Rode appelbes

Hoe herken je een rode appelbes?

Groeivorm

Rechtopgaande, meerstammige struik van 2–2,5 m hoog en 1,5 m breed; vormt met uitlopers langzaam een groepje.

Blad

Elliptisch, fijn gezaagd en glanzend donkergroen; grijs viltig aan de onderkant; in de herfst felrood.

Bloem

Kleine, witte bloemen met vijf kroonblaadjes en roze helmknoppen, in trosjes in mei.

Vrucht

Kleine, helderrode, ronde besjes die tot in de winter blijven hangen.

Wortels

Fijn vertakt; op een goede plek komen er uitlopers rond de struik.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: september–november · Planten: maart–april en oktober–november · Snoeien: februari–maart

Waarom in je tuin?

• Een van de mooiste rode herfstkleuren van alle struiken.
• Rode bessen die tot in de winter blijven hangen en laat in het seizoen voedsel zijn voor vogels.
• Witte bloemen in mei voor bijen.
• Verdraagt natte grond en past dus in een vochtige tuin of aan een oever.
• Weinig vatbaar voor ziekten en weinig snoeiwerk.

Waar staat een rode appelbes graag?

• Zon geeft de mooiste herfstkleur en de meeste bessen; halfschaduw kan ook.
• Zand-, leem-, klei- of venige grond, zuur tot neutraal; op erg kalkrijke grond kan het blad geel worden.
• Normaal vochtig tot nat: ook geschikt voor een oever of een plek die in de winter nat staat.
• Plant als solitair, in een gemengde haag of in een groep op 1–1,5 m afstand.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem, klei of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal of nat

Grootte

2,5 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Herfstaster: Blauw en paars naast het rode herfstblad.
• Pijpenstrootje: Strogele halmen naast het rode blad, ook op natte grond.
• Kornoelje: Rode of gele twijgen in de winter, voor dezelfde vochtige grond.
• Gelderse roos: Witte bloemen en rode bessen in een gemengde, vogelvriendelijke haag.
• Schoenlappersplant: Groenblijvend blad aan de voet van de struik.

Hoe en wanneer plant je een rode appelbes?

Planten in maart–april en oktober–november.

1. Plant in maart–april of in oktober–november.
2. Graaf een plantgat dubbel zo breed als de kluit en meng er compost door.
3. Zet de struik even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 1–1,5 m afstand; in een vrij groeiende haag 80–100 cm.
5. Geef een flinke gieter water.
6. Mulch met bladcompost of houtsnippers.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna alleen in lange droge periodes, zeker op zandgrond.

Bemesten

In het voorjaar wat compost; meer is niet nodig.

Mulchen

Een laag bladcompost houdt de grond vochtig en licht zuur.

Uitlopers

Steek uitlopers die te ver gaan in het voorjaar of de herfst met de spade af.

Bessen

Laat de bessen hangen voor de vogels en het winterbeeld.

Tip: Plant haar op een plek die je vanuit huis ziet: in oktober kleurt ze vuurrood, en de bessen blijven hangen tot in de winter, als de struik verder kaal staat.

Wanneer snoei je een rode appelbes?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Weinig nodig. Haal in februari–maart af en toe een oude tak aan de voet weg.

Hoe:

• Zaag om de een à twee jaar een of twee van de oudste takken aan de voet weg.
• Verwijder dode, zwakke en kruisende takken.
• Knip niet in de toppen: dan verlies je bloemen en bessen.
• Wordt de struik te breed, steek dan uitlopers aan de rand af.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

Van oktober tot maart een bewortelde uitloper met een spade losmaken en verplanten.

Zachte stekken

In juni stekken van 10 cm van jonge scheuten in vochtige stekgrond onder plastic laten wortelen.

Zaaien

Zaad uit de bessen in de herfst schoonmaken en buiten in een bak zaaien; de winterkou heft de kiemrust op.

Hoe komt een rode appelbes de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Zeer winterhard, tot −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De rode bessen sieren de kale struik tot ver in de winter.
• In een pot: kies een grote pot en houd de grond vochtig, ook in de winter.

Ziektes en plagen

• Geel blad: Chlorose op kalkrijke grond. Mulch met bladcompost of naaldenstrooisel en geef regenwater.
• Kale onderkant: Oude takken worden kaal aan de voet. Zaag ze aan de grond weg; jonge scheuten vullen de struik weer op.
• Weinig bessen: Te veel schaduw of te zwaar gesnoeid. Een zonnigere plek en minder snoei helpen.
• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen natuurlijke vijanden ze op; anders afspuiten met water.
• Uitlopers: De struik breidt zich uit. Steek uitlopers jaarlijks af.

Het jaar rond

• Februari: Oude takken aan de voet wegnemen.
• Maart: Planten. Compost geven.
• April: Planten. Mulch aanbrengen.
• Mei: Bloei; bijen op bezoek.
• Juni: Zachte stekken nemen.
• Juli: Water geven bij droogte.
• Augustus: De bessen beginnen te kleuren.
• September: Rode bessen. De herfstkleur begint.
• Oktober: Felrode herfstkleur. Planten. Zaad zaaien.
• November: Planten. Bessen laten hangen.
• December: De bessen sieren de kale struik; vogels eten ze later in de winter.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (september–november)

De besjes van de rode appelbes kleuren in september helderrood en zijn rijp in oktober en november, als ze diep gekleurd zijn en een beetje meegeven. Ze blijven tot in de winter aan de struik hangen, dus je hoeft je niet te haasten. Ze zijn kleiner, droger en meliger dan die van de paarszwarte appelbes, en rauw wrang en zuurzoet: gebruik ze gekookt en gemengd met appel, in gelei of appelmoes, waaraan ze een mooie roze kleur geven. Pluk nooit alles: laat een flink deel hangen voor de vogels, die ze laat in de winter eten.

Bewaring

Verse besjes houden een tot twee weken in de koelkast. Je kan ze ook in een zak invriezen, tot een jaar, en ze bevroren koken. Gelei houdt een jaar in gesloten potjes, koel en donker; appelmoes een paar dagen in de koelkast of drie maanden in de diepvries.

Let op: Rauw zijn de besjes wrang: proef er hooguit een paar en verwerk de rest. Kook ze heel, wrijf ze door een zeef of laat het sap uitlekken, en maal of mix de pitjes niet: zoals bij veel vruchten uit de rozenfamilie bevatten ze een beetje stoffen die blauwzuur kunnen vormen. Het sap geeft vlekken op kleding. Verwar de besjes niet met andere rode besjes in de tuin, zoals die van dwergmispel, Gelderse roos of taxus: pluk enkel van je eigen struik, die je zeker herkent.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gelei van rode appelbes en appel (Gelei · ± 3 potjes van 250 ml · 1 uur + een nacht uitlekken)
• Roze appelmoes met rode appelbes (Compote · ± 1 liter · 45 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De Engelse naam chokeberry verwijst naar de wrange, samentrekkende smaak van de bessen.
• Appelbes is een goede naam: botanisch zijn de besjes kleine appeltjes, en de struik is familie van appel, peer en lijsterbes.
• De paarse appelbes is een natuurlijke kruising tussen de rode en de zwarte appelbes.