Anijs

Hoe herken je een anijs?

Groeivorm

Opgaande, slanke eenjarige van 40–50 cm hoog en 20 cm breed, met een dunne penwortel en holle, fijn gegroefde stengels.

Blad

Onderste bladeren rond tot niervormig en getand, bovenste bladeren veerdelig en fijn ingesneden.

Bloem

Kleine witte bloemetjes in samengestelde schermen, in juli–augustus.

Zaad

Klein, eivormig en grijsbruin, met lichte ribbetjes. Sterke anijsgeur, vooral bij wrijven of kneuzen.

Wortels

Dunne penwortel: hij verdraagt verplanten slecht en wordt daarom ter plaatse gezaaid.

Bloei: juli–augustus · Oogst en vruchten: juni–september · Zaaien: april–mei

Waarom in je tuin?

• De zaadjes geven een zoete, zoethoutachtige smaak aan brood, koekjes, thee en drankjes.
• De witte schermen trekken bijen, zweefvliegen en andere nuttige insecten aan.
• Het fijne blad is bruikbaar in salades, soep en als sierlijke garnering.
• Makkelijk uit zaad te kweken, ook in een grote pot op een zonnig terras.
• Eenjarig en compact: past in een kruidenborder, tussen groenten of in een bakje.

Waar staat een anijs graag?

• Volle zon op een warme, beschutte plek: zonder warmte rijpen de zaden niet.
• Losse, goed doorlatende grond: zand of leem, zuur tot kalkrijk. Anijs houdt niet van natte klei.
• Droog tot normaal vochtig: laat de grond niet uitdrogen bij het kiemen, daarna is hij vrij droogtebestendig.
• Houd 20 cm tussen de planten en 30 cm tussen de rijen; in een pot minstens 25 cm diep.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Droog of normaal

Grootte

0,5 m hoog, 0,2 m breed

Winterhard

Vorstgevoelig: binnen overwinteren (boven 0 °C)

Mooi samen met

• Koriander: Dezelfde zonnige plek en dezelfde behoefte aan losse, doorlatende grond.
• Dille: Een verwante schermbloem met fijn blad; trekt eveneens nuttige insecten aan.
• Goudsbloem: Kleurrijke, makkelijke eenjarige die zweefvliegen en bijen aantrekt.
• Salie: Houdt van dezelfde warme, doorlatende grond en geeft een stevig contrast in blad.

Hoe en wanneer plant je een anijs?

1. Zaai in april–mei rechtstreeks buiten, als de grond warm genoeg is en er geen strenge vorst meer wordt verwacht.
2. Hark de grond fijn en haal onkruid weg; werk eventueel een beetje compost in, niet te veel.
3. Zaai dun in rijen van 30 cm op ongeveer 1 cm diepte, bedek met een dun laagje grond en druk lichtjes aan.
4. Houd de grond tot de kieming (na 2–3 weken) licht vochtig.
5. Dun de zaailingen uit tot 20 cm tussen de planten zodra ze 5 cm hoog zijn.

Verzorgen

Water

Tijdens het kiemen en in de eerste weken licht vochtig houden. Later alleen bij langdurige droogte water geven.

Bemesten

Meestal niet nodig. Te rijke grond geeft veel blad en weinig zaad.

Onkruid

Houd de jonge plantjes onkruidvrij: ze groeien in het begin traag en worden snel overwoekerd.

Steun

Op een winderige plek kan een paar takjes of een touwtje de stengels rechthouden als de zaden zwaar worden.

Oogsten

Blad kun je in de zomer plukken. Voor de zaden: oogst als de schermen grijsbruin worden (augustus–september), knip de stengels af en laat ze ondersteboven in een papieren zak drogen.

Tip: Zaai in april–mei ter plaatse op een warme plek, want hij verdraagt verplanten slecht. Oogst de schermen als ze grijsbruin zijn en laat ze nadrogen op papier.

Wanneer snoei je een anijs?

Wanneer: Anijs wordt niet gesnoeid: hij is eenjarig.

Hoe:

• Pluk jonge bladtoppen voor de keuken, maar neem niet te veel als je zaden wilt.
• Knip de zaadschermen af als ze grijsbruin zijn en de zaadjes beginnen los te laten.
• Ruim de stengels na de oogst op en leg ze op de composthoop.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In april–mei rechtstreeks op de definitieve plek, op 1 cm diepte. Verse zaden kiemen het best: oud zaad verliest snel zijn kiemkracht.

Zelfzaaien

Laat enkele schermen staan als je zaden wilt laten vallen: er komen volgend voorjaar vaak jonge plantjes op.

Hoe komt een anijs de winter door?

Winterhard tot 0 °C: beschermen in strenge winters.

• Anijs is eenjarig: na het zaadzetten sterft de plant af en blijft er niets over om te beschermen.
• Jonge plantjes verdragen geen strenge vorst (rond 0 °C), dus niet te vroeg zaaien.
• Bewaar de gedroogde zaden koel, droog en donker in een afgesloten potje en gebruik ze liefst binnen een jaar of twee, ook als zaaizaad.

Ziektes en plagen

• Zaad rijpt niet: In een koele, natte zomer worden de zaden niet rijp. Kies een zo warm mogelijke plek en gebruik anders het blad.
• Slakken: Jonge zaailingen worden snel opgegeten. Verzamel de slakken en bescherm de zaaiplek tot de plantjes sterker zijn.
• Meeldauw: Wit poeder op blad en stengels bij droogte en dichte stand. Voldoende ruimte geven, onderaan water geven.
• Bladluis: Op jonge scheuten en schermen. Afspuiten met water of de lieveheersbeestjes hun werk laten doen.

Het jaar rond

• Maart: De zaaigrond voorbereiden op een zonnige plek.
• April: Zaaien op de definitieve plaats, zodra de grond opwarmt.
• Mei: Zaaien en uitdunnen tot 20 cm. Onkruid wieden.
• Juni: Onkruid wieden. Bij droogte water geven.
• Juli: Bloei van de witte schermen. Bijen en zweefvliegen bezoeken de bloemen.
• Augustus: Zaden vormen zich. Let op de kleur van de schermen.
• September: Zaadschermen oogsten zodra ze grijsbruin zijn. Laten drogen en zaad dorsen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juni–juli)

Het jonge, fijn ingesneden blad pluk je in juni en juli, voor en bij het begin van de bloei. Het smaakt mild en zoet naar anijs: knip het fijn over een salade, worteltjes, vis of fruit, zoals dille of kervel. Pluk niet te veel van één plant, anders zet hij minder zaad.

Zaden (augustus–september)

De zaadjes zijn het eigenlijke kruid. In een warme zomer kleuren de schermen in augustus en september grijsbruin: knip ze dan af, hang ze ondersteboven in een papieren zak om na te drogen en wrijf de zaadjes eruit. In een koele, natte zomer rijpen ze niet altijd. Anijszaad geeft een zoete, zoethoutachtige smaak aan brood, koekjes, anijsmelk, thee, rode kool en vis. Kneus het pas vlak voor gebruik.

Bewaring

Laat de zaadjes een week nadrogen op een open schaal en blaas of zeef het kaf eruit. In een gesloten pot, donker en droog, houden ze een à twee jaar hun smaak. Het blad is vers het lekkerst en houdt een paar dagen in een zakje in de koelkast.

Let op: Anijs is een schermbloemige, net als de zeer giftige gevlekte scheerling en hondspeterselie, waarvan blad en schermen er sterk op lijken. Gebruik enkel anijs die je zelf zaaide uit gekocht zaad, of koop het zaad, en pluk nooit wilde schermbloemigen. Gevlekte scheerling heeft paarse vlekken op de stengel en ruikt naar muizen. Wie allergisch is voor selder, wortel of venkel, kan ook op anijs reageren. In gewone hoeveelheden in de keuken is anijszaad veilig; neem de etherische olie niet in.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Anijsmelk (Andere · 2 bekers · 15 min)
• Anijskoekjes (Gerecht · ± 40 koekjes · 30 min + 1 uur opstijven)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Anijs is niet verwant aan steranijs: dat is een boom uit een heel andere familie, al zorgt in beide planten dezelfde aromatische stof voor de typische smaak.
• In Nederland worden gesuikerde anijszaadjes, de muisjes, traditioneel op beschuit gegeten bij een geboorte.
• Anijs wordt al duizenden jaren geteeld in het oostelijke Middellandse Zeegebied, en de zaadjes zijn in veel landen een gebruikelijke smaakmaker in brood en drank.