Veenwortel

Hoe herken je een veenwortel?

Groeivorm

Kruipende wortelstok met lange, drijvende of liggende stengels die een vlak van 1 m en meer bedekken; boven water maar 10 cm hoog.

Blad

In het water langwerpig ovaal, 5–15 cm, glanzend en kaal, drijvend op lange stelen; op het land smaller, korter gesteeld en wat behaard.

Bloem

Dichte, cilindervormige aren van 2–4 cm met kleine roze bloempjes, van juni tot september.

Wortels

Krachtige wortelstok; de stengels wortelen ook op de knopen, waardoor hij zich snel uitbreidt.

Vijverzone

Van de natte oever en de moeraszone tot diep water, tot ongeveer 1 m waterdiepte.

Bloei: juni–september · Planten: april–juni · Snoeien: juli–augustus en oktober

Waarom in je tuin?

• Groeit zowel in water tot 1 m diep als op een natte oever: één plant voor twee vijverzones.
• Roze bloemaren van juni tot september, een lange bloei voor een inheemse waterplant.
• De bloemen lokken bijen, zweefvliegen en andere insecten.
• De drijfbladeren geven schaduw: dat remt algen en biedt een schuilplek voor kikkervisjes en kleine waterdieren.
• Waterjuffers en libellen rusten graag op de drijfbladeren.
• Inheems en volledig winterhard: een vaste waarde in een natuurvijver.

Waar staat een veenwortel graag?

• Volle zon geeft de rijkste bloei; in de schaduw groeit hij trager en bloeit hij weinig.
• Stilstaand of traag stromend water in een vijver of poel, of een natte oever die zelden uitdroogt.
• Waterdiepte: liefst 20–50 cm boven de mand, maar hij verdraagt tot ongeveer 1 m. Op de oever groeit hij in natte leem, klei of veengrond.
• Niet kieskeurig: zuur, neutraal en kalkrijk water zijn allemaal goed.
• Reken op ongeveer 1 m² wateroppervlak per plant; in een kleine vijver is één plant in een mand genoeg.

Licht

Zon

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Nat

Grootte

0,1 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Waterlelie: Grotere drijfbladeren en bloemen in diep water; samen bedekken ze het water, dus laat genoeg open water vrij.
• Gele lis: Rechtopstaande zwaarden en gele bloemen in mei–juni, voor de veenwortel bloeit.
• Kattenstaart: Paarsrode aren op de oever in dezelfde zomermaanden, ook een topper voor bijen.
• Watermunt: Geurend blad en lila bloemen in de ondiepe rand.
• Grof hoornblad: Een zuurstofplant onder water die het water helder helpt houden.

Hoe en wanneer plant je een veenwortel?

Planten in april–juni.

1. Plant van april tot juni, als het water opwarmt en de plant volop groeit.
2. Gebruik een vijvermand van minstens 10 liter met zware tuingrond of klei, zonder potgrond of mest: die voeden de algen.
3. Leg de wortelstok vlak onder het grondoppervlak en dek af met 2–3 cm grind, zodat de grond niet uitspoelt en vissen er niet in woelen.
4. Laat de mand eerst op 10–20 cm diepte zakken en zet hem na enkele weken dieper, op 20–50 cm onder het wateroppervlak.
5. Op een natte oever plant je rechtstreeks in de modder, op ongeveer 1 m van andere planten. Giet aan en hou de grond nat tot hij is aangeslagen.

Verzorgen

Water

In de vijver niet nodig. Op de oever moet de grond nat blijven; vul de vijver in droge zomers bij met regenwater.

Bemesten

Niet doen: extra voeding in een vijver geeft vooral algen.

In toom houden

Knip of trek in de zomer stengels weg die te ver gaan, zodat er open water blijft voor andere planten en dieren.

Opruimen

Haal in de herfst afstervend blad uit het water, zodat het niet op de bodem ligt te rotten.

Delen

Om de 2–3 jaar, als de mand vol wortels zit, de plant in het voorjaar delen.

Tip: Laat de mand in stappen zakken: begin op 10–20 cm diepte en zet hem dieper als de stengels langer worden. Zo bereiken de jonge bladeren meteen het licht.

Wanneer snoei je een veenwortel?

Snoeimaanden: juli–augustus en oktober.

Wanneer: Echt snoeien hoeft niet. In juli–augustus kort je stengels in die te ver gaan, in oktober haal je het afstervende blad weg.

Hoe:

• Knip te lange stengels af aan de rand van de mand, of trek ze voorzichtig los met hun wortels.
• Laat genoeg drijfbladeren staan: een derde tot de helft van het wateroppervlak bedekt met planten is goed voor een gezonde vijver.
• Haal in oktober geel en bruin blad weg met een vijverhark of schaar, zonder de wortelstok uit te trekken.
• Leg wat je uit het water haalt een dag op de oever, zodat waterdiertjes terug in de vijver kunnen kruipen.

Let op: Hij groeit snel en wortelt overal waar een stengel de bodem raakt: plant hem in een kleine vijver altijd in een mand.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Van mei tot augustus een stuk stengel van 15–20 cm met een paar knopen afknippen en in een mand met natte grond of in ondiep water leggen. Op de knopen groeien snel wortels.

Delen

In april–mei de wortelstok uit de mand halen, in stukken met elk een paar knopen snijden en elk stuk apart in een mand planten.

Hoe komt een veenwortel de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in een Belgische vijver is geen bescherming nodig.
• De drijfbladeren sterven in de herfst af; de wortelstok overwintert in de modder op de bodem.
• Planten op de oever overwinteren ook zonder zorg, zolang de grond niet uitdroogt.
• Hou bij lange vorst een wak open in een vijver met vissen, zonder op het ijs te slaan.

Ziektes en plagen

• Woekeren: De drijfbladeren bedekken bijna de hele vijver. Stengels inkorten en de mand om de paar jaar delen.
• Bladluis: Zwarte luisjes op drijfbladeren en bloemaren in de zomer. Spuit ze met water af: vissen en waterdieren eten ze op. Gebruik geen bestrijdingsmiddelen in of bij de vijver.
• Weinig bloemen: Te veel schaduw of een jonge plant. Een zonnige plek helpt; de landvorm op de oever bloeit vaak minder rijk dan de drijvende vorm.
• Vraatgaatjes: Kevertjes en hun larven vreten gaatjes in de drijfbladeren. Meestal onschuldig; zwaar aangetaste bladeren knip je weg.

Het jaar rond

• April: Planten of delen in een vijvermand. De eerste drijfbladeren verschijnen.
• Mei: Planten. Stekken nemen van jonge stengels.
• Juni: Eerste roze bloemaren. Planten kan nog.
• Juli: Bloei. Stengels inkorten die te ver gaan.
• Augustus: Bloei. Stengels inkorten. De vijver bijvullen met regenwater bij droogte.
• September: Laatste bloei. Bijen en zweefvliegen op de aren.
• Oktober: Afstervend blad uit het water halen.
• November: Rust. De wortelstok overwintert op de bodem.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Veenwortel verandert van uitzicht naargelang hij in het water of op het land groeit: drijvend met kale, glanzende bladeren, op het land rechtop met smallere, behaarde bladeren.
• De soortnaam amphibia verwijst naar dat leven in twee werelden, net als bij een amfibie.
• De geslachtsnaam Persicaria komt van het Latijnse persica, perzik, naar de bladvorm van sommige soorten.