Echte valeriaan

Hoe herken je een echte valeriaan?

Groeivorm

Vaste plant met een bladrozet en rechtopgaande, holle, gegroefde bloemstengels tot 1,5 m hoog; ongeveer 50 cm breed.

Blad

Geveerd, met veel smalle, gave of grof getande deelblaadjes; donkergroen.

Bloem

Kleine, lichtroze tot witte bloempjes in brede, ronde trossen aan de toppen, van juni tot augustus; zoet geurend.

Wortels

Een korte wortelstok met veel fijne wortels en soms korte uitlopers. Ze ruiken sterk, voor veel mensen onaangenaam.

Zaad

Klein, met een pluizig kroontje waarmee de wind het verspreidt.

Bloei: juni–augustus · Oogst en vruchten: september–oktober · Zaaien: april–mei · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart en augustus

Waarom in je tuin?

• Inheems en waardevol voor bijen, zweefvliegen en vlinders, van juni tot augustus.
• Hoog en luchtig: hij geeft hoogte aan een border zonder zwaar te ogen.
• Gedijt op vochtige plekken, zoals een vijverrand of een natte hoek, waar veel andere planten het moeilijk hebben.
• Zoet geurende bloemen, vooral merkbaar op warme zomeravonden.
• Makkelijk en sterk: weinig ziekten en volledig winterhard.

Waar staat een echte valeriaan graag?

• Zon tot halfschaduw.
• Elke voedzame grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk.
• Normaal tot vochtig of nat: hij houdt van een frisse bodem en verdraagt langdurige droogte slecht.
• Een beschutte plek voorkomt dat de hoge stengels omwaaien.
• Reken op 40–50 cm tussen de planten.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

1,5 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Grote kattenstaart: Een inheemse partner met paarse aren voor dezelfde vochtige grond.
• Moerasspirea: Romige, geurende pluimen en eveneens een liefhebber van natte voeten.
• Koninginnekruid: Een inheemse vlinderplant met roze schermen voor een vochtige border.
• Gele lis: Langs de vijverrand, met bloei in mei–juni, vlak voor de valeriaan.

Hoe en wanneer plant je een echte valeriaan?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Graaf een plantgat iets groter dan de kluit en meng er wat compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot, op 40–50 cm van elkaar.
4. Druk de grond aan en geef flink water.
5. Mulch met compost of bladcompost, zodat de grond vochtig blijft.
6. Zaaien kan buiten in april–mei ter plaatse: het zaad kiemt in het licht, dus druk het alleen aan.

Verzorgen

Water

Bij droogte regelmatig water geven; op een vochtige plek is dat zelden nodig.

Bemesten

In het voorjaar een laagje compost. Meer is niet nodig.

Steun

Op een winderige plek steun je de hoge stengels met takken of een plantensteun.

Uitgebloeide bloemen

Knip de bloemstengels na de bloei af als je wilt voorkomen dat hij zich overal uitzaait.

Oogsten

Graaf de wortels uit in september–oktober van het tweede jaar. Was ze, snijd ze in stukjes en laat ze op een luchtige plek drogen. Valeriaan is geen keukenkruid.

Tip: Plant echte valeriaan aan een vijverrand of in een vochtige hoek van de natuurtuin en knip de bloemstengels na de bloei af als je niet overal zaailingen wilt. Wil je de wortels oogsten, graaf ze dan in de herfst van het tweede jaar.

Wanneer snoei je een echte valeriaan?

Snoeimaanden: maart en augustus.

Wanneer: Knip in augustus de uitgebloeide stengels af, voor het zaad rijp is. De afgestorven resten haal je in maart weg.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemstengels af tot net boven het bladrozet.
• Laat het bladrozet staan: het blijft tot in de herfst groen.
• Knip in maart de dode bladeren en stengels weg, voor de nieuwe groei begint.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

Scheur in maart–april of in oktober een oudere pol in stukken met elk een stuk wortelstok en knoppen, en plant ze meteen weer uit.

Zaad

Zaai in april–mei buiten ter plaatse of in een pot. Het zaad heeft licht nodig om te kiemen: niet bedekken, alleen aandrukken en vochtig houden.

Jonge plantjes

Jonge plantjes die naast de moederplant opkomen, kan je in het voorjaar met een kluitje uitsteken en verplanten.

Hoe komt een echte valeriaan de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: geen bescherming nodig.
• In de herfst sterft de plant bovengronds af; de wortelstok overwintert in de grond.
• Laat de afgestorven resten tot maart liggen: ze beschermen de voet en bieden insecten een schuilplaats.

Ziektes en plagen

• Omvallen: De hoge stengels waaien om of buigen door na regen. Kies een beschutte plek of steun ze tijdig.
• Bladluis: Kolonies op de toppen van de stengels in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes ze op; anders afspuiten met water.
• Meeldauw: Wit poeder op de bladeren in droge zomers. Geef water bij droogte en knip aangetast blad weg.
• Katten: Katten worden aangetrokken door de geur van de wortels en kunnen erin graven of rollen. Bescherm jonge planten met gaas.
• Uitzaaien: Overal zaailingen in de tuin. Knip uitgebloeide stengels op tijd af en wied zaailingen als ze nog klein zijn.

Het jaar rond

• Maart: Dode resten wegknippen. Planten of scheuren.
• April: Planten. Buiten zaaien. Compost geven.
• Mei: Buiten zaaien. Stengels zo nodig steunen.
• Juni: Begin van de bloei. Letten op bladluis.
• Juli: Volle bloei, druk bezocht door bijen en vlinders.
• Augustus: Uitgebloeide stengels afknippen voor het zaad rijp is.
• September: Wortels oogsten van planten in hun tweede jaar. Planten.
• Oktober: Wortels oogsten. Planten of scheuren.
• November: Rust: de plant is bovengronds afgestorven.

Eetbaar en bruikbaar

Wortels (september–oktober)

Graaf de wortels uit in september of oktober van het tweede jaar, als het blad begint af te sterven. Spoel de aarde eraf, snijd de wortelstok met de fijne worteltjes in stukjes en laat ze drogen. Gedroogd ruiken ze sterk en muf, naar oude kaas of zweetvoeten, en net die geur lokt katten: veel katten rollen erin, zoals in kattenkruid. Valeriaan is geen keukenkruid. Van oudsher wordt de wortel gebruikt om tot rust te komen, maar hoe sterk zelf gedroogde wortel is, weet je niet: gebruik hem niet als middel zonder advies van een arts of apotheker.

Bewaring

Droog de stukjes wortel op een rooster op een warme, luchtige plek, of in de oven op hooguit 40 °C met de deur op een kier, tot ze breken als je ze plooit. Bewaar ze in een goed sluitende glazen pot, uit het bereik van de kat en niet tussen je voorraad: de geur dringt overal door. Zo houden ze een jaar.

Let op: Valeriaan maakt slaperig. Neem het nooit samen met alcohol, slaapmiddelen of kalmeermiddelen, en rijd niet met de auto of werk niet met machines nadat je het nam. Niet tijdens zwangerschap of borstvoeding en niet voor kinderen jonger dan 12 jaar. Maak er zelf geen thee of druppels van om in te nemen: vraag raad aan je arts of apotheker. Katten mogen aan het speeltje snuffelen en erin rollen, maar laat ze geen stukken wortel opeten.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Kattenspeeltje met valeriaanwortel (Andere · 2 speeltjes · 30 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• Rode valeriaan of spoorbloem, die je vaak op oude muren ziet, is een andere plant (Centranthus ruber) uit dezelfde familie.
• De naam komt waarschijnlijk van het Latijnse valere, dat ‘gezond of sterk zijn’ betekent.
• De zaadjes hebben een pluizig kroontje, zoals bij de paardenbloem, waarmee de wind ze ver kan meenemen.