Alpenbalsem

Hoe herken je een alpenbalsem?

Groeivorm

Kleine, dichte rozetjes van 5–10 cm hoog en 10–15 cm breed.

Blad

Klein, spatelvormig, gekarteld en licht behaard; vaak blijft het in de winter groen.

Bloem

Bloempjes van zo’n 1 cm met vijf ingesneden slippen, in korte trosjes boven de rozet.

Kleur

Roze tot purperroze; er zijn ook witte en karmijnrode vormen.

Levensduur

Kortlevend, vaak 2–3 jaar, maar hij zaait zich uit.

Bloei: april–juni · Zaaien: maart–april · Planten: maart–april en september

Waarom in je tuin?

• Een van de weinige planten die het goed doen in muurspleten, voegen en tussen stenen.
• Vroege bloei van april tot juni, als de rotstuin nog weinig kleur heeft.
• Trekt bijen en andere kleine bestuivers.
• Zaait zich bescheiden uit, waardoor een oud muurtje of een trap vanzelf een natuurlijke uitstraling krijgt.
• Klein genoeg voor een trog, een pot of het kleinste plekje.

Waar staat een alpenbalsem graag?

• Zon tot halfschaduw; in de volle zon blijft hij compacter.
• Schrale, goed drainerende zand- of leemgrond, neutraal tot kalkrijk; graag met steengruis of oude kalkmortel.
• Droog: in voegen, op muurtjes of tussen stenen, waar water snel wegloopt.
• Plant op 10–15 cm afstand, of zaai hem rechtstreeks in een voeg.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Droog

Grootte

0,1 m hoog, 0,15 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -25 °C)

Mooi samen met

• Huislook: Vlezige rozetten voor dezelfde droge muurspleten.
• Vetkruid: Bloeit later in de zomer en houdt van dezelfde schrale grond.
• Rotsanjer: Blauwgrijze kussens en geurende roze bloemen op een muurkroon.
• Steenbreek: Fijne rozetten en bloempjes voor een rotstuin of trog.
• Kruiptijm: Een geurende mat tussen stapstenen en voegen.

Hoe en wanneer plant je een alpenbalsem?

Planten in maart–april en september.

1. Plant in maart–april of in september.
2. Kies een voeg, muurspleet of plekje tussen stenen en haal er oude grond of mos uit.
3. Duw de kluit voorzichtig in de spleet, eventueel met wat zanderige grond eromheen; zet hem even diep als in de pot.
4. Houd 10–15 cm afstand als je meerdere plantjes zet.
5. Geef voorzichtig water met een fijne broes en houd hem de eerste weken licht vochtig.
6. In een trog of rotstuin: leg een laagje grind rond de rozet.

Verzorgen

Water

Alleen in de eerste weken na het planten, en in een pot of trog bij lange droogte.

Bemesten

Niet nodig: hij groeit het mooist op arme grond.

Uitgebloeide bloemen

Laat ze staan als je wilt dat hij zich uitzaait.

Zaailingen

Laat zaailingen in voegen staan: ze vervangen de oude, kortlevende planten.

Concurrentie

Houd sterke buren zoals mos of kruipende planten op afstand, zodat ze de kleine rozetten niet overwoekeren.

Tip: Meng het fijne zaad met wat zand en strooi het in de spleten van een muurtje of tussen stenen: daarna zaait alpenbalsem zich zelf uit op droge, kalkhoudende plekken.

Wanneer snoei je een alpenbalsem?

Wanneer: Alpenbalsem wordt niet gesnoeid. Hooguit haal je na de bloei uitgebloeide trosjes weg als je geen zaailingen wilt.

Hoe:

• Laat de uitgebloeide bloemen staan als je wilt dat hij zich uitzaait.
• Pluk in het voorjaar dode blaadjes uit de rozetten.
• Verwijder afgestorven planten en laat de jonge zaailingen ernaast staan.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–april binnen of buiten: strooi het fijne zaad op zanderige grond of rechtstreeks in een voeg en dek het nauwelijks af. Dun de kiemplantjes uit.

Zelfuitzaai

Laat de bloemen zaad zetten; daarna verschijnen er vanzelf zaailingen in voegen in de buurt.

Scheuren

Oudere planten met meerdere rozetten kun je in het voorjaar voorzichtig verdelen.

Hoe komt een alpenbalsem de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• Winterhard tot ongeveer −25 °C: in België overleeft hij gewone winters zonder probleem.
• Natte winters zijn gevaarlijker dan vorst: in een muurspleet of voeg staat hij droog genoeg.
• In een pot of trog: zet hem op potvoetjes en eventueel onder een afdak tegen langdurige regen.

Ziektes en plagen

• Wegrotten: Rozetten worden zacht en bruin in natte, zware grond. Plant hem tussen stenen of in grindrijke grond.
• Slakken: Jonge rozetten worden aangevreten. Controleer na regen en vang de slakken weg.
• Overwoekeren: Sterkere planten groeien over de kleine rozetten heen. Knip de buren terug en geef alpenbalsem zijn eigen voeg.
• Verdwijnen: De plant sterft na 2–3 jaar. Dat is normaal: laat hem uitzaaien of zaai elk voorjaar wat bij.

Het jaar rond

• Maart: Binnen of in voegen zaaien. Planten.
• April: Begin van de bloei. In voegen zaaien. Planten.
• Mei: Volle bloei. Bijen op bezoek.
• Juni: Laatste bloemen. Zaad laten zetten.
• Juli: Het zaad valt uit in de voegen.
• September: Planten. Jonge zaailingen laten staan.
• Oktober: Afgestorven planten verwijderen.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Alpenbalsem is familie van het vingerhoedskruid, vandaar de Engelse naam fairy foxglove.
• In Groot-Brittannië is hij op veel plaatsen verwilderd op oude muren, ver van zijn natuurlijke groeigebied.
• Het geslacht Erinus telt maar heel weinig soorten; in tuinen kom je bijna alleen Erinus alpinus tegen.