Gekroonde ganzenbloem

Hoe herken je een gekroonde ganzenbloem?

Groeivorm

Eenjarige met een vertakte, rechtopgaande groei, ongeveer 70 cm hoog en 40 cm breed.

Blad

Wisselstandig, diep ingesneden, enigszins vlezig en aromatisch; groen tot licht grijsgroen.

Bloem

Margrietachtige bloemen van 3–5 cm in geel, met een witte of lichtgele rand, van juni tot september.

Geur

Het blad heeft een kenmerkende, aromatische geur wanneer je het wrijft.

Zaad

Kleine, driekantige zaadjes die gemakkelijk uitzaaien.

Bloei: juni–september · Oogst en vruchten: mei–oktober · Zaaien: maart–mei en augustus

Waarom in je tuin?

• Bloeit snel en lang: van juni tot in september, ook op arme grond.
• Margrietachtige gele en witte bloemen, ook als bloeiende vulling in een border of snijbloementuin.
• Bijen en zweefvliegen bezoeken de bloemen graag voor nectar en stuifmeel.
• Een goede snijbloem: de bloemen houden zich goed in de vaas.
• Eetbaar: de jonge bladeren worden als groente gegeten en de bloemblaadjes sieren een salade.

Waar staat een gekroonde ganzenbloem graag?

• Volle zon of lichte halfschaduw; in de zon bloeit hij het rijkst.
• Gewone, doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot kalkrijk. Hij is niet kieskeurig.
• Normale vochtigheid; in droge zomers regelmatig water voor een lange bloei.
• Op 20–30 cm uit elkaar in een groep. Beschutting is niet echt nodig, maar hoge planten kunnen bij wind omvallen.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

0,7 m hoog, 0,4 m breed

Winterhard

Verdraagt lichte vorst (tot -5 °C)

Mooi samen met

• Korenbloem: Blauw naast het geel; beide zijn eenjarige akkerbloemen.
• Cosmos: Bloeit in dezelfde periode en geeft roze en witte kleuren.
• Goudsbloem: Oranje en geel samen voor een warme tuin.
• Klaproos: Rood als contrast met het geel.
• Phacelia: Bijenvriend, bloeit in dezelfde periode.

Hoe en wanneer plant je een gekroonde ganzenbloem?

1. Zaai ter plaatse vanaf maart, tot en met mei; voor een tweede bloei kun je ook in augustus zaaien.
2. Maak de grond fijn en vlak en trek ondiepe voren of zaai breedwerpig.
3. Bedek de zaadjes heel licht, met niet meer dan ongeveer 0,5–1 cm grond, en druk ze licht aan.
4. Houd de grond vochtig; de zaadjes kiemen meestal binnen een of twee weken.
5. Dun uit tot 20–30 cm voor bloemen, of tot 10–15 cm als je vooral blad wilt oogsten.
6. Zaai om de 3–4 weken opnieuw voor verse bladeren of een lange bloei.

Verzorgen

Water

In droge perioden ruim water geven aan de voet, zeker in het begin. Een volgroeide plant verdraagt wat droogte.

Bemesten

Op normale grond is bemesten niet nodig; op arme grond een scheutje organische mest bij het zaaien.

Uitgebloeide bloemen

Knip verwelkte bloemen weg voor een langere bloei, of laat de laatste staan om zaad te winnen.

Oogsten

Pluk jonge bladeren en toppen als ze 10–15 cm lang zijn, vooral vóór de bloei: later worden ze bitterder.

Steun

Hoge planten kun je zo nodig met een stokje of takjes ondersteunen.

In de keuken

Gebruik jonge bladeren rauw in salades of voeg ze pas op het einde toe aan soep, roerbak of hotpot. Het blad heeft een eigen, aromatische smaak.

Tip: Zaai ter plaatse vanaf maart. Oogst de jonge bladeren voor in de keuken en laat enkele planten doorgroeien voor de gele en witte bloemen.

Wanneer snoei je een gekroonde ganzenbloem?

Wanneer: Hij wordt niet gesnoeid; knip tijdens het seizoen alleen verwelkte bloemen en oogst bladeren.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemen af boven een zijscheut: dat geeft nieuwe knoppen.
• Pluk jonge bladeren en toppen regelmatig; dat stimuleert vertakking.
• Aan het eind van het seizoen trek je de planten uit en compost je ze.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Ter plaatse in maart–mei of in augustus, ondiep, bij ongeveer 15–20 °C. De zaailingen komen in één tot twee weken boven.

Zelfzaai

Laat enkele bloemen uitzaaien: zonder moeite komen er volgend jaar nieuwe planten bij.

Hoe komt een gekroonde ganzenbloem de winter door?

Winterhard tot −5 °C: beschermen in strenge winters.

• Eenjarig: de plant sterft aan het eind van het seizoen af. Jonge planten verdragen lichte vorst tot ongeveer −5 °C.
• Haal de planten na de bloei weg of laat ze staan om zaad te laten vallen.
• In een pot: bewaar zaad droog en koel tot het voorjaar.

Ziektes en plagen

• Bladluis: Op jonge toppen en knoppen. Spuit ze af met water; lieveheersbeestjes en zweefvliegen helpen.
• Bladmineerders: Kronkelende gangetjes in het blad. Verwijder aangetaste bladeren en gooi ze bij het restafval.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad bij droogte en benauwd weer. Geef ruimte en water aan de voet.
• Slakken: Ze vreten jonge zaailingen. Raap ze ’s avonds weg en bescherm de zaaibedden.
• Doorschieten: In de hitte gaat hij snel bloeien en wordt het blad bitter. Zaai gespreid en oogst jong.

Het jaar rond

• Maart: Zaaien ter plaatse. Grond voorbereiden.
• April: Zaaien. Uitdunnen. Slakken weren.
• Mei: Laatste voorjaarszaai. Uitdunnen.
• Juni: Start van de bloei. Jonge bladeren oogsten.
• Juli: Volle bloei. Bloemen snijden. Verwelkte bloemen wegknippen.
• Augustus: Zaaien voor late bloei. Bloei.
• September: Laatste bloei. Zaad winnen.
• Oktober: Planten opruimen of laten uitzaaien.
• November: Zaad droog bewaren.
• December: Rust. Zaai plannen.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (juni–september)

Van juni tot september kan je de bloemen plukken. Trek de gele en witte lintbloemen, die op bloemblaadjes lijken, uit het hart en strooi ze over een salade, soep of rijst: ze smaken mild en wat kruidig. Het harde hart laat je liggen. Gebruik ze met mate, als versiering.

Blad (mei–juni en september–oktober)

De jonge bladeren en toppen pluk je als ze 10–15 cm lang zijn, het liefst voor de bloei: in mei en juni van een zaai in het voorjaar, in september en oktober van een zaai in augustus. Later, en in de zomerhitte, worden ze bitter. In Japan heet het blad shungiku en in Korea ssukgat; het smaakt aromatisch, wat kruidig en licht bitter. Eet het vooral gekookt: kort geblancheerd met sesam, in miso- of noedelsoep, in een eenpansgerecht of roerbak, telkens pas op het laatst erbij. Een paar heel jonge blaadjes kunnen rauw door een salade.

Bewaring

Het blad verwelkt snel: zet de stengels in een glas water of bewaar ze in een zakje in de koelkast, en gebruik ze binnen twee dagen. Geblancheerd en uitgeknepen kan je het in porties invriezen, voor soep. Bloemen pluk je vlak voor gebruik.

Let op: Gekroonde ganzenbloem is een composiet, familie van kamille, chrysant en arnica: wie daarvoor allergisch is, kan er ook op reageren, met jeuk in de mond of huiduitslag bij het plukken. Draag dan handschoenen en eet er niet van. Eet het blad liefst gekookt en met mate, en rauw enkel een paar jonge blaadjes. Zaai in een schoon bed en pluk enkel wat je zelf zaaide: klein kruiskruid, een giftig onkruid, heeft ook ingesneden blad en komt graag tussen de zaailingen op.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Shungiku met sesamsaus (Gerecht · 2 personen · 15 min)
• Misosoep met shungiku en tofu (Gerecht · 4 personen · 20 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• In Japan heet hij shungiku, wat lentechrysant betekent; in Oost-Azië is het een gewone bladgroente.
• De soortnaam coronaria is afgeleid van het Latijnse corona, krans of kroon.
• Hij heette vroeger Chrysanthemum coronarium en is nu in een eigen geslacht, Glebionis, ondergebracht.