchten: oktober–december · Planten: april–mei en september · Snoeien: april

Waarom in je tuin?

• Bloemen en rode vruchten tegelijk, van oktober tot december: kleur in een seizoen waarin weinig bloeit.
• Groenblijvend, met glanzend blad en een mooie roodbruine stam, het hele jaar door.
• Een late nectarbron voor bijen en hommels op zachte herfstdagen.
• Eetbare vruchten voor jam, gelei of likeur.
• Verdraagt kalkrijke en vrij droge grond, anders dan de meeste planten uit de heidefamilie.

Waar staat een aardbeiboom graag?

• Zon tot halfschaduw; hoe meer zon, hoe rijker de bloei en de vruchtzetting.
• Elke goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Natte voeten in de winter verdraagt hij slecht.
• Beschut tegen koude oosten- en noordenwinden, bijvoorbeeld voor een muur of tussen andere heesters.
• Reken op 3 m ruimte: hij groeit traag, maar wordt na jaren een kleine boom.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

4 m hoog, 3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -15 °C)

Mooi samen met

• Winterheide: Bloeit ook in de winter en verdraagt eveneens kalk: een laag, roze tapijt onder de struik.
• Lavendel: Houdt van dezelfde zonnige, droge plek en geeft een mediterrane sfeer.
• Cistusroos: Een andere mediterrane heester voor een droge, zonnige border.
• Laurierbladige sneeuwbal: Groenblijvend en bloeit ook in de winter, voor een beschutte groep groenblijvers.
• Rozemarijn: Groenblijvend kruid dat net als de aardbeiboom van zon en goed doorlatende grond houdt.

Hoe en wanneer plant je een aardbeiboom?

Planten in april–mei en september.

1. Plant in april–mei, zodat hij goed geworteld is voor de winter, of in september.
2. Kies een jonge plant in pot: oudere planten slaan slecht aan na verplanten.
3. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en maak de bodem los; op zware klei zorg je voor afwatering met grof zand of grind.
4. Zet de plant even diep als in de pot, vul aan en druk de grond goed aan.
5. Geef meteen ruim water, en het eerste jaar wekelijks bij droogte.
6. Leg een laag mulch van houtsnippers of bladcompost rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte; daarna is hij behoorlijk droogtebestendig.

Bemesten

Weinig nodig: in april wat compost of organische mest voor heesters.

Mulchen

Een laag mulch in het voorjaar houdt de grond vochtig en beschermt jonge wortels in de winter.

Vruchten

Pluk de vruchten als ze helemaal rood en zacht zijn. Afgevallen vruchten geven vlekken op een terras.

Jonge planten

Bescherm ze de eerste 2–3 winters bij strenge vorst met een winterdoek.

Tip: Plant hem waar je hem in de herfst goed ziet, bijvoorbeeld vanuit het raam: dan geniet je het meest van de bloemen en rode vruchten tegelijk. Wacht met snoeien tot april, zodat je eerst ziet welke twijgen de winter overleefd hebben.

Wanneer snoei je een aardbeiboom?

Snoeimaanden: april.

Wanneer: Snoeien is zelden nodig. Als het moet, doe het in april, als de ergste vorst voorbij is.

Hoe:

• Knip bevroren en dode twijgen terug tot in gezond hout.
• Verwijder takken die kruisen of naar binnen groeien.
• Wil je de mooie stam zien, haal dan geleidelijk de onderste takken weg en maak er een meerstammig boompje van.
• Een stevige verjongingssnoei wordt meestal goed verdragen, maar dan verlies je een jaar bloemen en vruchten.

Let op: Bloemen en jonge vruchten hangen tegelijk aan de struik: elke snoeibeurt kost je dus van beide. Snoei zo weinig mogelijk.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Haal de zaden in de herfst uit rijpe vruchten, spoel ze schoon en zaai ze in een pot die je buiten laat overwinteren. Ze kiemen in het voorjaar; de jonge planten groeien traag.

Halfrijpe stekken

In de late zomer stekken van 10 cm met een hieltje, in vochtige stekgrond onder plastic. Het wortelen gaat traag en lukt niet altijd.

Afleggen

Een lage tak in het voorjaar licht insnijden, in de grond leggen en vastpinnen; na een jaar loskoppelen.

Hoe komt een aardbeiboom de winter door?

Winterhard tot −15 °C: jonge planten beschermen.

• Winterhard tot ongeveer −15 °C: in de meeste Belgische winters geen probleem op een beschutte plek.
• Jonge planten zijn gevoeliger: bescherm ze de eerste winters bij strenge vorst met een winterdoek en een laag mulch.
• Na een strenge winter kan het blad bruin worden of kunnen twijgen afvriezen; meestal loopt de plant in het voorjaar opnieuw uit.
• In een pot: zet hem tegen een muur, wikkel de pot in jute en zet hem op potvoetjes, zodat het water weg kan.

Ziektes en plagen

• Bladvlekken: Bruine of zwarte vlekjes op het blad, vooral in natte jaren. Ruim afgevallen blad op en hou de struik luchtig.
• Vorstschade: Bruin blad en dode twijgtoppen na een strenge winter. Knip ze in april terug tot in gezond hout.
• Wortelrot: Op natte, slecht doorlatende grond wordt het blad geel en sterven takken af. Plant op een goed gedraineerde plek.
• Weinig vruchten: Te veel schaduw, of de plant is nog jong. Geef hem een zonniger plek en wat geduld.

Het jaar rond

• Januari: Jonge planten bij strenge vorst afdekken met een winterdoek.
• Maart: Compost geven. Mulch aanbrengen.
• April: Planten. Bevroren twijgen terugknippen en eventueel licht snoeien.
• Mei: Planten. Water geven bij droogte.
• Juni: Jonge planten water geven bij droogte.
• Augustus: Halfrijpe stekken nemen.
• September: Planten. De vruchten kleuren oranje en rood.
• Oktober: Begin van de bloei. Rijpe vruchten plukken.
• November: Bloemen en rode vruchten tegelijk. Jam of gelei maken.
• December: Laatste bloei. Jonge planten beschermen tegen strenge vorst.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (oktober–december)

De ronde, wrattige vruchten rijpen een vol jaar na de bloei, van oktober tot december, tegelijk met de nieuwe bloemen. Pluk ze als ze dieprood en zacht zijn. Het vruchtvlees is korrelig en zoet, wat naar abrikoos en guave; vers vinden veel mensen ze wat flauw, maar in jam, gelei of likeur komen ze tot hun recht (in Portugal maakt men er de brandewijn medronho van).

Bewaring

Rijpe vruchten blijven een paar dagen goed in de koelkast; ze worden snel papperig. Verwerk ze meteen of vries ze in.

Let op: Eet ze met mate: overrijpe vruchten kunnen wat gisten, en veel tegelijk geeft soms buikpijn (de Latijnse naam unedo zou ‘ik eet er maar één’ betekenen). Eet enkel goed rijpe, rode vruchten.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Confituur van de aardbeiboom (Jam · ± 3 potten · 40 min)
• Aardbeiboomlikeur (Likeur · ± 750 ml · 15 min + 6 weken trekken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De naam unedo zou volgens de Romeinse schrijver Plinius komen van ‘unum edo’, ‘ik eet er maar één’: de vruchten vallen wat tegen.
• Een beer die van een aardbeiboom eet, staat in het wapen van Madrid; een beeld ervan staat op de Puerta del Sol.
• In Portugal stookt men uit de vruchten een sterke drank, medronho.