Polystichum

Hoe herken je een polystichum?

Groeivorm

Stevige, trechtervormige pol van 50 cm hoog en 60 cm breed die langzaam groeit.

Blad

Leerachtig, glanzend donkergroen, één keer geveerd; de deelblaadjes hebben aan de voet een klein oortje. Blijft in de winter groen.

Sporen

Varens bloeien niet; de vruchtbare deelblaadjes bovenaan zijn kleiner en dragen aan de onderkant sporen.

Jonge bladeren

In het voorjaar rollen de bladeren zich als een bisschopsstaf uit, bedekt met zilverachtige schubben.

Wortels

Een stevige wortelstok met vezelachtige wortels; de plant breidt zich langzaam uit.

Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Groenblijvend: het glanzende blad blijft tot het voorjaar mooi, ook onder de sneeuw.
• Zeer winterhard, tot ongeveer −30 °C, en weinig kieskeurig.
• Een rustige pol die niet woekert, ideaal voor een schaduwrijke helling of onder bomen.
• Geeft structuur en groen in de winter, als weinig andere planten in de schaduw nog mooi zijn.
• Weinig werk: geen snoei, geen mest, nauwelijks ziekten.

Waar staat een polystichum graag?

• Halfschaduw tot schaduw; in volle zon wordt het blad geel of verbrandt het.
• Humusrijke, doorlatende grond: zand, leem of kalkrijke grond, zuur tot neutraal; hij verdraagt ook een stuk droogte als hij eenmaal gevestigd is.
• Een schaduwrijke helling, aan de voet van een muur of onder bomen.
• Reken op 50–60 cm ruimte per plant.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

0,5 m hoog, 0,6 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Hosta: Grote, zachte bladeren naast het glanzende, leerachtige varenblad.
• Kerstroos: Bloeit in de winter en is ook groenblijvend.
• Elfenbloem: Een tapijt van blad en kleine bloemen onder dezelfde bomen.
• Schuimbloem: Lichte bloemaren in het voorjaar, ook uit Noord-Amerika.

Hoe en wanneer plant je een polystichum?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant in maart–mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er een paar scheppen bladcompost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot, met de kroon op grondhoogte: begraaf de groeipunten niet.
4. Druk de grond aan en geef meteen een flinke gieter water.
5. Leg een laag bladcompost rond de voet en houd de grond het eerste jaar vochtig.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte wekelijks water geven. Daarna redt hij zich meestal zelf, ook in droge zomers.

Bemesten

Een laag compost of bladcompost in het voorjaar volstaat.

Mulchen

Bladcompost in het najaar houdt de grond vochtig en voedt de wortels.

Opruimen

Knip in maart bruine of beschadigde bladeren weg; gezond groen blad laat je staan.

Standplaats

Verplaats hem zo weinig mogelijk; een rustige, vaste plek is het best.

Tip: Laat het groene blad de winter door staan en knip alleen het beschadigde blad in maart weg: dan geeft hij de hele winter groen in een schaduwtuin.

Wanneer snoei je een polystichum?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe bladeren uitrollen. Snoeien is niet echt nodig.

Hoe:

• Knip bruine, beschadigde of gele bladeren aan de voet weg met een scherpe schaar.
• Gezond groen blad laat je staan.
• Pas op voor de jonge, opgerolde scheuten in het midden van de pol.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In het voorjaar een pol met meerdere kronen voorzichtig in stukken steken met een scherpe spade en meteen terugplanten. De plant groeit langzaam; deel hem alleen als dat nodig is.

Sporen

Mogelijk maar traag en geduldwerk: strooi de rijpe sporen op vochtige zaaigrond, dek af met glas of plastic en wacht maanden.

Hoe komt een polystichum de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −30 °C: ook in strenge winters is geen bescherming nodig.
• Het groene blad ligt na vorst plat op de grond, maar blijft in leven en groen tot het voorjaar.
• In een pot: zet hem tegen een muur en wikkel de pot in jute, zodat de wortels niet bevriezen.

Ziektes en plagen

• Verschroeid blad: Bruine randen door te veel zon of droogte. Meer water geven en een schaduwrijkere plek kiezen.
• Plat liggend winterblad: Normaal na vorst: de bladeren worden slap maar blijven groen. Ze richten zich in het voorjaar niet meer op; knip ze in maart weg.
• Slakken: Jonge, zachte bladeren worden in het voorjaar aangevreten. Zoek ze ’s avonds op en verwijder ze met de hand.
• Natte voeten: In zware, natte grond rot de kroon in de winter. Plant op een doorlatende plek of werk compost en wat zand door de grond.

Het jaar rond

• Maart: Beschadigd blad wegknippen. Compost geven. Planten.
• April: Nieuwe bladeren rollen uit. Planten.
• Mei: Planten. Water geven bij droogte.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Water geven bij droogte.
• Augustus: Water geven bij droogte.
• September: Planten.
• Oktober: Planten. Bladcompost als mulch.
• December: Rust. Het groene blad blijft de winter door sieren.

Wist je dat?

• De naam kerstvaren komt doordat het blad rond Kerstmis nog groen is en de deelblaadjes aan de voet een oortje hebben dat op een kerstsok lijkt.
• In Noord-Amerika groeit hij van nature op beboste hellingen, waar zijn stevige pollen helpen de grond vast te houden.
• Varens vormen geen zaden maar sporen: ze zitten in kleine groepjes aan de onderkant van het blad.